Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 20
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
प्रतिहत्य दिशः सर्वा विवृण्वाने च मेदिनीम् / सवितर्युदयं याति नैशे तमसि नश्यति
Transliteration
pratihatya diśaḥ sarvā vivṛṇvāne ca medinīm / savitaryudayaṃ yāti naiśe tamasi naśyati
Translation
সেই সকলো দিশৰ অন্ধকাৰক প্ৰতিহত কৰি, পৃথিৱীক প্ৰকাশ কৰি, সূৰ্যোদয়ৰ দিশে আগবাঢ়ে; ৰাতিৰ তমসা নাশ হয়।
Word by Word
प्रतिहत्यhaving repelled
प्रतिहत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-हन् (धातु) → प्रतिहत्य (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having struck back/repelled’
दिशःthe directions
दिशः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), बहुवचन; विशेषण of ‘दिशः’
विवृण्वानेwhile revealing/opening
विवृण्वाने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootवि-वृ (धातु) → विवृण्वान (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present middle participle/शानच्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; ‘while opening/revealing’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
मेदिनीम्the earth
मेदिनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
सवितरिwhen the Sun
सवितरि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; ‘when/at the Sun’ (locative absolute sense with following noun)
उदयम्to rising; rise
उदयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; गत्यर्थकक्रियायाः कर्म (goal)
यातिgoes, proceeds
याति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
नैशेin the night-time
नैशे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनैश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; विशेषण of ‘तमसि’
तमसिin darkness
तमसि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
नश्यतिperishes, disappears
नश्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन