Adhyaya 25
Rāma’s Stuti of Śiva (Śarva) and the Theophany of the Three‑Eyed Lord
এই অধ্যায়ত বশিষ্ঠ আদি ঋষিৰ ঋষি-থেকে-ঋষি বৰ্ণনাৰূপে কাহিনী আগবাঢ়ে। মৰুত্গণৰ পৰিবেষ্টনত জগত্পতি ভগৱান শিৱ স্বয়ং প্ৰকট হয়। ত্ৰিনেত্ৰ, চন্দ্ৰশেখৰ, বৃষেন্দ্ৰবাহন, শম্ভু, শৰ্ব শিৱক দেখি ৰাম বাৰে বাৰে উঠি ভক্তিভাৱে সাষ্টাংগ প্ৰণাম কৰি বিস্তৃত স্তুতি কৰে। স্তুতিত শিৱৰ সৰ্বকৰ্ম-সাক্ষিত্ব, ভূত আৰু লোকসমূহৰ অধিপত্য, বৃষধ্বজ, কপালধাৰী, ভস্মলিপ্ত দেহ, কৈলাস আৰু শ্মশানবাস, ত্ৰিপুৰবিনাশ, দক্ষযজ্ঞ-বিঘ্ন, অন্ধকবধ, কালকূট বিষ-প্ৰসঙ্গ আদি মহাকাৰ্য সঘনভাৱে সংকলিত হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने चतुर्विंशतितमो ऽध्यायः // २४// वसिष्ठ उवाच ततस्त द्रक्तियोगेन स प्रीतात्मा जगत्पतिः / प्रत्यक्षमगमत्तस्य सर्वैः सह मरुद्गणैः
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদৰ অৰ্জুনোপাখ্যানত চতুৰ্বিংশতিতম অধ্যায়। বসিষ্ঠ ক’লে—তাৰ পাছত দৰ্শন-যোগৰ দ্বাৰা প্ৰীতাত্মা জগত্পতি (শিৱ) সকলো মৰুদ্গণসহ তেওঁৰ সন্মুখত প্ৰত্যক্ষ হৈ উঠিল।
Verse 2
तं दृष्ट्वा देवदेवेशं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् / वृषेन्द्रवाहनं शंभुं भूतकोटिसमन्वितम्
তেওঁক দেখি—দেৱদেৱেশ, ত্ৰিনেত্ৰ, চন্দ্ৰশেখৰ, বৃষভবাহন শম্ভু, ভূতকোটিসহ পৰিবৃত।
Verse 3
ससंभ्रमं समुत्थाय हर्षेणाकुललोचनः / प्रणाममकरोद्भक्त्या शर्वाय भुवि भार्गवः
হৰ্ষে আকুল দৃষ্টিৰে ভাৰ্গৱ ব্যাকুলভাৱে উঠি, ভূমিত ভক্তিৰে শৰ্বক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 4
उत्थायोत्थाय देवेशं प्रणम्य शिरसासकृत् / कृताञ्जलिपुटो रामस्तुष्टाव च जगत्पतिम्
বাৰে বাৰে উঠি দেৱেশক শিৰে প্ৰণাম কৰি, কৰযোৰে ৰামে জগত্পতিক স্তৱ কৰিলে।
Verse 5
राम उवाच नमस्ते देवदेवेश नमस्ते परमेश्वर / नमस्ते जगतो नाथ नमस्ते त्रिपुरान्तक
ৰামে ক’লে: হে দেৱদেৱেশ, নমস্কাৰ; হে পৰমেশ্বৰ, নমস্কাৰ। হে জগতৰ নাথ, নমস্কাৰ; হে ত্ৰিপুৰান্তক, নমস্কাৰ।
Verse 6
नमस्ते सकलाध्यक्ष नमस्ते भक्तवत्सल / नमस्ते सर्वभूतेश नमस्ते वृषभध्वज
হে সકલাধ্যক্ষ, নমস্কাৰ; হে ভক্তৱৎসল, নমস্কাৰ। হে সৰ্বভূতেশ, নমস্কাৰ; হে বৃষভধ্বজ, নমস্কাৰ।
Verse 7
नमस्ते सकलाधीश नमस्ते करुणाकर / नमस्ते सकलावास नमस्ते नीललोहित
হে সকলোৰ অধীশ্বৰ, আপোনাক নমস্কাৰ; হে কৰুণাকৰ, আপোনাক নমস্কাৰ। হে সকলোৰ আশ্ৰয়, আপোনাক নমস্কাৰ; হে নীল-লোহিত (নীলকণ্ঠ) প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 8
नमः सकलदेवारिगणनाशाय शूलिने / कपालिने नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकपालिने
সকলো দেৱশত্ৰু-গণ ধ্বংসকাৰী শূলধাৰীক নমঃ। কপালধাৰী, সৰ্বলোকৰ একমাত্ৰ পালনকৰ্তা, আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 9
श्मशानवासिने नित्यं नमः कैलासवासिने / नमो ऽस्तु पाशिने तुभ्यं कालकूटविषाशिने
শ্মশানবাসী নিত্যনাথক নমঃ; কৈলাসবাসীক নমঃ। পাশধাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ; কালকূট বিষ ভক্ষণকাৰীক নমঃ।
Verse 10
विभवे ऽमरवन्द्याय प्रभवे ते स्वयंभुवे / नमो ऽखिलजगत्कर्मसाक्षिभूताय शंभवे
হে বিভৱস্বৰূপ, অমৰসকলৰ বন্দিত, হে প্ৰভৱ, স্বয়ম্ভূ—আপোনাক নমঃ। হে শম্ভু, অখিল জগতৰ কৰ্মৰ সাক্ষীস্বরূপ, আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 11
नमस्त्रिपथ गाफेनभासिगार्द्धन्दुमौलिने / महाभोगीन्द्रहाराय शिवाय परमात्मने
ত্রিপথগা (গংগা)ৰ ফেনৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল অৰ্ধচন্দ্ৰমৌলিক নমস্কাৰ। মহাভোগীন্দ্ৰ (মহানাগ) হাৰধাৰী শিৱ পৰমাত্মাক নমঃ।
Verse 12
भस्मसंच्छन्नदेहाय नमोर्ऽकाग्नीन्दुचक्षुषे / कपर्दिने नमस्तुभ्यमन्धकासुरमर्द्दिने
ভস্মে আচ্ছাদিত দেহধাৰী, সূৰ্য-অগ্নি-চন্দ্ৰনয়নধাৰীলৈ নমস্কাৰ। জটাধাৰী, অন্ধকাসুৰ-মৰ্দনকাৰী, আপোনাক নমঃ।
Verse 13
त्रिपुरध्वंसिने दक्षयज्ञविध्वंसिने नमः / गिरिजाकुचकाश्मीरविरञ्जितमहोरसे
ত্রিপুৰ ধ্বংসকাৰী, দক্ষযজ্ঞ বিধ্বংসকাৰীলৈ নমঃ। গিৰিজাৰ কুচকুঙ্কুমে ৰঞ্জিত মহাবক্ষধাৰীলৈ নমস্কাৰ।
Verse 14
महादेवाय मह ते नमस्ते कृत्तिवाससे / योगिध्येयस्वरूपाय शिवायाचिन्त्यतेजसे
মহাদেৱ, আপোনাক মহা নমস্কাৰ; কৃত্তিবাস (চৰ্মবস্ত্ৰধাৰী)লৈ নমঃ। যোগীসকলে ধ্যান কৰা স্বৰূপ, অচিন্ত্য তেজস্বী শিৱলৈ প্ৰণাম।
Verse 15
स्वभक्तहृदयांभोजकर्णिकामध्यवर्त्तिने / सकलागमसिद्धान्तसाररूपाय ते नमः
নিজ ভক্তসকলৰ হৃদয়-পদ্মৰ কৰ্ণিকাৰ মাজত অধিষ্ঠিতজনলৈ নমঃ। সকলো আগম-সিদ্ধান্তৰ সাৰস্বৰূপ আপোনালৈ প্ৰণাম।
Verse 16
नमो निखिलयोगेन्द्रबोधनायामृतात्मने / शङ्करायाखिलव्याप्तमहिम्ने परमात्मने
সকলো যোগেন্দ্ৰক বোধ দানকাৰী, অমৃতাত্মালৈ নমঃ। অখিলব্যাপ্ত মহিমাময় শংকৰ, পৰমাত্মালৈ প্ৰণাম।
Verse 17
नमः शर्वाय शान्ताय ब्रह्मणे विश्वरुपिणे / आदिमध्यान्तहीनाय नित्यायाव्यक्तमूर्त्तये
শান্ত স্বৰূপ শৰ্ব, বিশ্বৰূপ ব্ৰহ্মলৈ নমস্কাৰ; যি আদি‑মধ্য‑অন্তহীন, নিত্য আৰু অব্যক্ত মূৰ্তি।
Verse 18
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्मात्मने नमः / नमो वेदान्तवेद्याय विश्वविज्ञानरूपिणे
ব্যক্ত‑অব্যক্ত স্বৰূপধাৰী, স্থূল‑সূক্ষ্ম আত্মালৈ নমস্কাৰ; বেদান্তে জ্ঞেয়, বিশ্ববিজ্ঞান-ৰূপলৈ নমো নমঃ।
Verse 19
नमः सुरासुरश्रेणिमौलिपुष्पार्चिताङ्घ्रये / श्रीकण्ठाय जगद्धात्रे लोककर्त्रे नमोनमः
সুৰ‑অসুৰ শ্ৰেণীৰ মাউলি-পুষ্পে অর্চিত চৰণযুগলধাৰী শ্ৰীকণ্ঠ, জগতধাতা আৰু লোককৰ্তালৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 20
रजोगुणात्मने तुभ्यं विश्वसृष्टिविधायिने / हिरण्यगर्भरूपाय हराय जगदादये
ৰজোগুণাত্মক তোমালৈ নমস্কাৰ; বিশ্বসৃষ্টি বিধানকাৰী, হিৰণ্যগৰ্ভৰূপী, জগতৰ আদ্য হৰলৈ প্ৰণাম।
Verse 21
नमो विश्वात्मने लोकस्थितिव्या पारकारिणे / सत्त्वविज्ञानरुपाय पराय प्रत्यगात्मने
বিশ্বাত্মা, লোকস্থিতিৰ কাৰ্য সম্পাদনকাৰীলৈ নমস্কাৰ; সত্ত্ববিজ্ঞান-ৰূপ, পৰম আৰু অন্তর্মুখ প্ৰত্যগাত্মালৈ প্ৰণাম।
Verse 22
तमोगुणविकाराय जगत्संहारकारिणे / क्ल्पान्ते रुद्ररूपाय परापर विदे नमः
তমোগুণৰ বিকাৰস্বৰূপ, জগত্সংহাৰকাৰী, কল্পান্তত ৰুদ্ৰৰূপ ধাৰণ কৰা পৰাপৰবিদ্ প্ৰভুক নমস্কাৰ।
Verse 23
अविकाराय नित्याय नमः सदसदात्मने / बुद्धिबुद्धिप्रबोधाय बुद्धीन्द्रियविकारिणे
অবিকাৰী, নিত্য, সৎ-অসৎ-আত্মা প্ৰভুক নমস্কাৰ; যি বুদ্ধিক জাগ্ৰত কৰে আৰু বুদ্ধি-ইন্দ্ৰিয় বিকাৰৰ অধিষ্ঠাতা।
Verse 24
वस्वादित्यमरुद्भिश्च साध्यरुद्राश्विभेदतः / यन्मायाभिन्नमतयो देवास्तस्मै नमोनमः
বসু, আদিত্য, মৰুত, সাধ্য, ৰুদ্ৰ আৰু অশ্বিন—এই ভেদে যি দেৱতা, তেওঁলোক সকলেই যাঁৰ মায়াত ভিন্ন মতিধাৰী হয়; সেই প্ৰভুক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 25
अविकारमजं नित्यं सूक्ष्मरूपमनौपमम् / तव यत्तन्न जानन्ति योगिनो ऽपि सदामलाः
তোমাৰ সেই স্বৰূপ অবিকাৰী, অজ, নিত্য, সূক্ষ্ম আৰু অনুপম; যাক সদা নিৰ্মল যোগীয়েও জানিব নোৱাৰে।
Verse 26
त्वामविज्ञाय दुर्ज्ञेयं सम्यग्ब्रह्मादयो ऽपि हि / संसरन्ति भवे नूनं न तत्कर्मात्मकाश्चिरम्
হে দুৰ্জ্ঞেয় প্ৰভু! তোমাক সম্যকভাৱে নজনাৰ ফলত ব্ৰহ্মা আদি সকলেও নিশ্চয় ভৱসংসাৰত ঘূৰি ফুৰে; কৰ্মস্বৰূপ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোক দীঘলীয়া সময় স্থিৰ নাথাকে।
Verse 27
यावन्नोपैति चरणौ तवाज्ञानविघातिनः / तावद्भ्रमति संसारे पण्डितो ऽचेतनो ऽपि वा
যেতিয়ালৈকে অজ্ঞান-নাশক তোমাৰ চৰণযুগল নাপায়, তেতিয়ালৈকে সংসাৰত ভ্ৰমি ফুৰে—পণ্ডিত হওক বা অচেতন হওক।
Verse 28
स एव दक्षः स कृती स मुनिः स च पण्डितः / भवतश्चरणांभोजे येन बुद्धिः स्थिरीकृता
যাৰ বুদ্ধি তোমাৰ চৰণকমলত স্থিৰ হৈছে, সেয়াই দক্ষ, সেয়াই কৃতাৰ্থ, সেয়াই মুনি আৰু সেয়াই পণ্ডিত।
Verse 29
सुसूक्ष्मत्वेन गहनः सद्भावस्ते त्रयीमयः / विदुषामपि मूढेन स मया ज्ञायते कथम्
অতি সূক্ষ্ম হোৱাৰ বাবে তোমাৰ ত্ৰয়ীময় সদ্ভাৱ গহীন; বিদ্বানৰো অগম্য—তেন্তে মোৰ দৰে মূঢ়ে তাক কেনেকৈ জানিম?
Verse 30
अशब्दगोजरत्वेन महिम्नस्तव सांप्रतम् / स्तोतुमप्यनलं सम्यक्त्वा महं जडधीर्यतः
তোমাৰ মহিমা শব্দৰ অগোচৰ; সেয়ে জড়বুদ্ধি মই তাক সম্যকভাৱে স্তৱ কৰাতো অক্ষম।
Verse 31
तस्मादज्ञानतो वापि मया भक्त्यैव संस्तुतः / प्रीतश्च भव देवेश ननु त्वं भक्तवत्सलः
সেয়ে অজ্ঞানবশতও মই কেৱল ভক্তিৰে তোমাক স্তৱ কৰিছোঁ; হে দেবেশ, প্ৰসন্ন হোৱা—তুমি তো ভক্তৱৎসল।
Verse 32
वसिष्ठ उवाच इति स्तुतस्तदा तेन भक्त्या रामेण शङ्करः / मेघगंभीरया वाचा तमुवाच हसन्निव
বসিষ্ঠে ক’লে—এইদৰে ভক্তিভাৱে ৰামে স্তৱ কৰাত শংকৰে মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে, যেন হাঁহি হাঁহি, তাক ক’লে।
Verse 33
भगवानुवाच रामाहं सुप्रसन्नो ऽस्मि शोर्ंयशालितया तव / तपसा मयि भक्त्या च स्तोत्रेण च विशेषतः
ভগৱানে ক’লে—হে ৰাম, তোমাৰ শৌৰ্য, তপস্যা, মোৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু বিশেষকৈ এই স্তোত্ৰৰ বাবে মই অতি প্ৰসন্ন।
Verse 34
वरं वरय तस्मात्त्वं यद्यदिच्छसि चेतसा / तुभ्यं तत्तदशेषेण दास्याम्यहमशेषतः
সেয়ে তুমি মনত যি যি বৰ ইচ্ছা কৰা, সেই বৰ বিচৰা; মই সেয়া সকলো তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ দিম।
Verse 35
वसिष्ठ उवाच इत्युक्तो देवदेवेन तं प्रणम्य भृगूद्वहः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजन्निदमुवाच ह
বসিষ্ঠে ক’লে—দেৱদেৱে এইদৰে কোৱাত ভৃগুকুলশ্ৰেষ্ঠে তেওঁক প্ৰণাম কৰি, হাত জোৰ কৰি, হে ৰাজন, এইদৰে ক’লে।
Verse 36
यदि देव प्रसन्नस्त्वं वारर्हे ऽस्मि च यद्यहम् / भवतस्तदभीप्सामि हेतुमस्त्राण्यशेषतः
হে দেৱ, যদি তুমি প্ৰসন্ন হোৱা আৰু মই বৰৰ যোগ্য হওঁ, তেন্তে মই তোমাৰ পৰা কাৰণসহ সকলো দিব্য অস্ত্ৰ সম্পূৰ্ণকৈ বিচাৰোঁ।
Verse 37
अस्त्रे शस्त्रे च शास्त्रे च न मत्तो ऽभ्यधिको भवेत् / लोकेषु मांरणेजेता न भवेत्त्वत्प्रसादतः
অস্ত্ৰ, শস্ত্ৰ আৰু শাস্ত্ৰত মোৰতকৈ অধিক কোনো নহওক; আৰু তোমাৰ প্ৰসাদে লোকসমূহত মৃত্যুজয়ীও কোনো নহওক।
Verse 38
वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा ततः शंभुरस्त्रशस्त्राण्यशेषतः / ददौ रामाय सुप्रीतः समन्त्राणि क्रमान्नृप
বসিষ্ঠে ক’লে—“তথাস্তु” বুলি কৈ, তাৰপিছত শম্ভু অতি প্ৰসন্ন হৈ সকলো অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ মন্ত্রসহ ক্ৰমে ৰামক দান কৰিলে, হে নৃপ।
Verse 39
सप्रयोगं ससंहारमस्त्रग्रामं चतुर्विधम् / प्रसादाभिमुखो रामं ग्राहयामास शङ्करः
প্ৰয়োগ আৰু সংহাৰসহ চাৰিবিধ অস্ত্ৰসমূহ—প্ৰসন্ন হৈ—শংকৰে ৰামক গ্ৰহণ কৰালে।
Verse 40
असंगवेगं शुभ्राश्वं सुध्वजं च रथोत्तमम् / इषुधी चाक्षयशरौ ददौ रामाय शङ्करः
শংকৰে ৰামক বাধাহীন বেগৰ শুভ্ৰ অশ্ব, উত্তম ধ্বজযুক্ত শ্ৰেষ্ঠ ৰথ, আৰু অক্ষয় শৰভৰা ইষুধীও দান কৰিলে।
Verse 41
अभेद्यमजरं दिव्यं दृढज्यं विजयं धनुः / सर्वशस्त्रसहं चित्रं कवचं च महाधनम्
অভেদ্য, অজৰ, দিব্য, দৃঢ় জ্যা-যুক্ত ‘বিজয়’ ধনু, আৰু সকলো শস্ত্ৰ সহ্যকাৰী বিচিত্ৰ মহামূল্য কবচো।
Verse 42
अजेयत्वं च युद्धेषु शौर्यं चाप्रतिमं भुवि / स्वेच्छया धारणे शाक्तिं प्राणानां च नराधिप
হে নৰাধিপ! তেওঁ তোমাক যুদ্ধত অজেয়ত্ব, পৃথিৱীত অতুল শৌৰ্য, আৰু স্বেচ্ছাই প্ৰাণ ধাৰণ কৰাৰ শক্তি দান কৰিলে।
Verse 43
ख्यातिं च बीजमेत्रेण तन्नाम्ना सर्वलौकिकीम् / तपः प्रभावं च महत्प्रददौ भार्गवाय सः
সেই নামৰ বীজমাত্ৰে তেওঁ সৰ্বলোকত খ্যাতি, আৰু ভাৰ্গৱক মহৎ তপঃপ্ৰভাৱ দান কৰিলে।
Verse 44
भक्ति चात्मनि रामाय दत्त्वा राजन्यथोचिताम् / सहितः सकलैर्भूतैश्चामरैश्चन्द्रशेखरः
চন্দ্ৰশেখৰে ৰামক নিজৰ প্ৰতি ৰাজোচিত ভক্তি দান কৰি, সকলো ভূতগণ আৰু চামৰধাৰীসকলৰ সৈতে তাতে উপস্থিত থাকিল।
Verse 45
तेनैव वपुषा शंभुः क्षिप्रमन्तरधाद्धरः / कृतकृत्यस्ततो रामो लब्ध्वा सर्वमभीप्सितम्
সেই একে দিৱ্য দেহে ধৰাধৰ শম্ভু শীঘ্ৰে অন্তৰ্ধান কৰিলে। তেতিয়া ৰামে সকলো অভীষ্ট লাভ কৰি কৃতকৃত্য হ’ল।
Verse 46
अदृश्यतां गते शर्वे महोदरमुवाच ह / महोदर मदर्थे त्वमिदं सर्वमशेषतः
শৰ্ৱ অদৃশ্য হোৱাৰ পাছত (ৰামে) মহোদৰক ক’লে— “হে মহোদৰ! মোৰ কাৰণে এই সকলোখিনি অশেষভাৱে সম্পন্ন কৰা।”
Verse 47
रथचापादिकं तावत्परिरक्षितुमर्हसि / यदा कृत्यं ममैतेन तदानीं त्वं मया स्मृतः / रथचापादिकं सर्वं प्रहिणु त्वं मदन्तिकम्
এতিয়া তুমি ৰথ, ধনু আদি বস্তুবোৰ ৰক্ষা কৰা। যেতিয়া এইবোৰেৰে মোৰ কাম পৰিব, তেতিয়া মই তোমাক স্মৰণ কৰিম। তেতিয়া ৰথ-ধনু আদি সকলো মোৰ ওচৰলৈ পঠাই দিবা।
Verse 48
वसिष्ठ उवाच तथेत्युक्त्वा गते तस्मिन्भृगुवर्यो महोदरे / कृतकृत्यो गुरुजनं द्रष्टुं गन्तुमियेष सः
বসিষ্ঠে ক’লে— ‘তথাস্তु।’ তেওঁ গ’ল পাছত মহোদৰত ভৃগুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ঋষি কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰি গুৰুজনক দৰ্শন কৰিবলৈ যাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 49
गच्छन्नथ तदासौ तु हिमाद्रिवनगह्वरे / विवेश कन्दरं रामो भाविकर्मप्रचोदितः
এনে গৈ থাকোঁতে ৰাম হিমাদ্ৰিৰ বন-গহ্বৰত উপস্থিত হৈ, ভৱিষ্যৎ কৰ্মৰ প্ৰেৰণা লৈ এটা গুহাত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 50
स तत्र ददृशे बालं धृतप्राणमनुद्रुतम् / व्याघ्रेण विप्रतनयं रुदन्तं भीतभीतवत्
তাত তেওঁ এটা বালক দেখিলে—শ্বাস ধৰি, পলাই যাব নোৱাৰা—বাঘৰ ভয়ত অতিশয় ভীত হৈ কন্দা এটা ব্ৰাহ্মণপুত্ৰ।
Verse 51
दृष्ट्वानुकंपहृदयस्तत्परित्राणकातरः / तिष्ठतिष्ठेति तं व्याघ्रं वदन्नुच्चैरथान्वयात्
তাক দেখি তেওঁৰ হৃদয় দয়াৰে ভৰি উঠিল; তাক ৰক্ষা কৰিবলৈ ব্যাকুল হৈ তেওঁ উচ্চস্বৰে ‘থাম, থাম’ বুলি কৈ বাঘটোৰ ফালে দৌৰিলে।
Verse 52
तमनुद्रुत्य वेगेन चिरादिव भृगूद्वहः / आससाद वने घोरं शार्दूलमतिभीषणम्
তাক বেগে অনুসৰণ কৰি ভৃগুবংশ-শ্ৰেষ্ঠে যেন বহুদিনৰ পাছত বনত সেই অতি ভয়ংকৰ ব্যাঘ্ৰক সন্মুখত পালে।
Verse 53
व्याघ्रेणानुद्रुतः सो ऽपि पलायन्वनगह्वरे / निपपात द्विजसुतस्त्रस्तः प्राणभयातुरः
ব্যাঘ্ৰে তাড়া কৰাত সেই দ্বিজপুত্ৰও বনগহ্বৰত পলাই পলাই প্ৰাণভয়ত আতুৰ হৈ পৰি গ’ল।
Verse 54
रामो ऽपि क्रोधरक्ताक्षो विप्रपुत्रपरीप्सया / तृणमूलं समादाय कुशास्त्रेणाभ्यमन्त्रयत्
বিপ্ৰপুত্ৰক ৰক্ষা কৰিবলৈ ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু ৰামে তৃণমূল লৈ কুশাস্ত্ৰেৰে তাক অভিমন্ত্ৰিত কৰিলে।
Verse 55
तावत्तरक्षुर्बलवानाद्रवत्पतितं द्विजम् / दृष्ट्वा ननादसुभृशं रोदसी कम्पयन्निव
তেতিয়াই বলবান ভালুকটোৱে পতিত দ্বিজক দেখি দৌৰি আহিল আৰু এনে প্ৰচণ্ড গর্জন কৰিলে যেন ভূমি-আকাশ কঁপাই দিলে।
Verse 56
दग्ध्वा त्वस्त्राग्निना व्याघ्रं प्रहरन्तं नखाङ्कुरैः / अकृतव्रणमेवाशु मोक्षयामास तं द्विजम्
নখেৰে প্ৰহাৰ কৰা ব্যাঘ্ৰক অস্ত্ৰাগ্নিৰে দগ্ধ কৰি, তেওঁ সেই দ্বিজক একো ঘাঁ নোহোৱাকৈ তৎক্ষণাৎ মুক্ত কৰিলে।
Verse 57
सो ऽपि ब्रह्माग्निनिर्दग्धदेहः पाप्मा नभस्तले / गान्धर्वं वपुरास्थाय राममाहेति सादरम्
সিও ব্ৰহ্মাগ্নিত দগ্ধ দেহ লৈ আকাশমণ্ডলত গন্ধৰ্ব-ৰূপ ধাৰণ কৰি আদৰেৰে ৰামক ক’লে।
Verse 58
विप्रशापेन भोपूर्वमहं प्राप्तस्तरक्षुताम् / गच्छामि मोचितः शापात्त्वयाहमधुना दिवम्
হে ভদ্ৰ! পূৰ্বে বিপ্ৰৰ শাপত মই ৰাক্ষসত্ব লাভ কৰিছিলোঁ; এতিয়া তোমাৰ দ্বাৰা শাপমুক্ত হৈ মই স্বৰ্গলৈ গ’লোঁ।
Verse 59
इत्युक्त्वा तु गते तस्मिन्रामो वेगेन विस्मितः / पतितं द्विजपुत्रं तं कृपया व्यवपद्यत
এইদৰে কৈ সি গ’লত, ৰাম তৎক্ষণাৎ বিস্মিত হৈ দয়াৰে পতিত সেই দ্বিজপুত্ৰৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 60
माभैरेवं वदन्वाणीमारादेव द्विजात्मजम् / परमृशत्तदङ्गानि शनैरुज्जीवयन्नृप
‘ভয় নকৰিবা’ বুলি কৈ, ৰজা ৰামে ওচৰৰ পৰা সেই দ্বিজাত্মজৰ অংগ স্পৰ্শ কৰি ধীৰে ধীৰে তাক জীৱিত কৰিলে।
Verse 61
रामेणोत्थापितश्चैवं स तदोन्मील्य लोचने / विलोकयन्ददर्शाग्रे भृगुश्रेष्ठमवस्थितम्
ৰামে উঠাই দিয়াত সি তেতিয়া চকু মেলিলে; চাৰিওফালে চাই আগতে ভৃগুশ্ৰেষ্ঠক থিয় হৈ থকা দেখিলে।
Verse 62
भस्मीकृतं च शार्दूलं दृष्टवा विस्मयमागतः / गतभीराह कस्त्वं भोः कथं वेह समागतः
ভস্মীভূত বাঘটো দেখি সি বিস্মিত হ’ল। ভয় আঁতৰাই ক’লে—“হে ভদ্ৰ, তুমি কোন? ইয়ালৈ কেনেকৈ আহিলা?”
Verse 63
केन वायं निहन्तुं मामुद्यतो भस्मसात्कृतः / तरक्षुर्भीषणाकारः साक्षान्मृत्युरिवापरः
মোক বধ কৰিবলৈ উদ্যত আছিল যি, সি কোনে ভস্ম কৰিলে? ভয়ংকৰ আকৃতিৰ এই তরক্ষু যেন সাক্ষাৎ আন এক মৃত্যু।
Verse 64
भयसंमूढमनमो ममाद्यापि महामते / हते ऽपि तस्मिन्नखिला भान्ति वै तन्मया दिशः
হে মহামতে, মোৰ মন এতিয়াও ভয়ত বিমূঢ়। সি নিহত হ’লেও সকলো দিশ যেন তাৰেই উপস্থিতিত ভৰা বুলি লাগে।
Verse 65
त्वामेव मन्ये सकलं पिता माता सुत्दृद्गुरू / परमापदमापन्नं त्वं मां समुपजीवयन्
মই তোমাকেই সৰ্বস্ব মানোঁ—পিতা, মাতা, পুত্ৰ আৰু দৃঢ় গুৰু। মই পৰম বিপদত পৰিছিলোঁ; তুমি মোক জীৱনৰ আধাৰ দিলে।
Verse 66
आसीन्मुनिवरः कश्चिच्छान्तो नाम महातपाः / पुत्रस्तस्यास्मि तीर्थार्थी शालग्राममयासिषम्
‘শান্ত’ নামৰ এজন মহাতপস্বী মুনিবৰ আছিল। মই তেওঁৰ পুত্ৰ, তীৰ্থযাত্ৰাৰ্থী; আৰু মোৰ ওচৰত শালগ্ৰামৰ পৰা গঢ়া তৰোৱাল আছে।
Verse 67
तस्मात्संप्रस्थितश्शैलं दिदृक्षुर्गन्धमादनम् / नानामुनिगणैर्जुष्टं पुण्यं बदरिकाश्रमम्
সেয়ে মই গন্ধমাদন পৰ্বত দৰ্শনৰ ইচ্ছাৰে যাত্ৰা কৰিলোঁ আৰু নানা মুনিগণেৰে সেবিত পুণ্য বদৰিকাশ্ৰমলৈ আগবাঢ়িলোঁ।
Verse 68
गन्तुकामो ऽपहायाहं पन्थानं तु हिमाचले / प्रविशन्गहनं रम्यं प्रदेशालोकनाकुलम्
হিমাচললৈ যাব খুজি মই পথ এৰি ঘন আৰু মনোৰম অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিলোঁ; চাৰিওফালৰ দৃশ্য দেখি মন ব্যাকুল হ’ল।
Verse 69
दिशंप्राचीं समुद्दिश्य क्रोशमात्रमयासिषम् / ततो दिष्टवशेनाहं प्राद्रवं भयपीडितः
পূব দিশালৈ লক্ষ্য কৰি মই মাত্ৰ এক ক্ৰোশমান আগবাঢ়িছিলোঁ; তাৰ পাছত বিধিৰ বশে ভয়ত পীড়িত হৈ মই দৌৰি উঠিলোঁ।
Verse 70
पतितश्च त्वया भूयोभूमेरुत्थापितो ऽधुना / पित्रेव नितरां पुत्रः प्रेम्णात्यर्थं दयालुना / इत्येष मम वृत्तान्तः साकल्येनोदितस्तव
মই পতিত হৈছিলোঁ; কিন্তু এতিয়া তুমি মোক পুনৰ মাটিৰ পৰা উঠাই দিলা—যেন অতিশয় দয়ালু পিতাই প্ৰেমে পুত্ৰক উঠায়। এইদৰে মোৰ সম্পূৰ্ণ বৃত্তান্ত তোমাক ক’লোঁ।
Verse 71
वसिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा तेन स्ववृत्तान्तमशेषतः / कथयामास राजेन्द्र रामस्तस्मै यथाक्रमम्
বসিষ্ঠে ক’লে—হে ৰাজেন্দ্ৰ! এইদৰে সোধা হোৱাত ৰামে তেতিয়া নিজৰ সকলো বৃত্তান্ত তাক ক্ৰমে ক’লে।
Verse 72
ततस्तौ प्रीतिसंयुक्तौ कथयन्तौ परस्परम् / स्थित्वा नातिचिरं कालमथ गन्तुमियेष सः
তেতিয়া তেওঁলোক দুয়ো প্ৰীতিসংযুক্ত হৈ পৰস্পৰে কথা পাতি অলপ সময় থিয় হৈ থাকিল; তাৰ পাছত সি যাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 73
अन्वीयमानस्तेनाथ रामस्तस्माद्गुहामुखात् / निष्क्रम्यावसथं पित्रोः संप्रतस्थे मुदान्वितः
তেওঁৰ সৈতে অনুসৃত হৈ ৰাম সেই গুহামুখৰ পৰা ওলাই পিতৃ-মাতৃৰ আবাসলৈ আনন্দসহ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 74
अकृतव्रण एवासौ व्याघ्रेण भुवि पातितः / रामेण रक्षितश्चाभुद्यस्माद्ध्याघ्रं विनिघ्नता
সি কোনো ঘাঁ নোহোৱাকৈয়ে বাঘে মাটিত পেলাই দিছিল; কিন্তু ৰামে বাঘক বধ কৰি তাক ৰক্ষা কৰিলে, সেয়ে সি বাচিল।
Verse 75
तस्मात्तदेव नामास्य बभूव प्रथितं भुवि / विप्रपुत्रस्य राजेन्द्र तदेतत्सो ऽकृतव्रणः
সেই কাৰণেই, হে ৰাজেন্দ্ৰ, সেই বিপ্ৰপুত্ৰৰ সেই নামেই পৃথিৱীত প্ৰসিদ্ধ হ’ল—সি ‘অকৃতব্ৰণ’ বুলি পৰিচিত হ’ল।
Verse 76
तदा प्रभृति रामस्य च्छायेवातपगा भुवि / बभूव मित्रमत्यर्थं सर्वावस्थासु पार्थिव
সেইদিনৰ পৰা, হে পাৰ্থিৱ, সি পৃথিৱীত ৰামৰ বাবে ৰ’দত ছাঁৰ দৰে হ’ল; সকলো অৱস্থাত সি অতি ঘনিষ্ঠ বন্ধু হৈ ৰ’ল।
Verse 77
स तेनानुगतो राजन्भृगोरासाद्य सन्निधिम् / दृष्ट्वा ख्यातिं च सो ऽभ्येत्य विनयेनाभ्यवादयत्
হে ৰাজন, সি তেওঁৰ অনুসৰণে ভৃগুৰ সন্নিধিলৈ উপস্থিত হ’ল। খ্যাতিক দেখি আগবাঢ়ি বিনয়ে প্ৰণাম জনালে।
Verse 78
स ताभ्यां प्रियमाणाभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / दिनानि कतिचित्तत्र न्यवसत्तत्प्रियेप्सया
তেওঁলোক দুয়ো প্ৰসন্ন হৈ আশীৰ্বাদেৰে তাক অভিনন্দিত কৰিলে। তেওঁলোকৰ প্ৰীতি লাভৰ ইচ্ছাৰে সি তাত কেইদিনমান থাকিল।
Verse 79
ततस्तयोरनुमते च्यवनस्य महामुनेः / आश्रमं प्रतिचक्राम शिष्यसंघैः समावृतम्
তাৰ পাছত তেওঁলোক দুয়োৰে অনুমতিত সি মহামুনি চ্যৱনৰ আশ্ৰমলৈ উভতি গ’ল; তাত তেওঁ শিষ্যসঙ্ঘেৰে পৰিবৃত আছিল।
Verse 80
नियन्त्रितान्तः करणं तं च संशान्तमानसम् / सुकन्याचापि तद्भार्यामवन्दत महामनाः
অন্তঃকৰণ সংযত আৰু মন শান্ত সেই মুনিক, আৰু তেওঁৰ পত্নী সুকন্যাকো সেই মহামনা প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 81
ताभ्यां च प्रीतियुक्ताभ्यां रामः समभिनन्दितः / और्वाश्रमं समापेदे द्रष्टुकामस्तपोनिधिम्
তেওঁলোক দুয়োৰে প্ৰীতিযুক্ত অভিনন্দনে সন্মানিত হৈ ৰাম, তপস্যাৰ নিধিক দৰ্শন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি ঔৰ্বৰ আশ্ৰমলৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 82
तं चाभिवाद्य मेधावी तेन च प्रतिनन्दितः / उवास तत्र तत्प्रीत्या दिनानि कतिचिन्नृप
সেই মেধাৱীয়ে তেওঁক প্ৰণাম কৰিলে; তেওঁও স্নেহেৰে তাক অভিনন্দন কৰিলে। হে নৃপ, তেওঁৰ প্ৰীতিৰ বাবে সি তাত কেইদিনমান থাকিল।
Verse 83
विसृष्टस्तेन शनकैरृचीकभवनं मुदा / प्रतस्थे भार्गवः श्रीमानकृतव्रणसंयुतः
তেওঁ ধীৰে ধীৰে বিদায় দিলে, শ্ৰীমান্ ভাৰ্গৱ আনন্দেৰে ঋচীকৰ আশ্ৰমলৈ ৰাওনা হ’ল; তেওঁৰ ঘাঁ সাৰিছিল।
Verse 84
अवन्दत पितुः पित्रोर्नत्वा पादौ पृथक् पृथक् / तौ च तं नृप संहर्षाच्चाशिषा प्रत्यनन्दताम्
সি পিতৃ-মাতৃৰ পাদত পৃথক পৃথকভাৱে প্ৰণাম কৰিলে। হে নৃপ, তেওঁলোকে দুয়ো আনন্দে আশীৰ্বাদ দি তাক সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 85
पृष्टश्च ताभ्यामखिलं निजवृत्तमुदारधीः / कथयामास राजेन्द्र यथावृत्तमनुक्रमात्
তেওঁলোকে দুয়ো সোধাত, উদাৰবুদ্ধিয়ে হে ৰাজেন্দ্ৰ, যি ঘটিছিল সেয়া সকলো ক্ৰমে ক্ৰমে যথাৰ্থকৈ ক’লে।
Verse 86
स्थित्वा दिनानि कतिचित्तत्रापि तदनुज्ञया / जगामावसथं पित्रोर्मुदा परमया युतः
তাতো কেইদিনমান থাকি, তেওঁলোকৰ অনুমতি লৈ সি পৰম আনন্দে পিতৃ-মাতৃৰ বাসস্থানলৈ গ’ল।
Verse 87
अभ्येत्य पितरौ राजन्नासी नावाश्रमोत्तमे / अवन्दत तयोः पादौ यथावद्भृगुनन्दन
হে ৰাজন, ভৃগুনন্দনে পিতৃ-মাতৃৰ ওচৰলৈ আহি শ্ৰেষ্ঠ নাবাশ্ৰমত বহি, যথাবিধি তেওঁলোকৰ চৰণত প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 88
पादप्रणामावनतं समुत्थाप्य च सादरम् / आश्लिष्य नेत्रसलिलैर्नन्दन्तौ पर्यषिञ्चताम्
পাদপ্ৰণামত নত হোৱা তাক তেওঁলোকে সাদৰে উঠাই, আলিঙ্গন কৰি, আনন্দত চকুৰ পানীৰে তাক সিঞ্চন কৰিলে।
Verse 89
आशीर्भिरभिनन्द्याङ्के समारोप्य सुहुर्मुखम् / विक्षन्तौ तस्य चाङ्गानि परिस्पृश्यापतुर्मुदम्
আশীৰ্বাদে অভিনন্দন কৰি তেওঁলোকে সুমুখ পুত্ৰক কোলাত তুলিলে; তাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ চাই স্পৰ্শ কৰি দুয়ো পৰম আনন্দ পালে।
Verse 90
अपृच्छताञ्च तौ रामं कलेनैतावता त्वया / किं कृतं पुत्र को वायं कुत्र वा त्वमुपस्थितः
তাৰ পাছত তেওঁলোকে ৰামক সুধিলে— “বৎস, ইমান সময়ত তুমি কি কৰিলে? এইজন কোন? আৰু তুমি ক’ৰ পৰা ইয়ালৈ আহিলা?”
Verse 91
कथं सह सकाशे त्वमास्थितो वात्र वागतः / त्वयेतदखिलं वत्स कथ्यतां तथ्यमावयोः
“তুমি তেওঁৰ ওচৰত কেনেকৈ আছিলা, বা ইয়ালৈ কেনেকৈ আহিলা? বৎস, এই সকলো কথা আমাক সত্যকৈ কোৱা।”
Frequently Asked Questions
In the provided sample, the chapter’s emphasis is not a formal vamśa list but a legitimizing devotional frame: Rāma’s encounter with Śiva and the stuti supply divine identifiers and sanctioning context that can be attached to royal/epic line narratives elsewhere in the Purāṇa.
Rather than measurements, the chapter encodes cosmological governance through titles like ‘sarvalokaikapālin’ (protector of all worlds) and locational anchors such as Kailāsa and the cremation-ground (śmaśāna), which function as realm/abode nodes in a cosmological graph.
Based on the sample, the content is a Śaiva theophany and stuti centered on Rāma and Śiva, not an explicit Lalitopākhyāna segment and not a Vidyā/Yantra exposition; its primary utility is epithet-based entity mapping and mythic cross-references (Tripura, Dakṣa-yajña, Andhaka, Kālakūṭa).