Adhyaya 3
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors (Dharma’s Line and the Sādhyas)
এই অধ্যায়ত ঋষিসকলে বৈৱস্বত মন্বন্তৰৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত দেৱ, দানৱ আৰু দৈত্যৰ উৎপত্তিৰ বিস্তৃত বিৱৰণ বিচাৰে। সূতে ধৰ্মক কেন্দ্ৰ কৰি সুশৃঙ্খল বংশানুকীৰ্তন আৰম্ভ কৰে—দক্ষ প্ৰাচেতসে দিয়া ধৰ্মৰ দহ পত্নীৰ উল্লেখ কৰি তেওঁলোকৰ সন্তান-সন্ততি বৰ্ণনা কৰে, বিশেষকৈ দ্বাদশ সাধ্যগণক, যাক পণ্ডিতসকলে ‘দেৱতাতকৈও পৰ’ বুলি কয়। তাৰ পিছত বিভিন্ন মন্বন্তৰত দিৱ্যগণৰ পুনৰাবিৰ্ভাৱ আৰু নামান্তৰ (তুষিত, সত্য, হৰি, বৈকুণ্ঠ আদি) দেখুৱাই ব্ৰহ্মাৰ শাপ আৰু চক্ৰাকাৰ পুনঃপ্ৰকাশে তেওঁলোকৰ স্থিতি কেনেকৈ নিৰ্ধাৰণ কৰে সেয়া ব্যাখ্যা কৰা হয়। শেষত নৰ-নাৰায়ণৰ দৰে মহাজন্মৰ সৈতে এই চক্ৰৰ সংযোগ স্থাপন কৰা হয় আৰু পূৰ্ব মন্বন্তৰত বিপশ্চিত, ইন্দ্ৰ, সত্য, হৰি আদি কোন ঠাইত আছিল সেয়াও সূচিত হয়। সাৰাংশত ই প্ৰথম সৃষ্টিৰ একৰৈখিক কাহিনি নহয়; মন্বন্তৰ-কালক্ৰমভিত্তিক বংশসূচী।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे प्रजापतिवंशानुकीर्त्तनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचु / देवानां दानवानां च दैत्यानां चैव सर्वशः / उत्पत्तिं विस्तरेणैव ग्रूहि वैवस्वतेंऽतरे
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত ‘প্ৰজাপতি-বংশানুকীৰ্তন’ নামৰ দ্বিতীয় অধ্যায়। ঋষিসকলে ক’লে— বৈবস্বত মন্বন্তৰত দেৱ, দানৱ আৰু দৈত্যসকলৰ উৎপত্তি বিস্তাৰে কওক।
Verse 2
सूत उवाच धर्म्मस्यैव प्रवक्ष्यामि निसर्गन्तं निबोधत / अरुन्धतीवसुर्जामालंबा भानुर्मरुत्वती
সূতে ক’লে— ধৰ্মৰ বংশবিৱৰণ ক’ম; মন দি শুনা। অৰুন্ধতী, বসু, জামা, আলম্বা, ভানু আৰু মৰুত্বতী।
Verse 3
संकल्पा च मुहूर्त्ता च साध्या विश्वा तथैव च / धर्मस्य पत्न्यो दश ता दक्षः प्राचेतसो ददौ
সংকল্পা, মুহূৰ্ত্তা, সাধ্যা, বিশ্বা আদি— ধৰ্মৰ দহগৰাকী পত্নী আছিল; প্ৰাচেতস দক্ষে তেওঁলোকক দান কৰিছিল।
Verse 4
साध्यापुत्रास्तु धर्मस्य साध्या द्वादशजज्ञिरे / देवेभ्यस्तान्परान्देवान्दैवज्ञाः परिचक्षते
ধৰ্মৰ সাধ্যা পত্নীৰ পৰা দ্বাদশ সাধ্য পুত্ৰ জন্মিল; দেৱজ্ঞসকলে তেওঁলোকক দেৱতাতকৈও পৰম দেৱ বুলি কয়।
Verse 5
ब्राह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया / सर्वे मन्त्रशरीरस्ते समृता मन्वन्तरेष्विह
ব্ৰাহ্মণসকল মুখৰ পৰা সৃষ্ট; প্ৰজা-ইচ্ছাৰে ‘জয়া’ নামৰ দেৱসকল উদ্ভৱ হ’ল। তেওঁলোক সকলেই মন্ত্ৰ-শৰীৰ আৰু মন্বন্তৰসমূহত স্মৰণীয়।
Verse 6
दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहद्यच्च रथन्तरम् / वित्तिश्चैव विवित्तिश्च आकूतिः कूतिरेव च
দৰ্শ আৰু পৌৰ্ণমাস, লগতে বৃহৎ আৰু ৰথন্তৰ; আৰু বিত্তি, বিবিত্তি, আকূতি আৰু কূতি—এইবোৰো (যজ্ঞৰ) নাম বুলি কীৰ্তিত।
Verse 7
विज्ञाता चैव विज्ञातो मनो यज्ञस्तथैव च / नामान्येतानि तेषां वै यज्ञानां प्रथितानि च
বিজ্ঞাতা আৰু বিজ্ঞাত, লগতে মনোযজ্ঞো; এইবোৰেই তেওঁলোকৰ যজ্ঞসমূহৰ প্ৰসিদ্ধ নাম।
Verse 8
ब्रह्मशापेन तेजाताः पुनः स्वायंभुवे जिताः / स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः
ব্ৰহ্মশাপে তেওঁলোক তেজহীন হ’ল; পাছত স্বায়ম্ভুব মন্বন্তৰত পৰাভূত হ’ল। স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰত ‘তুষিত’ আৰু উত্তম মন্বন্তৰত পুনৰ ‘সত্য’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 9
तामसे हरयो नाम वैकुण्ठा रेवतान्तरे / ते साध्याश्चाक्षुषे नाम्ना छन्दजा जज्ञिरे सुराः
তামস মন্বন্তৰত তেওঁলোক ‘হৰয়ঃ’ নামে, আৰু ৰেবত মন্বন্তৰত ‘বৈকুণ্ঠ’ নামে পৰিচিত হ’ল। চাক্ষুষ মন্বন্তৰত তেওঁলোক ‘সাধ্য’ নামে, ছন্দৰ পৰা জন্ম লোৱা সুৰদেৱতা ৰূপে প্ৰকাশ পালে।
Verse 10
धर्मपुत्रा महाभागाः साध्या ये द्वादशामराः / पूर्वं समनुसूयन्ते चाक्षुषस्यान्तरे मनोः
ধৰ্মৰ পুত্ৰ, মহাভাগ্যশালী সেই বাৰজন সাধ্য অমৰ—চাক্ষুষ মনুৰ মন্বন্তৰত আগতেই গণ্য বুলি ধৰা হয়।
Verse 11
स्वारोचिषेंऽतरे ऽतीता देवा ये वै महौजसः / तुषिता नाम ते ऽन्योन्यमूचुर्वै चाक्षुषेंऽतरे
স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰত অতীত হোৱা মহাতেজস্বী দেৱসকল, ‘তুষিত’ নামে চাক্ষুষ মন্বন্তৰত পৰস্পৰে এইদৰে ক’লে।
Verse 12
किञ्चिच्छिष्टे तदा तस्मिन्देवा वै तुषिताब्रुवन् / एतामेव महाभागां वयं साध्यां प्रविश्य वै
যেতিয়া তাত অলপ শিষ্ট থাকিল, তেতিয়া তুষিত দেৱসকলে ক’লে—‘হে মহাভাগা, আমি সাধ্যৰূপে ইয়াতেই প্ৰৱেশ কৰিম।’
Verse 13
मन्वन्तरे भविष्यामस्तन्नः श्रेयो भविष्यति / एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः
‘আমি মন্বন্তৰত প্ৰকাশ পাম; সেয়াই আমাৰ মঙ্গল হ’ব।’ এইদৰে কৈ তেওঁলোকে সকলোৱে চাক্ষুষ মনুৰ অন্তৰত অৱস্থান কৰিলে।
Verse 14
तस्यां द्वादश संभूता धर्मात्स्वायंभुवात्पुनः / नरनारायणो तत्र जज्ञाते पुनरेव हि
তাত স্বায়ম্ভুৱ ধৰ্মৰ পৰা পুনৰ বাৰজন জন্মিল; আৰু তাতেই নৰ-নাৰায়ণো পুনৰ জন্ম গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 15
विपश्चिदिन्द्रो यश्चाभूत्तथा सत्यो हरिश्च तौ / स्वारोचिषेंऽतरे पूर्वमास्तां तौ तुषितासुतौ
বিপশ্চিত-ইন্দ্ৰ আৰু সত্য-হৰি—এই দুয়ো আগতে স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰত তুষিতসকলৰ পুত্ৰ আছিল।
Verse 16
तुषितानां तु साध्यात्वे नामान्येतानि चक्षते / मनो ऽनुमन्ता प्राणश्च नरो ऽपानश्च वीर्यवान्
তুষিতসকলৰ সাধ্যত্বত এই নামসমূহ কোৱা হয়— মন, অনুমন্তা, প্ৰাণ, নৰ আৰু বীৰ্যৱান অপান।
Verse 17
वितिर्नयो हयश्चैव हंसो नारायणस्तथा / विभुश्चापि प्रभुश्चापि साध्या द्वादश जज्ञिरे
বিতি, নয়, হয়, হংস, নাৰায়ণ, আৰু বিভু-প্ৰভু— এইদৰে দ্বাদশ সাধ্য জন্মিল।
Verse 18
स्वायंभुवैंऽतरे पूर्वं ततः स्वारो चिषे पुनः / नामान्यासन्पुनस्तानि तुषितानां निबोधत
আগতে স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত, তাৰ পাছত স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰতো— তুষিতসকলৰ সেই নামসমূহেই পুনৰ আছিল; বুজি লোৱা।
Verse 19
प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च / चक्षुः श्रोत्रं रसो घ्राणं स्पर्शो बुद्धिर्मनस्तथा
প্ৰাণ, অপান, উদান, সমান আৰু ব্যান; লগতে চক্ষু, শ্ৰোত্ৰ, ৰসনা, ঘ্ৰাণ, স্পৰ্শ, বুদ্ধি আৰু মন।
Verse 20
नामान्येतानि वै पूर्वं तुषितानां स्मृतानि च / वसोस्तु वसवः पुत्राः साध्यानामनुजाः स्मृताः
এই নামসমূহ পূৰ্বে তুষিতসকলৰ বুলি কোৱা আৰু স্মৰণ কৰা হৈছে; আৰু বসুৰ পুত্ৰ বসুসকল সাধ্যসকলৰ অনুজ বুলি স্মৃত।
Verse 21
धरो ध्रुवश्च सोमश्च आयुश्चैवानलो ऽनिलः / प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः
ধৰ, ধ্ৰুৱ, সোম, আয়ু, অনল, অনিল, প্ৰত্যূষ আৰু প্ৰভাস—এই আঠজন বসু বুলি কীৰ্তিত।
Verse 22
धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यो रजस् तथा / ध्रुवपुत्रो ऽभवत्तात कालो लोकाप्रकालनः
ধৰৰ পুত্ৰ দ্ৰৱিণ, হুতহব্য আৰু ৰজস; আৰু ধ্ৰুৱৰ পুত্ৰ, হে তাত, লোক-নিয়ন্তা কাল জন্মিল।
Verse 23
सोमस्य भगवान्वर्चा बुधश्च ग्रहबौधनः / धरोर्मी कलिलश्चैव पञ्च चन्द्रमसः सुताः
সোমৰ পুত্ৰ ভগবান্বর্চা, গ্ৰহজ্ঞান বোধ কৰোৱা বুধ, আৰু ধৰোৰ্মী-কলিল—চন্দ্ৰৰ এই পাঁচ পুত্ৰ।
Verse 24
आयस्य पुत्रो वैतण्ड्यः शमः शान्तस्तथैव च / स्कन्दः सनत्कुमारश्च जज्ञे पादेन तेजसः
আয়ুৰ পুত্ৰ বৈতণ্ড্য, শম আৰু শান্ত; আৰু তেজৰ এক অংশৰ পৰা স্কন্দ আৰু সনৎকুমাৰ জন্মিল।
Verse 25
अग्नेः पुत्रं कुमारं तु स्वाहा जज्ञे श्रिया षृतम् / तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च प्रष्टजाः
অগ্নিৰ পুত্ৰ কুমাৰক স্বাহাই শ্ৰীৰে সমৃদ্ধ কৰি জন্ম দিলে; তেওঁৰ পুত্ৰ শাক, বিশাখ আৰু নৈগমেয় (প্ৰষ্টজ) হ’ল।
Verse 26
अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रो मनोजवः / अविज्ञान गतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य च
অনিলৰ পত্নী শিৱা আছিল; তেখেতৰ পুত্ৰ মনোজৱ। অনিলৰ আৰু দুজন পুত্ৰ—অবিজ্ঞান আৰু গতি।
Verse 27
प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्नाथ देवलम् / द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ
প্ৰত্যূষৰ পুত্ৰ দেৱল নামৰ ঋষি বুলি জনা যায়। দেৱলৰো দুজন পুত্ৰ—ক্ষমাৱন্ত আৰু মনীষী।
Verse 28
बृहस्पतेश्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी / योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमशक्ता चरति स्म ह
বৃহস্পতিৰ ভগ্নী ভুবনা ব্ৰহ্মবাদিনী আছিল। যোগসিদ্ধি লাভ কৰি তেওঁ সমগ্ৰ জগতত বাধাহীনভাৱে বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 29
प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनामष्टमस्य ह / विश्वकर्मा सुतस्तस्याः प्रजापतिपतिर्विभुः
তেওঁ বসুসকলৰ অষ্টম প্ৰভাসৰ পত্নী আছিল। তেওঁৰ গৰ্ভে বিশ্বকৰ্মা জন্মিলে—প্ৰজাপতিসকলৰ অধিপতি, মহাবিভু।
Verse 30
विश्वेदेवास्तु विश्वाया जज्ञिरे दश विश्रुताः / क्रतुर्दक्षः श्रवः सत्यः कालः मुनिस्तथा
বিশ্বাৰ পৰা প্ৰসিদ্ধ দহজন বিশ্বেদেৱ জন্মিলে—ক্ৰতু, দক্ষ, শ্ৰৱ, সত্য, কাল, মুনি আদি।
Verse 31
पुरूरवो मार्द्रवसो रोचमानश्च ते दश / धर्मपुत्राः सुरा एते विश्वायां जज्ञिरे शुभाः
পুৰূৰৱ, মাৰ্দ্ৰৱস আৰু ৰোচমান—সেই দহজন শুভ দেৱ ধৰ্মৰ পুত্ৰ হৈ বিশ্বাৰ পৰা জন্মিল।
Verse 32
मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो भानवो भानुजाः स्मृताः / मुहूर्ताश्च मुहूर्ताया घोषलंबा ह्यजायत
মৰুত্বতীৰ পৰা মৰুত্বন্ত জন্মিল, আৰু ভানুজাৰ পৰা ভানৱ বুলি স্মৃত; লগতে মুহূর্তাৰ পৰা মুহূর্ত আৰু ঘোষলম্বাও জন্মিল।
Verse 33
संकल्पायां तु संजज्ञे विद्वान्संकल्प एव तु / नव वीथ्यस्तु जामायाः पथत्रयमुपाश्रिताः
সংকল্পাতেই বিদ্বান ‘সংকল্প’ জন্মিল; আৰু জামাৰ নৱ বীথিয়ে তিনিটা পথৰ আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 34
पृथिवी विषयं सर्वमरुन्धत्यामजायत / एष सर्गः समाख्यातो विद्वान्धर्मस्य शाश्वतः
অৰুন্ধতীৰ পৰা পৃথিৱী-লোকৰ সকলো বিষয় জন্মিল; শাশ্বত ধৰ্মজ্ঞানী বিদ্বানসকলে এই সৰ্গক এইদৰে বৰ্ণনা কৰিছে।
Verse 35
मुहूर्ताश्चैव तिथ्याश्च प्रतिभिः सह सुव्रताः / नामतः संप्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत
হে সুব্ৰতসকল! মুহূর্ত আৰু তিথিসকল, প্ৰতিসহ—এতিয়া মই সিহঁতৰ নাম ক’ম; মোৰ বাক্য মনোযোগে শুনা।
Verse 36
अहोरात्रविभागश्च नक्षत्राणि समाश्रितः / मुहुर्त्ताः सर्वनक्षत्रा अहोरात्रभिदस्तथा
দিন-ৰাতিৰ বিভাগ নক্ষত্ৰৰ আশ্ৰয়ত স্থিত; সকলো নক্ষত্ৰত মুহূৰ্তসমূহো তদ্ৰূপ দিন-ৰাতিৰ ভেদ প্ৰকাশ কৰে।
Verse 37
अहोरात्रकलानां तु षडशीत्यधिकाः स्मृताः / रवेर्गति विशेषेण सर्वर्त्तुषु च नित्यशः
অহোৰাত্ৰৰ কলাসমূহ ছিয়াশি-অধিক বুলি স্মৃত; সূৰ্যৰ গতি-বিশেষ অনুসাৰে সকলো ঋতুতেই ই নিত্য।
Verse 38
ततो वेदविदश्चैतां गतिमिच्छन्ति पर्वसु / अविशेषेषु कालेषु ज्ञेयः सवितृमानतः
সেয়ে বেদবিদসকলে পৰ্বসমূহত এই গতিকে ইচ্ছা কৰে; বিশেষত্বহীন কালত সৱিতা (সূৰ্য) মান অনুসাৰে ই জ্ঞেয়।
Verse 39
रौद्रः सार्पस्तथा मैत्रः पित्र्यो वासव एव च / आप्यो ऽथ वैश्वदेवश्च ब्राह्मो मध्याह्नसंश्रितः
ৰৌদ্ৰ, সাৰ্প, মৈত্ৰ, পিতৃয়, বাসৱ, আপ্য, বৈশ্বদেৱ আৰু ব্ৰাহ্ম—এই (মুহূৰ্ত) মধ্যাহ্ন-আশ্ৰিত।
Verse 40
प्राजापत्यस्तथैवेन्द्र इन्द्राग्नी निरृतिस्तथा / वारुणश्च यथार्यम्णो भगश्चापि दिनश्रिताः
প্ৰাজাপত্য, ঐন্দ্ৰ, ইন্দ্ৰাগ্নী, নৈৰৃতি, বাৰুণ, আৰ্যমণ আৰু ভগ—এইবোৰো দিনৰ ভাগত আশ্ৰিত (মুহূৰ্ত)।
Verse 41
एते दिनमुहूर्ताश्च दिवाकरविनिर्मिताः / शङ्कुच्छाया विशेषेण वेदितव्याः प्रमाणतः
এইবোৰ দিনৰ মুহূৰ্ত, সূৰ্যদেৱে নিৰ্মাণ কৰা; শঙ্কুৰ ছাঁৰ বিশেষত্ব অনুসৰি, প্ৰমাণসহ জানিব লাগে।
Verse 42
अजैकपादहिर्बुध्न्यः पूषाश्वियमदेवताः / आग्नेयश्चापि विज्ञेयः प्राजापत्यस्तथैव च
অজৈকপাদ, অহিৰ্বুধ্ন্য, পূষা, অশ্বিনী আৰু যম—এইসকল দেবতা; তদ্ৰূপ আগ্নেয় আৰু প্ৰাজাপত্যো জ্ঞেয়।
Verse 43
सौम्यश्चापि तथादित्यो बार्हस्पत्यश्च वैष्मवः / सावित्रश्च तथा त्वाष्ट्रो वायव्यश्चेति संग्रहः
সৌম্য, আদিত্য, বাৰ্হস্পত্য আৰু বৈষ্ণৱ; লগতে সাবিত্ৰ, ত্বাষ্ট্ৰ আৰু বায়ব্য—এইয়েই সংগ্ৰহ।
Verse 44
एते रात्रेर्मुहूर्त्ताः स्युः क्रमोक्ता दश पञ्च च / इन्दोर्गत्युदया ज्ञेया नाडिका आदितस्तथा
এইবোৰ ৰাতিৰ মুহূৰ্ত, ক্ৰমে কোৱা—পন্ধৰটা। চন্দ্ৰৰ গতি আৰু উদয়ৰ পৰা, আৰম্ভণিতে নাড়িকাও জানিব লাগে।
Verse 45
कालावस्थास्त्विमास्त्वेते मुहूर्त्ता देवताः स्मृताः / सर्वग्रहाणां त्रीण्येव स्थानानि विहितानि च
এই কালাৱস্থাসমূহকেই মুহূৰ্ত-দেৱতা বুলি স্মৃত; আৰু সকলো গ্ৰহৰ বাবে কেৱল তিনিটা স্থান বিধান কৰা হৈছে।
Verse 46
दक्षिणोत्तरमध्यानि तानि विद्याद्यथाक्रमम् / स्थानं जारद्गवं सध्ये तथैरावतमुत्तरम्
এইবোৰক ক্ৰমে দক্ষিণ, উত্তৰ আৰু মধ্য বুলি জানিব লাগে। মধ্যত জাৰদ্গৱৰ স্থান, আৰু উত্তৰত ঐৰাৱত (বীথি) আছে।
Verse 47
वैश्वानरं दक्षिणतो निर्दिष्टमिह तत्त्वतः / अश्विनी कृत्तिका याम्यं नागवीथीति विश्रुता
ইয়াত তত্ত্বতঃ দক্ষিণ দিশত বৈশ্বানৰ নিৰ্দিষ্ট। অশ্বিনী আৰু কৃত্তিকা যাম্য (দক্ষিণ) ভাগত, যি ‘নাগবীথি’ নামে প্ৰসিদ্ধ।
Verse 48
ब्राह्मं सौम्यं तथार्द्रा च गजवीथीति शब्दिता / पुष्याश्लेषे तथादित्यं वीथी चैरावती मता
ব্ৰাহ্ম, সৌম্য আৰু আৰ্দ্ৰা—ইয়াক ‘গজবীথি’ বুলি কোৱা হয়। পুষ্য আৰু আশ্লেষাৰ সৈতে আদিত্য—ই ‘ঐৰাৱতী’ বীথি বুলি মানা হয়।
Verse 49
तिस्रस्तु विथयो ह्येता उत्तरो मार्ग उच्यते / पूर्वोत्तरे च फल्गुन्यौ मघा चैवार्षभी स्मृता
এই তিনিটা বীথিক ‘উত্তৰো মাৰ্গ’ বুলি কোৱা হয়। আৰু পূৰ্বোত্তৰত দুয়োটা ফাল্গুনী আৰু মঘা—ই ‘আৰ্শভী’ (বীথি) বুলি স্মৃত।
Verse 50
हस्तश्चित्रा तथा स्वाती गोवीथीति तु शब्दिता / ज्येष्ठा विशाखानुराधा वीथी जारद्गवी मता
হস্ত, চিত্ৰা আৰু স্বাতী—ইয়াক ‘গোবীথি’ বুলি কোৱা হয়। জ্যেষ্ঠা, বিশাখা আৰু অনুৰাধা—ই ‘জাৰদ্গবী’ বীথি বুলি মানা হয়।
Verse 51
एतास्तु वीथयस्तिस्रो मध्यमो मार्ग उच्यते / मूलं पूर्वोत्तराषाढे अजवीथ्याभिशब्दिते
এই তিনিটা বীথি; ইয়াকেই ‘মধ্যম মাৰ্গ’ বুলি কোৱা হয়। পূৰ্বোত্তৰাষাঢ়াত থকা মূল নক্ষত্ৰ ‘অজবীথী’ নামে প্ৰসিদ্ধ।
Verse 52
श्रवणं च धनिष्ठा च मार्गी शतभिषक्तथा / वैश्वानरी भाद्रपदे रेवती चैव कीर्त्तिता
শ্ৰৱণ আৰু ধনিষ্ঠা, লগতে শতভিষক—ইয়াক ‘মাৰ্গী’ বুলি কোৱা হয়। ভাদ্ৰপদত বৈশ্বানৰী আৰু ৰেৱতীও প্ৰসিদ্ধ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 53
एतास्तु वीथयस्तिस्रो दक्षिणे मार्ग उच्यते / अष्टाविशति याः कन्या दक्षः सोमाय ता ददौ
এই তিনিটা বীথি ‘দক্ষিণ মাৰ্গ’ বুলি কোৱা হয়। যি আঠাইশ কন্যা আছিল, সিহঁতক দক্ষে সোমলৈ দান কৰিলে।
Verse 54
सर्वा नक्षत्रनाम्न्यस्ता ज्यौतिषे परिकीर्त्तिताः / तासामपत्यान्यभवन्दीप्तयो ऽमिततेजसः
নক্ষত্ৰনামধাৰী এই সকলো জ্যোতিষশাস্ত্ৰত বৰ্ণিত। তেওঁলোকৰ সন্তান অমিত তেজে দীপ্তিমান হৈছিল।
Verse 55
यास्तु शेषास्तदा कन्याः प्रतिजग्राह कश्यपः / चतुर्दशा महाभागाः सर्वास्ता लोकमातरः
তেতিয়া যিসকল কন্যা অৱশিষ্ট আছিল, সিহঁতক কশ্যপে গ্ৰহণ কৰিলে। সেই চৌদ মহাভাগ্যা সকলোয়ে লোকমাতা।
Verse 56
अदितिर्दितिर्दनुः काष्ठारिष्टानायुः खशा तथा / सुरभिर्विनता ताम्रा मुनिः क्रोधवशा तथा
অদিতি, দিতি, দনু, কাষ্ঠা, অৰিষ্টা, অনায়ু, খশা; লগতে সুৰভি, বিনতা, তাম্ৰা, মুনি আৰু ক্ৰোধবশা—এইসকলেও (প্ৰজাপত্নী) আছিল।
Verse 57
कद्रूर्माता च नागानां प्रजास्तासां निबोधत / स्वायंभुवे ऽन्तरे तात ये द्वादश सुरोत्तमाः
কদ্ৰূ আছিল নাগসকলৰ মাতা; তেওঁলোকৰ সন্তানৰ কথা জানি লোৱা। হে তাত! স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত যি দ্বাদশ শ্ৰেষ্ঠ দেৱ আছিল (তেওঁলোকৰ কথাও আছে)।
Verse 58
वैकुण्ठा नाम ते साध्या बभूवुश्चाक्षुषेंऽतरे / उपस्थितेंऽतरे ह्यस्मिन्पुनर्वैवस्वतस्य ह
‘বৈকুণ্ঠ’ নামৰ সাধ্যদেৱসকল চাক্ষুষ মন্বন্তৰত উদ্ভৱ হৈছিল; আৰু এই অন্তৰ উপস্থিত হ’লে পুনৰ বৈবস্বত মন্বন্তৰ আহে।
Verse 59
आराधिता आदित्या ते समेत्योचुः परस्परम् / एतामेव महाभागामदितिं संप्रविश्य वै
আৰাধনাৰে প্ৰসন্ন হোৱা সেই আদিত্যসকলে একেলগে মিলি পৰস্পৰে ক’লে—“এই মহাভাগা অদিতিতেই প্ৰৱেশ কৰি (আমি জন্ম লওঁ)।”
Verse 60
वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्योगादर्द्धेन तेजसा / गच्छेम पुत्रतामस्यास्तन्नः श्रेयो भविष्यति
এই বৈবস্বত মন্বন্তৰত আমি যোগবলে, আমাৰ তেজৰ অৰ্ধাংশসহ, তেওঁৰ পুত্ৰত্ব লাভ কৰোঁ; সেয়াই আমাৰ শ্ৰেয় হব।
Verse 61
एवमुक्त्वा तु ते सर्वे वर्त्तमानेंऽतरे तदा / जज्ञिरे द्वादशादित्या मारीयात्कश्यपात्पुनः
এইদৰে কৈ, সেই অন্তৰকালত তেওঁলোক সকলেই; মাৰীচীৰ কন্যাৰ গৰ্ভে কশ্যপৰ পৰা পুনৰ দ্বাদশ আদিত্য জন্মিল।
Verse 62
शतक्रतुश्च विष्णुश्च जज्ञाते पुनरेव हि / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नरनारायणौ तदा
শতক্রতু (ইন্দ্ৰ) আৰু বিষ্ণুও নিশ্চয় পুনৰ জন্মিল; এই বৈবস্বত মন্বন্তৰত তেতিয়া তেওঁলোক নৰ-নাৰায়ণ ৰূপে প্ৰকাশ পালে।
Verse 63
तेषामपि हि देवानां निधनोत्पत्तिरुच्यते / यथा सूर्यस्य लोके ऽस्मिन्नुदयास्तमयावुभौ
সেই দেৱতাসকলৰো জন্ম আৰু বিনাশ কোৱা হয়; যেনেকৈ এই লোকত সূৰ্যৰ উদয় আৰু অস্ত—দুয়োটাই ঘটে।
Verse 64
दृष्टानुश्रविके यस्मात्सक्ताः शब्दादिलक्षणे / अष्टात्मके ऽणिमाद्ये च तस्मात्ते जज्ञिरे सुराः
যিহেতু তেওঁলোক দৃষ্ট আৰু অনুশ্ৰৱিক বিষয়ত, শব্দাদি লক্ষণত, আৰু অণিমা আদি অষ্ট সিদ্ধিত আসক্ত আছিল—সেইকাৰণে তেওঁলোক সুৰ (দেৱ) ৰূপে জন্মিল।
Verse 65
इत्येष विषये रागः संभूत्याः कारणं स्मृतम् / ब्रह्मशापेन संभूता जयाः स्वायंभुवे जिताः
এইদৰে বিষয়ত ৰাগক জন্মৰ কাৰণ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; ব্ৰহ্মশাপে উৎপন্ন ‘জয়’সকল স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত পৰাজিত হৈছিল।
Verse 66
स्वारोचिषे वै तुषिताः सत्यश्चैवोत्तमे पुनः / तामसे हरयो देवा जाताश्चा रिष्टवे तु वै
স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰত তুষিত আৰু সত্য দেৱগণ জন্মিলে; উত্তম মন্বন্তৰতও তেওঁলোকৰ উল্লেখ আছে। তামস মন্বন্তৰত হৰয় দেৱসকল জন্মিলে, আৰু অৰিষ্টৰ নিমিত্তেও দেৱ প্ৰকাশ পালে।
Verse 67
वैकुण्ठाश्चाश्रुषे साध्या आदित्याः सप्तमे पुनः / धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथा
আশ্ৰুষ মন্বন্তৰত বৈকুণ্ঠ আৰু সাধ্য দেৱগণ আছিল; সপ্তম মন্বন্তৰত আদিত্যসকল প্ৰকাশ পালে। ধাতা, আৰ্যমা, মিত্ৰ, বৰুণ, অংশ আৰু ভগ—এইসকল আদিত্য।
Verse 68
इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः / ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः
ইন্দ্ৰ, বিবস্বান, পূষা আৰু পৰ্জন্য—এইসকলক দশম (আদিত্য) বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তাৰ পিছত ত্বষ্টা, তাৰ পিছত বিষ্ণু; আৰু অজঘন্য আৰু জঘন্যজো (উল্লেখিত)।
Verse 69
इत्येते द्वादशादित्याः कश्यपस्य सुता विभोः / सुरभ्यां कश्यपाद्रुद्रा एकादश विजज्ञिरे
এইদৰে এই দ্বাদশ আদিত্য বিভূ কশ্যপৰ পুত্ৰ। সুৰভীৰ গৰ্ভত কশ্যপৰ দ্বাৰা একাদশ ৰুদ্ৰ জন্মিলে।
Verse 70
महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती / अङ्गारकं तथा सर्पं निरृतिं सदसत्पतिम्
মহাদেৱৰ প্ৰসাদে তপস্যাৰ দ্বাৰা সেই সতী (সুৰভী) পৰিপক্ব হ’ল; আৰু তেওঁ অঙ্গাৰক, সৰ্প, নিৰৃতি আৰু সদসৎপতিকে (জন্ম) দিলে।
Verse 71
अचैकपादहिर्बुध्न्यौ द्वावेकं च ज्वरं तथा / भुवनं चेश्वरं मृत्युं कपालीति च विशुतम्
অচৈকপাদ আৰু অহিৰ্বুধ্ন্য—এই দুজন; লগতে ‘জ্বৰ’ নামে এজন। ‘ভুবন’, ‘ঈশ্বৰ’, ‘মৃত্যু’ আৰু ‘কপালী’—এই নামসমূহো প্ৰসিদ্ধ।
Verse 72
देवानेकादशैतांस्तु रुद्रांस्त्रिभुवनेश्वरान् / तपसोग्रेण महाता सुरभिस्तानजीजनत्
ত্রিভুবনৰ ঈশ্বৰ এই একাদশ ৰুদ্ৰদেৱক মহৎ আৰু তীব্ৰ তপস্যাৰ বলত সুৰভীয়ে জন্ম দিলে।
Verse 73
ततो दुहितरावन्ये सुरभिर्देव्यजायत / रोहिणी चैव सुभगां गान्धवी च यशस्विनीम्
তাৰ পিছত দেৱী সুৰভীৰ পৰা আৰু দুগৰাকী কন্যা জন্মিল—সৌভাগ্যৱতী ৰোহিণী আৰু যশস্বিনী গান্ধৱী।
Verse 74
रोहिण्या जज्ञिरे कन्याश्चतस्रो लोकविश्रुताः / सुरूपा हंसकाली च भद्रा कामदुघा तथा
ৰোহিণীৰ পৰা লোকবিখ্যাত চাৰিগৰাকী কন্যা জন্মিল—সুৰূপা, হংসকালী, ভদ্ৰা আৰু কামদুঘা।
Verse 75
सुषुवे गाः कामदुघा सुरूपा तनयद्वयम् / हंसकाली तु महिषान्भद्रायस्त्वविजातयः
কামদুঘাই গাইসমূহ জন্ম দিলে; সুৰূপাই দুজন পুত্ৰ জন্ম দিলে। হংসকালী মহিষ জন্ম দিলে; আৰু ভদ্ৰাৰ পৰা ‘অৱিজাত’ (অন্য) সন্ততি উৎপন্ন হ’ল।
Verse 76
विश्रुतास्तु महाभागा गान्धर्व्या वाजिनः सुताः / उच्चैःश्रवादयो जाताः खेचरास्ते मनोजवाः
গান্ধৰ্বীৰ গৰ্ভত জন্ম লোৱা বাজিকৰ মহাভাগ পুত্ৰসকল বিখ্যাত হ’ল; উচ্চৈঃশ্ৰবা আদি নামে তেওঁলোক খেচৰ, মনোজৱে গতি কৰা জন্মিল।
Verse 77
श्वेताः शोणाः पिशङ्गास्च सारङ्गा हरि तार्जुनाः / उक्ता देवोपवाह्यास्ते गान्धर्वियोनयो हयाः
তেওঁলোক শ্বেত, শোণ, পিশঙ্গ, সাৰঙ্গ, হৰি আৰু তাৰ্জুন বৰ্ণৰ বুলি কোৱা হৈছে; তেওঁলোক দেৱতাৰ বাহন-যোগ্য, গান্ধৰ্বী-যোনিজ অশ্ব।
Verse 78
भूयो जज्ञे सुरभ्यास्तु श्रीमांश्चन्द्रप्रभो वृषः / स्रग्वी ककुद्मान्द्युतिमा नमृतालयसंभवः
পুনৰায় সুৰভীৰ পৰা শ্ৰীমান, চন্দ্ৰপ্ৰভাৰ দৰে দীপ্তিমান এক বৃষ জন্মিল; সি স্ৰগ্বী, ককুদ্মান, দ্যুতিমান, আৰু অমৃতালয়-সম্ভৱ নহয়।
Verse 79
सुरभ्यनुमते दत्तो ध्वजो माहेश्वरस्तु सः / इत्येते कश्यपसुता रुद्रादित्याः प्रकीर्त्तिताः
সুৰভীৰ অনুমতিত তেওঁ মাহেশ্বৰ ধ্বজ ৰূপে দত্ত হ’ল; এইদৰে এইসকল কশ্যপৰ পুত্ৰ ‘ৰুদ্ৰাদিত্য’ বুলি প্ৰকীৰ্তিত।
Verse 80
धर्मपु पुत्राः स्मृताः साध्या विश्वे च वसवस्तथा / यथेन्धनवशाद्वह्निरेकस्तु बहुधा भवेत्
সাধ্য, বিশ্বে আৰু বসুসকল ধৰ্মৰ পুত্ৰ বুলি স্মৃত; যেনেকৈ ইন্ধনৰ ভেদে একে অগ্নি বহুধা প্ৰকাশ পায়।
Verse 81
भवत्येकस्तथा तद्वन्मूर्त्तीनां स पिता महः / एको ब्रह्मान्तकश्चैव पुरुषश्चैति तत्र यः
সেই একেই; সেই সকলো মূৰ্তিৰ মহান পিতা। তাত যি এক, সি ব্ৰহ্মা, অন্তক আৰু পুৰুষ বুলি কোৱা হয়।
Verse 82
एकस्यैताः स्मृतास्तिस्रस्तनवस्तु स्वयंभुवः / ब्राह्मी च पौरुषी चैव कालाख्या चेति ताः स्मृताः
স্বয়ম্ভূৰ এক সত্তাৰ এই তিন তনু স্মৃত—ব্ৰাহ্মী, পৌৰুষী আৰু কালাখ্যা।
Verse 83
या तत्र राजसी तस्य तनुः सा वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा
তাত যি ৰাজসী তনু, সি প্ৰজাসৃষ্টিকাৰী বুলি ধৰা হয়; আৰু যি কালাখ্যা, সি প্ৰজাক্ষয়কাৰিণী।
Verse 84
सात्त्विकी पौरुषी या तु सा तनुः पालिका स्मृता / राजसी ब्रह्मणो या तु मारीचः कश्यपो ऽभवत्
যি সাত্ত্বিকী পৌৰুষী তনু, সি পালনকাৰিণী বুলি স্মৃত। আৰু ব্ৰহ্মাৰ যি ৰাজসী তনু, তাত মাৰীচি আৰু কশ্যপ জন্মিল।
Verse 85
तामसी चान्तकृद्या तु तदंशो विष्णुरुच्यते
অন্ত ঘটোৱা তামসী তনুৰ অংশক বিষ্ণু বুলি কোৱা হয়।
Verse 86
त्रैलोक्ये ताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो वै प्रजाकरी / मता सा या तु कालाख्या प्रजाक्षयकरी तु सा
ত্রৈলোক্যত তিনিটা তনু প্ৰজাকাৰী বুলি স্মৃত; কিন্তু যি ‘কাল’ নামে খ্যাত, সি প্ৰজাক্ষয়কাৰী বুলি মানা হয়।
Verse 87
सृजत्यथानुगृह्णाति तथा संहरति प्रजाः / एवमेताः स्मृतास्तिस्रस्तनवो हि स्वयंभुवः
সি প্ৰজাসকলক সৃষ্টি কৰে, তাৰ পিছত অনুগ্ৰহ কৰে আৰু তদ্ৰূপ সংহাৰো কৰে; এইদৰে স্বয়ম্ভূৰ তিনিটা তনু স্মৃত।
Verse 88
प्राजापत्या च रौद्रा च वैष्णवी चेति तास्त्रिधा / एतास्तन्वः स्मृता देवा धर्मशास्त्रे पुरातने
সেইবোৰ তিনিধৰণ—প্ৰাজাপত্য, ৰৌদ্ৰ আৰু বৈষ্ণৱী; পুৰাতন ধৰ্মশাস্ত্ৰত এই তনুবোৰ দেৱস্বৰূপ বুলি স্মৃত।
Verse 89
सांख्ययोगरतैर्धीरैः पृथगेकार्थदर्शिभिः / अभिजातिप्रभावज्ञैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
সাংখ্য-যোগত ৰত ধীৰসকল, পৃথক হৈও একাৰ্থদৰ্শী, অভিজাতি-প্ৰভাৱজ্ঞ তত্ত্বদৰ্শী মুনিসকলে (এই কথা কয়)।
Verse 90
एकत्वेन पृथक्त्वेन तासु भिन्नाः प्रजास्त्विमाः / इदं परमिदं नेति ब्रुवते भिन्नदर्शिनः
একত্ব আৰু পৃথক্ত্বৰ দৃষ্টিত এই প্ৰজাসকল তাত ভিন্ন; ভিন্নদৰ্শীসকলে কয়—‘ইয়াই পৰম, ইয়া নহয়’।
Verse 91
ब्रह्माणां कारणं के चित्केचिदाहुः प्रजापतिम् / केचिद्भवं परत्वेन प्राहुर्विष्णुं तथापरे
ব্ৰহ্মাণ্ডৰ কাৰণ বুলি কিছুমানে প্ৰজাপতিক কয়; কিছুমানে পৰমতত্ত্বৰূপে ভব (শিৱ)ক, আৰু আন কিছুমানে বিষ্ণুক কয়।
Verse 92
अभिज्ञानेन संभूताः सक्तारिष्टविचेतसः / सत्त्वं कालं च देशं च कार्यं चावेक्ष्य कर्म च
তেওঁলোক জ্ঞানৰ পৰা উদ্ভূত, কিন্তু আসক্তি আৰু ভয়ত চিত্ত বিচলিত; সত্ত্ব, কাল, দেশ, কাৰ্য আৰু কৰ্ম বিবেচনা কৰে।
Verse 93
कारणं तु स्मृता ह्येते नानार्थेष्विह देवताः / एकं प्रशंसमानस्तु सर्वानेवप्रशसति
ইয়াত নানা অৰ্থত এই দেৱতাসকলক কাৰণ বুলি স্মৃত; কিন্তু যিয়ে এজনক প্ৰশংসা কৰে, সেয়া আচলতে সকলোকে প্ৰশংসা কৰা হয়।
Verse 94
एकं निन्दति यस्त्वेषां सर्वानेव स निन्दति / न प्रद्वेषस्ततः कार्यो देवतासु विजानता
ইয়াৰ মাজত যিয়ে এজনক নিন্দা কৰে, সেয়া সকলোকে নিন্দা কৰা হয়; সেয়ে জ্ঞানীয়ে দেৱতাসকলৰ প্ৰতি বিদ্বেষ নকৰিব।
Verse 95
न शक्या ईश्वराज्ञातुमैश्वर्येण व्यवस्थिताः / एकत्वात्स त्रिधा भूत्वा संप्रमोहयति प्रजाः
ঈশ্বৰৰ আজ্ঞা জনা সহজ নহয়, কিয়নো তেওঁ ঐশ্বৰ্যত স্থিত; তেওঁ এক হৈও ত্ৰিৰূপ ধৰি প্ৰজাসকলক মোহিত কৰে।
Verse 96
एतेषां वै त्रयाणां तु विचिन्वन्त्यन्तरं जनाः / जिज्ञासवः परीहन्ते सक्ता दुष्टा विचेतसः
এই তিনিটাৰ মাজত মানুহে ভেদ বিচাৰে। জিজ্ঞাসুসকলেও বিভ্ৰান্ত হয়; আসক্ত, দুষ্ট আৰু অস্থিৰচিত্ত লোক মুগ্ধ হয়।
Verse 97
इदं परमिदं नेति संरंभाद्भिन्नदर्शिनः / यातुधाना विशेषा ये पिशाचाश्चैव नान्तरम्
‘এইটো শ্ৰেষ্ঠ, এইটো নহয়’—এনে হঠৰ পৰা সিহঁত ভিন্নদৰ্শী হয়। যাতুধান আৰু পিশাচ আদি বিশেষ ৰূপতো প্ৰকৃততে ভেদ নাই।
Verse 98
एकः स तु पृथक्त्वेन स्वयं भूत्वा च तिष्ठति / गुणमात्रात्मिकाभिस्तु तनुभिर्मोहयन्प्रजाः
সেই একেই, পৃথক ৰূপ ধৰি স্বয়ং স্থিত থাকে। গুণমাত্ৰময় দেহৰ দ্বাৰা সি প্ৰজাক মোহিত কৰে।
Verse 99
तेष्वेकं यजते यो वै स तदा यजते त्रयम् / तस्माद्देवास्त्रयो ह्येते नैरन्तर्येणधिष्टताः
তেওঁলোকৰ মাজত যি এজনক পূজা কৰে, সি তেতিয়া তিনিজনকেই পূজা কৰে। সেয়ে এই তিন দেৱ অবিচ্ছিন্নভাৱে একে অধিষ্ঠানত অধিষ্ঠিত।
Verse 100
तस्मात्पृथक्त्वमेकत्वं संख्या संख्ये गतागतम् / अल्पत्वं वा बहुत्वं वा तेषु को ज्ञातुमर्हति
সেয়ে তেওঁলোকৰ মাজত পৃথকতা নে একতা, সংখ্যা আৰু গণনাৰ উঠা-নমা, অলপতা নে বহুত্ব—এইবোৰ কোনে নিশ্চিতকৈ জানিব পাৰে?
Verse 101
तस्मात्सृष्ट्वानुगृह्णति ग्रसते चैव सर्वशः / गुणात्मकत्ववै कल्पये तस्मादेकः स उच्यते
সেয়ে সৃষ্টিৰ পিছত অনুগ্ৰহ কৰে আৰু সকলো দিশে সকলোকে গ্ৰাসো কৰে। তেওঁ গুণময় স্বৰূপ; সেয়ে তেওঁক এক বুলি কোৱা হয়।
Verse 102
रुद्रं ब्रह्माणमिन्द्रं च लोकपालानृषीन्मनून् / देवं तमेकं बहुधा प्राहुर्नारायणं द्विजाः
ৰুদ্ৰ, ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ, লোকপাল, ঋষি আৰু মনু—এই সকলো ৰূপত সেই এক দেৱক দ্বিজসকলে বহু ধৰণে ‘নাৰায়ণ’ বুলি কয়।
Verse 103
प्राजापत्या च रौद्री च तनुर्या चैव वैष्णवी / मन्वन्तरेषु वै तिस्र आवर्त्तन्ते पुनः पुनः
প্ৰাজাপত্য, ৰৌদ্ৰী আৰু বৈষ্ণৱী—এই তিন তনু মন্বন্তৰত পুনঃ পুনঃ আবর্তিত হয়।
Verse 104
क्षेत्रज्ञा अपि चान्ये ऽस्य विभोर्जायन्त्यनुग्रहात् / तेजसा यशसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च
এই বিভুৰ অনুগ্ৰহত আন ক্ষেত্ৰজ্ঞসকলেও জন্ম লয়—তেজ, যশ, বুদ্ধি, শ্রুতি আৰু বলসহ।
Verse 105
जायन्ते तत्समाश्चैव तानपीमान्निबोधत / राजस्या ब्रह्मणोंऽशेन मारीचः कश्यपो ऽभवत्
তেওঁৰ সদৃশ আনসকলেও জন্ম লয়—তেওঁলোককো জানি লোৱা। ৰাজস ব্ৰহ্মাৰ অংশৰ পৰা মৰীচি কশ্যপ হৈছিল।
Verse 106
तामस्यास्तस्य चांशेन कालो रुद्रः स उच्यते / सात्त्विक्याश्च तथांशेन यज्ञो विष्णुरजा यत
তাঁৰ তামস অংশৰ পৰা কালৰূপ ৰুদ্ৰ বুলি কোৱা হয়; আৰু সত্ত্বিক অংশৰ পৰা যজ্ঞস্বৰূপ বিষ্ণু প্ৰকাশ পায়।
Verse 107
त्रिषु कालेषु तस्यैता ब्रह्ममस्तनवो द्विजाः / मन्वन्तरेष्विह स्रष्टुमावर्त्तन्ते पुनः पुनः
তিনিও কালে এইবোৰ ব্ৰহ্মৰ মহৎ তনু, হে দ্বিজসকল; মন্বন্তৰত সৃষ্টি কৰিবলৈ সিহঁত পুনঃ পুনঃ উভতি আহে।
Verse 108
मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्रजाः स्थावरजङ्गमाः / युगादौ सकृदुत्पन्नास्तिष्ठन्तीहाप्रसंयमात्
সকলো মন্বন্তৰত স্থাৱৰ-জংগম প্ৰজা যুগাৰম্ভত এবাৰেই উৎপন্ন হৈ, সংহাৰৰ নিয়ম নথকাৰ বাবে, ইয়াতেই স্থিত থাকে।
Verse 109
प्राप्ते प्राप्ते तु कल्पान्ते रुद्रः संहरति प्रजाः / कालो भूत्वा युगात्मासौ रुद्रः संहरते पुनः
যেতিয়া যেতিয়া কল্পান্ত আহে, তেতিয়া ৰুদ্ৰে প্ৰজাসকলক সংহাৰ কৰে; যুগাত্মা হৈ সেই ৰুদ্ৰে কালৰূপে পুনৰ সংহাৰ কৰে।
Verse 110
संप्राप्ते चैव कल्पान्ते सप्तरशिमर्दिवाकरः / भूत्वा संवर्त्तकादित्यस्त्रींल्लोकांश्च दहत्युत
কল্পান্ত উপস্থিত হ’লে, সপ্তৰশ্মিধাৰী দিবাকৰে সংৱৰ্তক আদিত্যৰ ৰূপ ধৰি তিনিও লোক দহি পেলায়।
Verse 111
विष्णुः प्रजानुग्रहकृत्सदा पालयति प्रजाः / तस्यां तस्यामवस्थायां तत उत्पाद्य कारणम्
বিষ্ণুৱে সদায় প্ৰজাসকলৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰি তেওঁলোকক পালন কৰে। প্ৰতিটো অৱস্থাত সেই উৎপত্তিৰ কাৰণো তেওঁৱেই।
Verse 112
सत्त्वोद्रिक्ता तु या प्रोक्ता ब्रह्मणः पौरुषी तनुः / तस्याशेन च विज्ञेयो मनोः स्वायंभुवेन्तरे
যি সত্ত্ব-প্ৰধান বুলি কোৱা ব্ৰহ্মাৰ পৌৰুষী তনু, তাৰেই অংশৰ দ্বাৰা স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত এই (প্ৰকাশ) জ্ঞেয়।
Verse 113
आकृत्यां मनसा देव उत्पन्नः प्रथमं विभुः / ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे
সৰ্বব্যাপী দেৱ প্ৰথমে মনসিক আকৃতিত উৎপন্ন হ’ল। পাছত স্বাৰোচিষ মন্বন্তৰ আহিলে সেই দেৱেই পুনৰ প্ৰকাশ পালে।
Verse 114
तुषितायां समुत्पन्नो ह्यजितस्तुषितैः सह / औत्तमे ह्यन्तरे वापि ह्यजितस्तु पुनः प्रभुः
তুষিত দেৱগণত অজিত তুষিতসকলৰ সৈতে উৎপন্ন হ’ল। ঔত্তম মন্বন্তৰতও সেই প্ৰভু অজিত পুনৰ প্ৰকাশ পালে।
Verse 115
सत्यायामभवत्सत्यः सह सत्यैः सुरोत्तमैः / तामसस्यातरे चापि स देवः पुनरेव हि
সত্যা দেৱগণত সত্য দেৱ, ‘সত্য’ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ সুৰসকলৰ সৈতে প্ৰকাশ পালে। তামস মন্বন্তৰতও সেই দেৱেই নিশ্চয় পুনৰ প্ৰকাশ পালে।
Verse 116
हरिण्यां हरिभिः सार्द्धं हरिरेव बभूव ह / वैवस्वतेन्तरे चापि हरिर्देवेः पुनस्तु सः
হৰিণ্যাৰ সৈতে হৰিগণৰ সহিত স্বয়ং হৰিয়েই প্ৰকাশিত হ’ল। বৈৱস্বত মন্বন্তৰতো সেই হৰি দেৱীৰ গৰ্ভত পুনৰ অৱতীৰ্ণ হ’ল।
Verse 117
वैकुण्ठो नामतो जज्ञे विधूतरजसैः सह / मरीचात्कश्यपाद्विष्णुरदित्यां संबभूव ह
তেওঁ ‘বৈকুণ্ঠ’ নামে, ৰজঃমলহীন দেৱগণৰ সহিত জন্মিল। মৰীচিবংশীয় কশ্যপৰ দ্বাৰা বিষ্ণু অদিতিৰ গৰ্ভত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।
Verse 118
त्रिभिः क्रमैरिमांल्लोकञ्जित्वा विष्णुस्त्रिविक्रमः / प्रत्यपादयदिन्द्राय दैवतैश्चैव स प्रभुः
তিন পদক্ষেপে এই লোকসমূহ জয় কৰি বিষ্ণু ত্ৰিবিক্ৰম হ’ল। সেই প্ৰভুৱে দেৱতাসকলৰ সৈতে ইন্দ্ৰক তেওঁৰ ৰাজ্য পুনৰ প্ৰদান কৰিলে।
Verse 119
इत्येतास्तनवो जाता व्यतीताः सप्तसप्तसु / मन्वन्तरेष्वतीतेषु याभिः संरक्षिताः प्रजाः
এইদৰে এই অৱতাৰ-তনুবোৰ সাত-সাত মন্বন্তৰত জন্ম লৈ অতীত হ’ল; যাৰ দ্বাৰা প্ৰজাসকল সংৰক্ষিত থাকিল।
Verse 120
यस्माद्विश्वमिदं सर्वं जायते लीयते पुनः / यस्यांशेनामराः सर्वे जायन्ते त्रिदिवेश्वराः
যাৰ পৰা এই সমগ্ৰ বিশ্ব জন্মে আৰু পুনৰ তাতেই লীন হয়; যাৰ অংশ্যৰ পৰা সকলো অমৰ, ত্ৰিদিৱৰ অধিপতি দেৱসকল জন্মে।
Verse 121
वर्द्धन्ते तेजसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च / यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा
যিসকলে তেজ, বুদ্ধি, শ্ৰুতি আৰু বলৰ দ্বাৰা বৃদ্ধি পায়—যি কোনো বিভূতিময়, শ্ৰীসমৃদ্ধ আৰু উর্জিত সত্ত্ব, সেয়া সকলো তেনেদৰেই প্ৰকাশ পায়।
Verse 122
तत्तदेवावगच्छध्वं विष्णोस्तेजोंऽशसंभवम् / स एव जायतेंऽशेन केचिदिच्छन्ति मानवाः
এই কথাই বুজা—ই বিষ্ণুৰ তেজৰ অংশৰ পৰা উদ্ভূত; সেই একেই অংশৰূপে জন্ম লয় বুলি কিছুমান মানুহে কামনা কৰে।
Verse 123
एके विवदमानास्तु दृष्टान्ताच्च ब्रुवन्ति हि / एषां न विद्यते भेदस्त्रयाणां द्युसदामिह
কিছুমানে বিতৰ্ক কৰি দৃষ্টান্ত দি কয়—ইয়াত এই তিন দ্যুসদাৰ মাজত কোনো ভেদ নাই।
Verse 124
जायन्ते पोहयन्त्यं शैरीश्वरा योगमायया
সেই শৈৰীশ্বৰসকল যোগমায়াৰ দ্বাৰা জন্ম লয় আৰু (জগতক) মোহিতো কৰে।
Verse 125
तस्मात्तेषां प्रचारे तु युक्तायुक्तं न विद्यते / भूतानुवादिना माद्या मध्यस्था भूतवादिनाम्
সেয়ে তেওঁলোকৰ আচৰণত যুক্তি-অযুক্তিৰ ভেদ নাথাকে; তেওঁলোক ভূতানুবাদী, মদ্যাসক্ত, আৰু ভূতবাদীসকলৰ মাজত মধ্যস্থ।
Verse 126
भूतानुवादिनः सक्तस्त्रयश्चैव प्रवादिनाम् / परीक्ष्य चानुगृह्णन्ति निगृह्णन्ति खलान्स्वयम्
প্ৰবাদীসকলৰ মাজত তিনিধৰণৰ লোক ভূত-জীৱৰ বৃত্তান্ত ক’বলৈ আসক্ত; তেওঁলোকে পৰীক্ষা কৰি সজ্জনক অনুগ্ৰহ কৰে আৰু খলক নিজেই দমন কৰে।
Verse 127
मत्तः पूर्व्वे च ते तस्मात्प्रभवश्च ततो ऽधिकाः / तथाधिकरणैरतैर्यथा तत्त्वनिदर्शकाः
তেওঁলোক মোৰ আগতেও আছিল; সেয়ে তেওঁলোকৰ উদ্ভৱ মোৰ পৰাই, আৰু তেওঁলোক তাতকৈও অধিক মহিমান্বিত; তত্ত্ব-দৰ্শন দেখুৱোৱা অধিষ্ঠানত তেওঁলোক ৰত।
Verse 128
देवानां देवभूताश्च ते वै सर्वप्रवर्त्तकाः / कर्म्मणां महतां ते हि कर्त्तारो जगदीश्वराः
তেওঁলোক দেৱসকলৰো দেৱস্বৰূপ; তেওঁলোকেই সৰ্বপ্ৰৱৰ্তক। মহৎ কৰ্মৰ কৰ্তা তেওঁলোকেই জগদীশ্বৰ।
Verse 129
श्रुतिज्ञैः कारणैरेतैश्चतुर्भिः परिकीर्त्तिताः / बालिशास्ते न जानन्ति दैवतानि प्रभागशः
শ্ৰুতি-জ্ঞ পণ্ডিতসকলে এই চাৰিটা কাৰণ কীৰ্তন কৰিছে; কিন্তু মূঢ়সকলে দেৱতাসকলক বিভাগভেদে নাজানে।
Verse 130
इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं योगेश्वरान्प्रति / कुर्याद्योगबलं प्राप्य तैश्च सर्वैर्महांश्चरेत्
ইয়াত যোগেশ্বৰসকলৰ প্ৰতি এই শ্লোক উদ্ধৃত কৰা হয়: যোগবল লাভ কৰি মানুহে তেনে কৰ্ম কৰক আৰু তেওঁলোক সকলোৰে সৈতে মহৎ পথত বিচৰণ কৰক।
Verse 131
प्राप्नुयाद्विषयांश्चैव पुनश्चोर्द्ध्व तपश्चरेत् / संहरेत पुनः सर्व्वान्सूर्य्यो ज्योतिर्गणानिव
সেই বিষয়সমূহো লাভ কৰে আৰু পুনৰ ঊৰ্ধ্বমুখ হৈ তপস্যা কৰে। তাৰ পাছত সূৰ্য্য যেন জ্যোতিগণক সংহাৰ কৰে, তেনেদৰে সকলোকে পুনৰ সংহাৰ কৰে।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds Dharma’s familial line: Dharma’s ten wives (given by Dakṣa Prācetasa) and the emergence of the twelve Sādhyas as a key divine class, framed within manvantara-based recurrence.
It treats deity-classes as cyclical offices: groups such as the Tuṣitas, Satyas, Haris, and Vaikuṇṭhas appear in different manvantaras, sometimes due to conditions like Brahmā’s curse, and are re-identified according to the governing manvantara context.
In the sampled material it is primarily lineage-and-time: it uses genealogical enumeration (vaṃśa) to situate divine classes within successive manvantaras, rather than presenting bhūvana-kośa measurements or planetary distances.