Adhyaya 26
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः (Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode)
এই অধ্যায়ত ভাৰ্গৱ-ৰাম প্ৰসঙ্গ আগবাঢ়ে। বশিষ্ঠে কয়—সোধা হ’লে ৰামে কৃতাঞ্জলি হৈ পিতৃ-মাতৃক নিজৰ সকলো কৰ্ম বৰ্ণনা কৰে: কুলগুৰুৰ আজ্ঞাত কৰা তপস্যা, শম্ভুৰ নিৰ্দেশত যথাক্ৰমে কৰা তীৰ্থভ্ৰমণ, আৰু দেৱহিতাৰ্থে দৈত্যবধ; লগতে হৰৰ অনুগ্ৰহ আৰু দেহত আঘাতচিহ্ন নথকাৰ কথাও উল্লেখ হয়। এই বিৱৰণ শুনি পিতৃ-মাতৃ অধিক অধিক আনন্দিত হয়; ৰাম পিতৃসেৱাত আদৰ্শ আৰু ভ্ৰাতৃসকলৰ প্ৰতি সমদৰ্শী ৰূপে চিত্ৰিত। তাৰ পাছত কাহিনী নতুন সময়পটলৈ ঘূৰে—সেই সময়তেই হৈহয় অধিপতি চতুৰঙ্গিনী সেনাসহ শিকাৰলৈ ওলাই যায়। নর্মদা তীৰৰ প্ৰভাতবৰ্ণনা—ৰক্তিম আকাশ, সুগন্ধি বতাহ, পক্ষীৰ কলৰৱ, পদ্ম আৰু ভ্ৰমৰ; ঋষিসকলে নদীকর্ম সমাপ্ত কৰি আশ্ৰমলৈ ঘূৰে, হোমৰ বাবে গাই দোহন আৰু অগ্নিহোত্ৰৰ ব্যস্ততাই এক সুশৃঙ্খল যজ্ঞজগত স্থাপন কৰে, যাক আগন্তুক ৰাজশক্তিয়ে বিঘ্নিত কৰিব।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত, অৰ্জুনোপাখ্যানৰ ভাৰ্গৱচৰিতত পঁচিশতম অধ্যায়। বশিষ্ঠে ক’লে—ৰাজন, তেতিয়া তেওঁলোকে দুয়োজনে সোধাত ৰামে কৰযোৰে নিজৰ দ্বাৰা যি যি অনুষ্ঠিত হৈছিল, সকলো বৰ্ণনা কৰিলে।
Verse 2
निदेशाद्वै कुलगुरोस्तपश्चरणमात्मनः / शंभोर्निदेशात्तीर्थानामटनं च यथाक्रमम्
কুলগুৰুৰ নিৰ্দেশত তেওঁ নিজৰ তপস্যা অনুষ্ঠান কৰিলে; আৰু শম্ভু (শিৱ)ৰ আদেশত ক্ৰমে ক্ৰমে তীৰ্থসমূহ ভ্ৰমণো কৰিলে।
Verse 3
तदाज्ञयैव दैत्यनां वधं चामरकारणात् / हरप्रसादादत्रापि ह्यकृतव्रणदर्शनम्
সেই আদেশতেই দেৱতাৰ হিতৰ বাবে তেওঁ দানৱসকলক বধ কৰিলে; আৰু হৰ (শিৱ)ৰ প্ৰসাদে ইয়াতো তেওঁৰ দেহত কোনো ঘাঁৰ চিহ্ন দেখা নগ’ল।
Verse 4
एतत्सर्वमशेषेण यदन्यच्चात्मना कृतम् / कथयामास तद्रामः पित्रोः संप्रीयमाणयोः
এই সকলো আৰু নিজে কৰা আন যি কিছু আছিল, ৰামে একো নাছাড়ি ক’লে; আৰু পিতৃ-মাতৃ দুয়ো অধিক অধিক সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 5
तौ च तेनोदितं सर्वं श्रुत्वा तत्कर्म विस्तरम् / हृष्टौ हर्षान्तरं भूयो राजन्नाप्नुवतावुभौ
ৰাজন, তেওঁ কোৱা কৰ্মসমূহৰ বিস্তাৰ শুনি তেওঁলোক দুয়ো হৰ্ষিত হ’ল; আৰু পুনৰ অধিক অন্তৰঙ্গ আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 6
एवं पित्रोर्महाराज शुश्रूषां भृगुपुङ्गवः / प्रकुर्वंस्तद्विधेयात्मा भ्रातॄणां चाविशेषतः
হে মহাৰাজ, ভৃগুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠজন এইদৰে পিতৃ-মাতৃৰ শুশ্ৰূষা কৰিছিল; বিধেয়চিত্ত হৈ ভ্ৰাতৃসকলৰ প্ৰতিও ভেদ নৰাখি সমভাব ৰাখিছিল।
Verse 7
एतस्मिन्नेव काले तु कदाचिद्धैहयेश्वरः / इत्येष मृगयां गान्तुं चतुरङ्गबलान्वितः
এই সময়তেই এদিনা হৈহয়-ৰাজা চতুৰঙ্গ সেনাসহ মৃগয়া কৰিবলৈ যাবলৈ সাজু হ’ল।
Verse 8
संरज्यमाने गगने बन्धूककुसुमारुणैः / ताराजालद्युतिहरैः समन्तादरुणांशुभिः
আকাশ চাৰিওফালে বন্ধূক ফুলৰ দৰে ৰঙা অৰুণ কিৰণেৰে ৰঞ্জিত হৈছিল; সেই ৰক্তিম ৰশ্মিয়ে তৰাজালৰ দীপ্তি ম্লান কৰি দিছিল।
Verse 9
मन्दं वीजति प्रोद्धूतकेतकीवनराजिभिः / प्राभातिके गन्धवहे कुमुदाकरसंस्पृशि
প্ৰভাতৰ সুগন্ধবাহী বতাহ মৃদু মৃদু বয়; উৰি অহা কেতকী-বনৰ শাৰীৰ সুবাস লৈ সি কুমুদ-আকৰক স্পৰ্শ কৰিছিল।
Verse 10
वयांसि नर्मदातीरतरुनीडाश्रयेषु च / व्याहरन्स्वाकुला वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः
নর্মদা তীৰৰ গছৰ নীড়ত আশ্ৰয় লোৱা পখীৰা কূজন কৰিছিল; সিহঁতৰ উৎকণ্ঠ মধুৰ ধ্বনি মন আৰু কৰ্ণক সুখ দিছিল।
Verse 11
नर्मदातीरतीर्थं तदवतीर्याघहारिणि / तत्तोये मुनिवृन्देषु गृणात्सुब्रह्म शाश्वतम्
পাপহাৰিণী নর্মদাৰ তীৰৰ সেই তীৰ্থত অৱতৰি, তাৰ জলত মুনিবৃন্দৰ মাজত সুব্ৰহ্মৰ শাশ্বত স্তৱ গাইলে।
Verse 12
विधिवत्कृतमैत्रेषु सन्निवृत्य सरित्तटात् / आशमं प्रति गच्छत्सु मुनिमुख्येषु कर्मिषु
বিধিমতে মৈত্ৰীকৰ্ম সম্পন্ন কৰি, নদীতীৰৰ পৰা নিবৃত্ত হৈ, কৰ্মনিষ্ঠ মুখ্য মুনিসকল আশ্ৰমলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 13
प्रत्येकं वीरपत्नीषु व्यग्रासु गृहकर्मसु / होमार्थं मुनिकल्पाभिर्दुह्यमानासु धेनुषु
প্ৰত্যেক বীৰৰ পত্নীসকল গৃহকাৰ্যত ব্যস্ত আছিল; আৰু হোমৰ বাবে মুনিসদৃশা নাৰীসকলে ধেনুবোৰ দোহন কৰি আছিল।
Verse 14
स्थाने मुनिकुमारेषु तं दोहं हि नयत्सु च / अग्निहोत्राकुले जाते सर्वभूतसुखावहे
মুনিকুমাৰসকলে নিজ নিজ স্থানলৈ সেই দোহন (দুধ) লৈ গৈ থাকোঁতে, অগ্নিহোত্ৰৰ আঙণ কোলাহলত ভৰি উঠিল, যি সকলো প্ৰাণীৰ সুখবহ।
Verse 15
विकसत्सु सरोजेषु गायत्सु भ्रमरेषु च / वाशत्सु नीडान्निष्पत्य पतत्रिषु समन्ततः
পদ্মফুল বিকশিত হৈছিল, ভ্ৰমৰসকলে গুঞ্জন-গান কৰিছিল; আৰু চাৰিওফালে নীড়ৰ পৰা ওলাই অহা পখীৰ কলৰৱ উঠিছিল।
Verse 16
अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना
মৃদু বতাহেৰে সেই সময় আহিল, যি দেহত আনন্দ বৃদ্ধি কৰে; ব্যগ্ৰ মত্ত হাতী, ঘোঁৰা আৰু ৰথৰ গতিো যেন থমকি গ’ল।
Verse 17
गच्छत्सु चाश्रमोपान्तं प्रसूनजलहारिषु / स्वाध्या यदक्षैर्बहुभिरजिनांबरधारिभिः
ফুল আৰু জল আনিবলৈ যোৱা লোকসকল আশ্ৰমৰ ওচৰলৈ গৈ থাকোঁতে, বহু অজিনবস্ত্ৰধাৰী তপস্বী স্বাধ্যায়ত লীন হৈ জপমালাৰ মণি ঘূৰাইছিল।
Verse 18
सम्यक् प्रयोज्यमानेषु मन्त्रेषूच्चावचेषु च / प्रैषेषूच्चार्यमाणेषु हूयमानेषु वह्निषु
উচ্চ-অৱচ স্বৰৰ মন্ত্ৰসমূহ বিধিপূৰ্বক প্ৰয়োগ হৈছিল; প্ৰৈষ উচ্চাৰিত হৈছিল আৰু অগ্নিত আহুতি দিয়া হৈছিল।
Verse 19
यथा वन्मन्त्रतन्त्रोक्तक्रियासु विततासु च / ज्वलदग्निशिखाकारे तमस्तपनतेजसि
যেনেকৈ বনত মন্ত্ৰ-তন্ত্ৰোক্ত ক্ৰিয়াসমূহ বিস্তৃতভাৱে চলি আছিল, তেনেকৈ জ্বলি উঠা অগ্নিশিখাৰ দৰে তেজে অন্ধকাৰক দগ্ধ কৰি আঁতৰাইছিল।
Verse 20
प्रतिहत्य दिशः सर्वा विवृण्वाने च मेदिनीम् / सवितर्युदयं याति नैशे तमसि नश्यति
সেই সকলো দিশৰ অন্ধকাৰক প্ৰতিহত কৰি, পৃথিৱীক প্ৰকাশ কৰি, সূৰ্যোদয়ৰ দিশে আগবাঢ়ে; ৰাতিৰ তমসা নাশ হয়।
Verse 21
तारकासु विलीनासु काष्ठासु विमलासु च / कृतमैत्रादिको राजा मृगयां हैहयेश्वरः
তৰা লীন হ’লে আৰু কাঠসমূহ নিৰ্মল হ’লে, মৈত্ৰী আদি কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰি হৈহয়েশ্বৰ ৰজা মৃগয়ালৈ ওলাই গ’ল।
Verse 22
निर्ययौ नगरात्तस्मात्पुरोहितसमन्वितः / बलैः सर्वैः समुदितैः सवाजिरथकुञ्जरैः
তেওঁ পুৰোহিতসহ সেই নগৰৰ পৰা ওলাই আহিল; অশ্ব, ৰথ আৰু কুঞ্জৰসহ সকলো বাহিনী একত্ৰিত হৈছিল।
Verse 23
सचिवः सहितः श्रीमान् सवयोभिश्च राजभिः / महता बलभारेण नमयन्वसुधातलम्
শ্ৰীমান ৰজা সচিবসহ আৰু সমবয়সীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে আছিল; মহা বাহিনীভাৰে যেন পৃথিৱীতল নত কৰাই চলিছিল।
Verse 24
नादयन्रथघोषेण ककुभः सर्वतो नृपः / स्वबलौघपदक्षेपप्रक्षुण्णावनिरेणुभिः
নৃপে ৰথঘোষে চাৰিওফালৰ দিশবোৰ নিনাদিত কৰিলে; নিজৰ বাহিনীৰ পদক্ষেপে উৰা ধূলিয়ে পৃথিৱী ঢাকি পেলালে।
Verse 25
ययौ संच्छादयन्व्योम विमानशतसंकुलम् / संप्रवश्य वनं घोरं विन्ध्योद्रेर्बलसंचयैः
তেওঁ আগবাঢ়িল, যেন শত শত বিমানৰে আকাশ আচ্ছন্ন; আৰু বিন্ধ্য পৰ্বতৰ ঢালত বাহিনীসমূহৰ সঞ্চয়সহ ভয়ংকৰ অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 26
भृशं विलोलया मास समन्ताद्राजसत्तमः / परिवार्य वनं तत्तु स राजा निजसैनिकैः
সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰজাই নিজৰ সৈন্যসকলৰ দ্বাৰা সেই অৰণ্যখন চাৰিওফালৰ পৰা আগুৰি ধৰিছিল আৰু তাক তীব্ৰভাৱে জোকাৰি পেলাইছিল।
Verse 27
मृगान्नानाविधान्हिंस्रान्निजघान शितैः शरैः / आकर्णकृष्टकोदण्डयोधमुक्तैः शितेषुभिः
কাণলৈকে ধনু টানি যুঁজাৰুসকলে এৰা তীব্ৰ শৰৰ দ্বাৰা তেওঁ নানা ধৰণৰ হিংস্ৰ জন্তুবোৰক বধ কৰিছিল।
Verse 28
निकृत्तगात्राः शार्दूला न्यपतन्भुवि केचन / उदग्रवेगपादातखड्गखण्डितविग्रहाः
কিছুমান বাঘ, যাৰ অংগবোৰ কটা গৈছিল, মাটিত ঢলি পৰিল; সিহঁতৰ শৰীৰবোৰ তীব্ৰ বেগী পদাতি সৈন্যৰ তৰোৱালৰ দ্বাৰা খণ্ড-বিখণ্ড হৈছিল।
Verse 29
वराहयूथपाः केचिद्रुधिरार्द्रा धरामगुः / प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः
বৰাহৰ জাকৰ কিছুমান দলপতি তেজত তিতি মাটিত ঢলি পৰিল; প্ৰচণ্ড শক্তিধাৰীসকলে এৰা শক্তি অস্ত্ৰৰ দ্বাৰা সিহঁতৰ মূৰবোৰ বিদীৰ্ণ হৈছিল।
Verse 30
मृगौघाः प्रत्यपद्यन्त पर्वता इव मेदिनीम् / नाराचा विद्धसर्वाङ्गाः सिंहर्क्षशरभादयः
সিংহ, ভালুক আৰু শৰভ আদি জন্তুবোৰৰ জাকবোৰ, যাৰ সৰ্বশৰীৰ নাৰাচ শৰৰ দ্বাৰা বিদ্ধ হৈছিল, পৰ্বতৰ দৰে মাটিত ঢলি পৰিল।
Verse 31
वसुधामन्वकीर्यन्त शोणितार्द्राः समन्ततः / एवं सवागुरैः कैश्चित्पतद्भिः पतितैरपि
পৃথিৱীখন চাৰিওফালে তেজত তিতা শৰীৰেৰে ভৰি পৰিছিল; কিছুমান জালৰ সৈতে পৰি গৈছিল আৰু কিছুমান ইতিমধ্যে পৰি আছিল।
Verse 32
श्वभिश्चानुद्रुतैः कैश्चिद्धावमानैस्तथा मृगैः / आत्तैर्विक्रोशमानैश्च भीतैः प्राणभयातुरैः
কুকুৰৰ দ্বাৰা খেদি যোৱাত হৰিণবোৰ দৌৰিছিল; কিছুমান ধৰা পৰাত চিঞৰিছিল, ভয়ত আৰু প্ৰাণৰ ভয়ত ব্যাকুল হৈছিল।
Verse 33
युगापाये यथात्यर्थं वनमाकुलमाबभौ / वराहसिंहशार्दूलश्वाविच्छशकुलानि च
সেই অৰণ্যখন যুগান্তৰ দৰে অত্যন্ত ব্যাকুল যেন লাগিছিল, য’ত বৰাহ, সিংহ, বাঘ, কেটেলা পহু আৰু শহাপহুৰ জাক আছিল।
Verse 34
चमरीरुरुगोमायुगवयर्क्षवृकान्बहून् / कृष्णसारान्द्वीपिमृगान्रक्तखड्गमृगानवि
তাত চমৰী গাই, ৰুৰু হৰিণ, শিয়াল, গবয়, ভালুক, বহুতো নেকৰা বাঘ, কৃষ্ণসাৰ হৰিণ, নাহৰফুটুকী বাঘ আৰু গঁড়ো আছিল।
Verse 35
विचित्राङ्गान्मृगानन्यान्न्यङ्कूनपि च सर्वशः / बालान्स्तनन्धयान्यूनः स्थविरान्मिथुनान्गणान्
বিচিত্ৰ অংগ থকা অন্যান্য প্ৰাণী, সকলোতে ন্য়ংকু হৰিণ, পোৱালি, গাখীৰ খোৱা শিশু, বৃদ্ধ, দম্পতী আৰু জাকবোৰ তাত আছিল।
Verse 36
निजघ्नुर्निशितैः शस्त्रैः शस्त्रवध्यान्हि सैनिकाः / एवं हत्वा मृगान् घोरान्हिंस्रप्रायानशेषतः
সৈনিকসকলে তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰেৰে বধ কৰিব লগা পশুবোৰক হত্যা কৰিলে। এইদৰে, তেওঁলোকে সেই ভয়ংকৰ আৰু হিংস্ৰ প্ৰাণীবোৰক সম্পূৰ্ণৰূপে বিনাশ কৰিলে।
Verse 37
श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः
ৰজাৰ সৈনিকসকল অত্যন্ত ভাগৰি পৰিছিল। যেতিয়া সূৰ্য মধ্য আকাশত উপস্থিত হ'ল, তেতিয়া সৈন্যসহ সেই ৰজাই...
Verse 38
नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः
...ৰ'দত তপ্ত আৰু পিয়াহত আতুৰ হৈ লাহে লাহে নৰ্মদা নদীৰ ফালে গ'ল। তাৰপিছত সৈন্য আৰু বাহনসহ তেওঁৰ পানীত নামি...
Verse 39
विजागाह शुभे राजा क्षुत्तृष्णापरिपीडितः / स्नात्वा पीत्वा च सलिलं स तस्याः सुखशीतलम्
...ভোক আৰু পিয়াহত জৰ্জৰিত ৰজাই সেই পবিত্ৰ পানীত ডুব মাৰিলে। স্নান কৰি আৰু সেই সুখকৰ শীতল পানী পান কৰি...
Verse 40
बिसांकुराणि शुभ्राणि स्वादूनि प्रजघास च / विक्रीड्य तोये सुचिरमुत्तीर्य सबलो नृपः
...তেওঁ বগা আৰু সুস্বাদু পদুমৰ ঠাৰি ভোজন কৰিলে। পানীত বহু সময় ধৰি ক্ৰীড়া কৰি, ৰজা সৈন্যসহ পানীৰ পৰা উঠি আহিল।
Verse 41
विशश्राम च तत्तीरे तरुखण्डोपमण्डिते / आलंबपाने तिग्मांशौ ससैन्यः सानुगो नृपः
ৰাজাই সেনা আৰু অনুচৰসহ, গছৰ খণ্ডেৰে শোভিত সেই তীৰত, সূৰ্য অস্ত যোৱা সময়ত বিশ্ৰাম কৰিলে।
Verse 42
निश्चक्राम पुरं गन्तुं विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् / स गच्छन्नेव ददृशे नर्मदा तीरमाश्रितम्
তেওঁ বিন্ধ্য পৰ্বতৰ বনগহ্বৰ পৰা নগৰলৈ যাবলৈ ওলাই আহিল; গৈ থাকোঁতেই নৰ্মদাৰ তীৰ আশ্ৰিত স্থান দেখিলে।
Verse 43
आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः
পুণ্যশীল মহাত্মা জমদগ্নিৰ আশ্ৰম দেখি, তাৰ পাছত ৰজাই ঘূৰি আহি সেনাবাহিনী দূৰত স্থাপন কৰিলে।
Verse 44
परिचारैः कतिपथैः सहितो ऽयात्तदाशमम् / गत्वा तदाश्रमं रम्यं पुरोहितसमन्वितः
তেওঁ পুৰোহিতসহ কিছুমান পৰিচাৰকক লৈ সেই আশ্ৰমলৈ আহিল; ৰমণীয় আশ্ৰমত গৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 45
उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्
ৰাজাই মুনিশাৰ্দূলৰ ওচৰলৈ গৈ মূৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে; আৰু জমদগ্নিয়ে সেই শ্ৰেষ্ঠ নৃপক সাদৰে অভ্যৰ্থনা কৰিলে।
Verse 46
पूजयामास विधिवदर्घपाद्यासनादिभिः / संभावयित्वा तां पूजां विहितां मुनिना तदा
তেতিয়া তেওঁ বিধিমতে অৰ্ঘ্য, পাদ্য, আসন আদি দি পূজা কৰিলে আৰু মুনিয়ে বিধান কৰা সেই পূজাক শ্ৰদ্ধাৰে সন্মান কৰিলে।
Verse 47
निषसादासने शुभ्र पुरस्तस्य महामुनेः / तमासीनं नृपवरं कुशासनगतो मुनिः
সেই নৃপশ্ৰেষ্ঠে মহামুনিৰ সন্মুখত শুভ্ৰ আসনত বহিল; কুশাসনত উপবিষ্ট মুনিয়ে তেওঁক আসীন দেখিলে।
Verse 48
पप्रच्छ कुशलप्रश्नं पुत्रमित्रादिबन्धुषु / सह संकथयंस्तेन राज्ञा मुनिवरोत्तमः
তেওঁ পুত্ৰ, মিত্ৰ আদি বন্ধুসকলৰ কুশল সুধিলে; আৰু মুনিবৰোত্তমে ৰজাৰ সৈতে কথোপকথন কৰিলে।
Verse 49
स्थित्वा नातिचिरं कालमातिथ्यार्थं न्यमन्त्रयत् / ततः स राजा सुप्रीतो जमदग्नि मभाषत
অল্প সময় থাকি তেওঁ আতিথ্যৰ বাবে নিমন্ত্ৰণ কৰিলে; তাৰ পাছত অতি প্ৰসন্ন ৰজাই জমদগ্নিক ক’লে।
Verse 50
महर्षे देहि मे ऽनुज्ञां गमिष्यामि स्वकं पुरम् / समग्रवाहनबलो ह्यहं तस्मान्महामुने
হে মহর্ষে, মোক অনুমতি দিয়ক—মই মোৰ নগৰলৈ যাম; হে মহামুনে, মই সম্পূৰ্ণ বাহন আৰু সৈন্যবলসহ আছোঁ।
Verse 51
कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे
বনত বনজ আহাৰ গ্ৰহণ কৰা তোমাৰ পক্ষে আতিথ্য কৰা সম্ভৱ নহয়; অথবা তপঃশক্তিৰে আজি মোৰ আতিথ্য সম্পাদন কৰা।
Verse 52
शक्नोष्यपि पुरीं गन्तुं मामनुज्ञातुर्हसि / अन्यथा चेत्खलैः सैन्यैरत्यर्थं मुनिसत्तम
তুমি নগৰলৈ যাব পাৰিলেও মোৰ অনুমতি লোৱা উচিত; নহ’লে দুষ্ট সৈন্যদ্বাৰা অতিশয় পীড়া হ’ব, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ।
Verse 53
तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्
তপস্বীসকলৰ এনে পীড়া হয় যিয়ে নিয়ম-সংযম ক্ষয় কৰে। বসিষ্ঠ ক’লে—এমনি কোৱা হ’লে সেই মুনিয়ে ক’লে—ক্ষণমাত্ৰ থাকক।
Verse 54
सर्वं संपादयिथ्ये ऽहमातिथ्यं सानुगस्य ते / इत्युक्त्वाहूय तां दोग्ध्रीमुवाचायं ममातिथिः
মই তোমাৰ, তোমাৰ অনুচৰসহ, সকলো আতিথ্য সম্পাদন কৰিম। এই বুলি দোহনকাৰিণীক মাতি ক’লে—এইজন মোৰ অতিথি।
Verse 55
उपाग तस्त्वया तस्मात्क्रियतामद्य सत्कृतिः / इत्युक्ता मुनिना दोग्ध्री सातिथेयमशेषतः / दुदोह नृपतेराशु यद्योग्यं मुनिगौरवात्
তোমাৰ ওচৰলৈ অতিথি আহিছে; সেয়ে আজি তেওঁৰ সৎকাৰ কৰা। মুনিৰ কথামতে দোহনকাৰিণীয়ে আতিথ্যৰ বাবে, মুনিগৌৰৱৰ অনুৰূপ যি যোগ্য আছিল সেয়া সকলো ৰজাৰ বাবে শীঘ্ৰে দোহি দিলে।
Verse 56
अथाश्रमं तत्सुरराजसद्मनिकाशमासीद्भृगुपुङ्गवस्य / विभूतिभेदैरविचिन्त्यरुपमनन्यसाध्यं सुरभिप्रभावात्
তেতিয়া ভৃগুপুঙ্গৱৰ সেই আশ্ৰম সুৰৰাজ ইন্দ্ৰৰ সদনৰ সদৃশ আছিল। নানা বিভূতি-ভেদে তাৰ ৰূপ অচিন্ত্য, আৰু দিব্য সুৰভি-প্ৰভাৱত সি অনন্য, অন্যে সাধিব নোৱাৰা।
Verse 57
अनेकरत्नोज्ज्वलचित्रहेमप्रकाशमालापरिवीतमुच्चैः / पूर्णेन्दुशुभ्राभ्रविषक्तशृङ्गैः प्रासादसंघैः परिवीतमन्तः
সেই উচ্চ আশ্ৰম বহু ৰত্নে উজ্জ্বল, বিচিত্ৰ হেম-প্ৰকাশৰ মালাৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। ভিতৰত প্ৰাসাদ-সংঘেৰে আৱৃত, যাৰ শিখৰ পূৰ্ণচন্দ্ৰসম শুভ্ৰ আৰু মেঘত লিপ্ত।
Verse 58
कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधो पलदारुमृद्भिः / पृथग्विमिश्रैर्भवनैरनेकैः सद्भासितं नेत्रमनोभिरामैः
কাঁস, আৰকূট, ৰস, তাম্ৰ, হেম আৰু নানা বৰ্ণৰ সৌধ; পলাশ-কাঠ আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত—এনে পৃথক আৰু মিশ্ৰিত বহু ভৱনে সেই স্থান শোভিত হৈছিল, যি চকু আৰু মনক অতি ৰমণীয় কৰিছিল।
Verse 59
महार्हरत्नोज्ज्वलहेमवेदिकानिष्कूटसोपानकुटीविटङ्ककैः / तुलाकपाटर्गलकुड्यदेहलीनिशान्तशालाजिरशोभितैर्भृशम्
সেই স্থান মহাৰ্ঘ ৰত্নে উজ্জ্বল হেম-ৱেদিকা, নিষ্কূট, সোপান, কুটী আৰু বিতংকৰে অতিশয় শোভিত আছিল; লগতে তুলাযুক্ত কপাট, অৰ্গল, কুড্য, দেহলি, নিশান্ত শালা আৰু অজিৰে বিশেষভাৱে অলংকৃত আছিল।
Verse 60
वलभ्यलिन्दाङ्गपाचारुतोरणैरदभ्रपर्यन्तचतुष्किकादिभिः / स्तंभेषु कुड्येषु च दिव्यरत्नविचित्रचित्रैः परिशोभमानैः
বলভ্য, লিন্দ, অঙ্গণ আৰু মনোহৰ তোৰণ, লগতে বিস্তৃত পৰিধিৰ চতুষ্কিকা আদি দ্বাৰা সেই আশ্ৰম শোভিত আছিল। স্তম্ভ আৰু কুড্যত দিব্য ৰত্নে গঠিত বিচিত্ৰ চিত্ৰ মিণমিণাই, তাক অধিক শোভায়মান কৰিছিল।
Verse 61
उच्चावचै रत्नवरैर्विचित्रसुवर्णसिंहासनपीठिकाद्यैः / स भक्ष्यभोज्यादिभि रन्नपानैरुपेतभाण्डोपगतैकदेशैः
তাত উচ্ছ-অৱচ শ্ৰেষ্ঠ ৰত্নেৰে সজ্জিত বিচিত্ৰ সুবৰ্ণ সিংহাসন, পীঠিকা আদি আছিল; লগতে ভক্ষ্য-ভোজ্য আৰু নানাবিধ অন্ন-পানীয় পাত্ৰসহ বিভিন্ন ঠাইত সজাই থোৱা হৈছিল।
Verse 62
गृहैरमर्त्योचितसर्वसंपत्समन्वितैर्नेत्रमनो ऽभिरामैः / तस्याश्रमं सन्नगरोपमानं बभौ वधूभिश्चमनोहराभिः
অমৰসদৃশ উপযুক্ত সকলো সম্পদে সমৃদ্ধ, চকু আৰু মনক আনন্দ দিয়া গৃহসমূহ আৰু মনোহৰ বধূসকলৰ দ্বাৰা তেওঁৰ আশ্ৰমটো যেন এখন নগৰৰ দৰে শোভা পালে।
Frequently Asked Questions
It advances the Bhārgava Rāma (Paraśurāma) biographical strand while introducing the Haihaya royal presence (Daihayeśvara), positioning an imminent interaction/conflict between a Bhārgava exemplar and a Kṣatriya power bloc.
The Narmadā tīra is foregrounded through dawn and āśrama-ritual descriptions; it authenticates the setting as a tīrtha landscape and frames the transition from orderly sacrificial life to the intrusion of the Haihaya lord’s hunt.
Rāma’s acts are legitimized by layered authority: kulaguru injunction (tapas), Śambhu’s command (tīrtha-krama), and deva-protection (daitya-vadha), culminating in Hara’s grace—presented as a model where obedience and ritual order yield righteous power.