Shloka 45
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्
Transliteration
upetya muniśārdūlaṃ nanāma śirasā nṛpaḥ / abhinaṃ dyāśaṣā taṃ vai jamadagnirnṛpottamam
Translation
ৰাজাই মুনিশাৰ্দূলৰ ওচৰলৈ গৈ মূৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে; আৰু জমদগ্নিয়ে সেই শ্ৰেষ্ঠ নৃপক সাদৰে অভ্যৰ্থনা কৰিলে।
Word by Word
उपेत्यhaving approached
उपेत्य:
Kriyā (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Rootउप-इ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive), पूर्वकालिक (having approached)
मुनि-शार्दूलम्the tiger among sages
मुनि-शार्दूलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष/कर्मधारयार्थे—मुनिषु शार्दूलः (tiger among sages)
ननामbowed
ननाम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
अभिनम्greeted / bowed to
अभिनम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-नम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
द्याशषाwith reverence (reading uncertain)
द्याशषा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्याशषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; पाठभेद/दुर्लभ-रूपम् (uncertain; likely instrument expressing manner)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (emphatic particle)
जमदग्निःJamadagni
जमदग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
नृप-उत्तमम्the best of kings
नृप-उत्तमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष/कर्मधारय—नृपाणाम् उत्तमः (best of kings)