Adhyaya 24
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger (Dialogue Frame)
এই অধ্যায়টো সংলাপৰূপে গঠিত। ৰজা ৰামে এজন দীপ্তিমান অচিনাকি ব্যক্তিক প্ৰশ্ন কৰে, যাৰ কান্তি আৰু বাক্য সাধাৰণ মানৱসীমা অতিক্ৰম কৰে। অসাধাৰণ তেজ, শান্ত-গম্ভীৰ আৰু সৰ্বজ্ঞসদৃশ কথাৰ পৰা ৰামে তেওঁৰ দেৱত্ব অনুমান কৰে। তাৰ পিছত সম্ভাৱ্য পৰিচয় হিচাপে ইন্দ্ৰ, অগ্নি, যম, ধাতা, বৰুণ, কুবেৰ আদি লোকপাল; ব্ৰহ্মা, বায়ু, সোম আদি উচ্চ তত্ত্ব; আৰু মায়াবী পুৰুষোত্তম বিষ্ণু তথা সৰ্বব্যাপী শিৱক তুলনা কৰি চায়। লক্ষণ-ভিত্তিক চিনাক্তকৰণ আৰু ভক্তিৰে সন্দেহ-নিবাৰণ—এই পুৰাণীয় পদ্ধতি ইয়াত প্ৰকাশ পায়। শেষত ৰামে স্বৰূপ-দৰ্শনৰ প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু মনৰ অনিশ্চয়তা দূৰ কৰিবলৈ ধ্যানত একাগ্ৰ হয়—প্ৰশ্নৰ পৰা শৰণাগতি আৰু প্ৰত্যক্ষ উপলব্ধিলৈ অগ্ৰগতি।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे त्रयोविंशतितमो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेन भूपाल रामो मतिमतां वरः / निरूप्य मनसा भूयस्तमुवाचाभिविस्मितम्
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত (বায়ুপ্ৰোক্ত) মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত তেইশতম অধ্যায়। বসিষ্ঠ ক’লে—তেওঁৰ কথা শুনি, বুদ্ধিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰাজা ৰামে মনতে পুনৰ বিচাৰ কৰি, বিস্মিত হৈ তেওঁক ক’লে।
Verse 2
राम उवाच कस्त्वं ब्रूहि महाभाग न वै प्राकृतपूरुषः / इन्द्रस्येवानुभावेन वपुरालक्ष्यते तव
ৰামে ক’লে—হে মহাভাগ, কোৱা তুমি কোন? তুমি সাধাৰণ মানুহ নহয়; ইন্দ্ৰৰ দৰে প্ৰভাৱত তোমাৰ দেহ দীপ্তিময় দেখা যায়।
Verse 3
विचित्रार्थपदौदार्यगुणगांभीर्यजातिभिः / सर्वज्ञस्यैव ते वाणी श्रूयते ऽतिमनोहरा
বিচিত্ৰ অৰ্থ, উদাত্ত পদ, গুণ আৰু গাম্ভীৰ্যৰে ভৰা তোমাৰ বাণী সৰ্বজ্ঞৰ বাণীৰ দৰে অতি মনোহৰকৈ শুনা যায়।
Verse 4
इन्द्रो वह्निर्यमो धाता वरुणो वा धनाधिपः / ईशानस्तपनो ब्रह्मा वायुः सोमो गुरुर्गुहः
তুমি কি ইন্দ্ৰ, অগ্নি, যম, ধাতা, বৰুণ বা ধনাধিপ কুবেৰ? নে ঈশান, সূৰ্য, ব্ৰহ্মা, বায়ু, সোম, গুৰু (বৃহস্পতী) অথবা গুহ?
Verse 5
एषामन्यतमः प्रायो भवान्भवितुमर्हति / अनुभावेन जातिस्ते हृदिशङ्कां तनोति मे
এদের মাজত কোনো এজনেই বোধহয় আপুনি; আপোনাৰ অনুভাৱজনিত প্ৰভাৱে আপোনাৰ পৰিচয় মোৰ হৃদয়ত সন্দেহ বিস্তাৰ কৰে।
Verse 6
मायावी भगवान्विष्णुः श्रूयते पुरुषोत्तमः / को वा त्वं वपुषानेन ब्रूहि मां समुपागतः
মায়াবী ভগৱান বিষ্ণু পুৰুষোত্তম বুলি শ্ৰুত; এই ৰূপে মোৰ ওচৰলৈ অহা তুমি কোন—মোক কোৱা।
Verse 7
अथ वा जगतां नाथः सर्वज्ञः परमेश्वरः / परमात्मात्मसंभूतिरात्मारामः सनातनः
নচেৎ আপুনি জগতৰ নাথ, সৰ্বজ্ঞ পৰমেশ্বৰ; পৰমাত্মাৰ পৰা উদ্ভূত, আত্মাৰাম, সনাতন।
Verse 8
स्वच्छन्दचारी भगवाञ्छिवः सर्वजगन्मयः / वपुषानेन संयुक्ते भवान्भवितुमर्हति
স্বচ্ছন্দচাৰী, সৰ্বজগন্ময় ভগৱান শিৱ; এই ৰূপে যুক্ত হৈ আপুনিই হ’বলৈ যোগ্য।
Verse 9
नान्यस्येदृग्भवेल्लोके प्रभावानुगतं वपुः / जात्यर्थसौष्ठवोपेता वाणी चौदार्यशालिनी
জগতত আন কোনোবাৰো এনে প্ৰভাৱময় দেহ হ’ব নোৱাৰে; আৰু কুল-মৰ্যাদা আৰু অৰ্থসৌষ্ঠৱযুক্ত, ঔদাৰ্যভৰা বাক্যও নহয়।
Verse 10
मन्ये ऽहं भक्तवात्सल्याद्वानेन वपुषाहरः / प्रत्यक्षतामुपगतो संदेहो ऽस्मत्परीक्षया
মোৰ ধাৰণা—ভক্তৱাত্সল্যৰ বাবে বনবাসী ৰূপ ধৰি হৰি প্ৰত্যক্ষ হৈছে; মোৰ পৰীক্ষাত সন্দেহো দূৰ হ’ল।
Verse 11
न केवलं भवान् व्याधस्तेषां नेदृग्विधाकृतिः / तस्मात्तुभ्यं नमस्तस्मै सुरुपं संप्रदर्शय
তুমি কেৱল ব্যাধ নহা; তেওঁলোকৰ এনে আকৃতি নহয়। সেয়ে তোমাক নমস্কাৰ, আৰু সেই পৰমকো নমস্কাৰ—তোমাৰ শুভৰূপ দেখুৱাওক।
Verse 12
आविष्कुर्वन्प्रसीदात्ममहिमानुगुणं वपुः / ममानेकविधा शङ्कामुच्येत येन मानसी
নিজ আত্মমহিমাৰ অনুৰূপ ৰূপ প্ৰকাশ কৰি প্ৰসন্ন হওক, যাতে মোৰ মনৰ নানা ধৰণৰ সন্দেহ মুক্ত হয়।
Verse 13
प्रसीद सर्वभावेन बुद्धिमोहौ ममाधुना / प्रणाशय स्वरूपस्य ग्रहणादेव केवलम्
সৰ্বভাৱে প্ৰসন্ন হওক; এতিয়া মোৰ বুদ্ধিভ্ৰম আৰু মোহ, কেৱল আপোনাৰ স্বৰূপ-দৰ্শনে, বিনাশ কৰক।
Verse 14
प्रार्थयेत्वां महाभाग प्रणम्य शिरसासकृत् / कस्त्वं मे दर्शयात्मानं बद्धो ऽयं ते मयाञ्जलिः
হে মহাভাগ! এবাৰ শিৰ নত কৰি প্ৰণাম জনাই মই প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ—আপুনি কোন? মোক আপোনাৰ স্বৰূপ দেখুৱাওক; এই মোৰ বদ্ধ অঞ্জলি আপোনাৰ বাবে।
Verse 15
इत्युक्त्वा तं महाभाग ज्ञातुमिच्छन्भृगूद्वहः / उपविश्य ततो भूमौ ध्यानमास्ते समाहितः
এইদৰে কৈ মহাভাগ ভৃগুকুলশ্ৰেষ্ঠে তেওঁক জানিবলৈ ইচ্ছা কৰি ভূমিত বহি একাগ্ৰচিত্তে ধ্যানত স্থিত হ’ল।
Verse 16
बद्धपद्मासनो मौनी यतवाक्कायमानसः / निरुद्धप्राणसंचारो दध्यौ चिरमुदारधीः
তেওঁ বদ্ধ পদ্মাসনত মৌনী হৈ, বাক্-দেহ-মন সংযত কৰি, প্ৰাণসঞ্চাৰ ৰুদ্ধ কৰি, উদাৰধী ঋষিয়ে দীঘল সময় ধ্যান কৰিলে।
Verse 17
सन्नियम्येन्द्रियग्रामं मनो हृदि निरुध्य च / चिन्तयामास देवेशं ध्यानदृष्ट्या जगद्गुरुम्
ইন্দ্ৰিয়সমূহ সুসংযত কৰি আৰু মনক হৃদয়ত নিবদ্ধ কৰি, তেওঁ ধ্যানদৃষ্টিৰে দেবেশ জগদ্গুৰুক চিন্তা কৰিলে।
Verse 18
अपश्यच्च जगन्नाथमात्मसंधानचक्षुषा / स्वभक्तानुग्रहकरं मृगव्याधस्वरूपिणम्
আত্মসন্ধানৰ দৃষ্টিৰে তেওঁ জগন্নাথক দেখিলে—যি স্বভক্তসকলক অনুগ্ৰহ কৰা আৰু মৃগব্যাধ (শিকাৰী) ৰূপ ধাৰণ কৰা।
Verse 19
तत उन्मील्य नयने शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / ददर्श देवं तेनैव वपुषा पुरतः स्थितम्
তাৰ পিছত ভার্গৱে চকু মেলি তৎক্ষণাৎ উঠি, সেই একে ৰূপে দেৱতাক নিজৰ সন্মুখত স্থিত দেখিলে।
Verse 20
आत्मनो ऽनुग्रहार्थाय शरण्यं भक्तवत्सलम् / आविर्भूतं महाराज दृष्ट्वा रामः ससंभ्रमम्
হে মহাৰাজ, নিজৰ অনুগ্ৰহাৰ্থে শৰণ্য আৰু ভক্তৱৎসল দেৱক আবিৰ্ভূত হোৱা দেখি ৰাম গভীৰ সম্ভ্ৰমে অভিভূত হ’ল।
Verse 21
रोमाञ्छोद्भिन्नसर्वाङ्गो हर्षाश्रुप्लुतलोचनः / पपात पादयोर्भूमौ भक्त्या तस्य महामतिः
ৰোমাঞ্চে সৰ্বাঙ্গ পুলকিত হৈ, হৰ্ষাশ্ৰুত চকু ভিজি উঠিল; সেই মহামতিয়ে ভক্তিভৰে তেওঁৰ চৰণযুগলত ভূমিত লুটি পৰিল।
Verse 22
स गद्गदमुवाचैनं संभ्रमाकुलया गिरा / शरणं भव शर्वेति शङ्करेत्यसकृन्नृप
হে নৃপ, তেওঁ গদ্গদ কণ্ঠে আৰু সম্ভ্ৰমে ব্যাকুল বাক্যৰে বাৰে বাৰে ক’লে— “হে শৰ্ব, হে শংকৰ, আপুনিই মোৰ শৰণ হওক।”
Verse 23
ततः स्वरुपधृक् शंभुस्तद्भक्तिपरितोषितः / राममुत्थापयामास प्रणा मावनतं भुवि
তাৰ পিছত স্বৰূপধাৰী শম্ভু তেওঁৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ, ভূমিত প্ৰণামত নত ৰামক উঠাই দিলে।
Verse 24
उत्थापितो जगद्धात्रा स्वहस्ताभ्यां भृगूद्वहः / तुष्टाव देवदेवेशं पुरः स्थित्वा कृताजलिः
জগদ্ধাতাই নিজৰ দুহাতে তেওঁক উঠাই দিলে; তাৰ পিছত ভৃগুবংশ-শ্ৰেষ্ঠজন সন্মুখত থিয় হৈ কৰজোড়ে দেৱদেৱেশৰ স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 25
राम उवाच नमस्ते देवदेवाय शङ्करायादिमूर्त्तये / नमः शर्वाय शान्ताय शाश्वताय नमोनमः
ৰামে ক’লে— দেৱদেৱ, আদিমূৰ্তি শংকৰলৈ নমস্কাৰ। শান্ত, শাশ্বত শৰ্বলৈ পুনঃপুনঃ প্ৰণাম।
Verse 26
नमस्ते नीलकण्ठाय नीललोहितमूर्त्तये / नमस्ते भूतनाथाय भूतवासाय ते नमः
নীলকণ্ঠ, নীল-লোহিত মূৰ্তিধাৰী! আপোনালৈ নমস্কাৰ। ভূতনাথ, ভূতবাস! আপোনালৈ প্ৰণাম।
Verse 27
व्यक्ताव्यक्तस्वरूपाय महादेवाय मीढुषे / शिवाय बहुरूपाय त्रिनेत्राय नमोनमः
ব্যক্ত-অব্যক্ত স্বৰূপধাৰী মহাদেৱ, বৰদায়ী! বহুৰূপী ত্ৰিনেত্ৰ শিৱলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 28
शरणं भव मे शर्व त्वद्भक्तस्य जगत्पते / भूयो ऽनन्याश्रयाणां तु त्वमेव हि परायणम्
হে শৰ্ব, জগত্পতে! মই তোমাৰ ভক্ত; মোৰ আশ্ৰয় হোৱা। যিসকলৰ আন কোনো আশ্ৰয় নাই, তেওঁলোকৰ পৰম আশ্ৰয় তুমি একাই।
Verse 29
यन्मयापकृतं देव दुरुक्तं वापि शङ्कर / अजानता त्वां भगवन्मम तत्क्षन्तुमर्हसि
হে দেৱ, হে শংকৰ! মোৰ দ্বাৰা যি অপকাৰ বা কঠোৰ বাক্য হৈছে, তোমাক নাজানি—হে ভগৱান—সেয়া ক্ষমা কৰা।
Verse 30
अनन्यवेद्यरुपस्य सद्भावमिहकः पुमान् / त्वामृते तव सर्वेश सम्यक् शक्रोति वेदितुम्
হে সৰ্বেশ! যাৰ ৰূপ অন্য কোনো উপায়ে বেদ্য নহয়, সেই তোমাৰ সত্যস্বৰূপক তোমাক বাদ দি ইয়াত কোন মানুহে যথাৰ্থকৈ জানিব পাৰে?
Verse 31
तस्मात्त्वं सर्वभावेन प्रसीद मम शङ्कर / नान्यास्ति मे गतिस्तुभ्यं नमो भूयो नमो नमः
সেয়ে, হে মোৰ শংকৰ, সৰ্বভাবৰে মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক। তোমাক বাদ দি মোৰ আন কোনো গতি নাই; নমো, পুনৰ নমো, বাৰে বাৰে নমো।
Verse 32
वसिष्ठ उवाच इति संस्तूयमानस्तु कृताञ्जलिपुटं पुरः / तिष्ठन्तमाह भगवान्प्रसन्नात्मा जगन्मयः
বসিষ্ঠ ক’লে—এইদৰে স্তুতিত হৈ, কৃতাঞ্জলি হৈ সন্মুখত থিয় হোৱা তাক, প্ৰসন্নচিত্ত জগন্ময় ভগৱানে ক’লে।
Verse 33
भगवानुवाच प्रीतो ऽस्मि भवते तात तपसानेन सांप्रतम् / भक्त्या चैवानपायिन्या ह्यपि भार्गवसत्तम
ভগৱানে ক’লে—হে তাত, এই সময়ত তোমাৰ এই তপস্যাৰে মই প্ৰসন্ন; আৰু হে ভাৰ্গৱশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ অনপায়িনী ভক্তিৰেও।
Verse 34
दास्ये चाभि मतं सवे भवते ऽहं त्वया वृतम् / भक्तो हि मे त्वमत्यर्थं नात्र कार्या विचारणा
দাস্যভাবতোও, হে সৰ্বে, তুমি মোকেই নিজৰ বাবে বাছি লৈছা। তুমি মোৰ অতি ভক্ত; ইয়াত বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Verse 35
मयैवावगतं सर्वं त्दृदि वत्ते ऽद्यवर्त्तते / तस्माद्ब्रवीमि यत्त्वाहं तत्कुरुष्वाविशङ्कितम्
আজি তোৰ হৃদয়ত যি আছে, সেয়া মই সম্পূৰ্ণকৈ জানো। সেয়ে মই যি কওঁ, তাক নিঃসংশয়ে পালন কৰ।
Verse 36
नास्त्राणां धारणे वत्स विद्यते शक्तिरद्य ते / रौद्राणां तेन भूयो ऽपि तपो घोरं समाचर
বৎস, আজি তোৰ অষ্ট্ৰ ধাৰণ কৰাৰ শক্তি নাই। সেয়ে ৰৌদ্ৰ অষ্ট্ৰসমূহৰ বাবে পুনৰ ঘোৰ তপস্যা কৰ।
Verse 37
परीत्य पृथिवीं सर्वां सर्वतीर्थेषु च क्रमात् / स्रात्वा पवित्रदेहस्त्तवं सर्वाण्यस्त्राण्यवाप्स्यसि
সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰিক্ৰমা কৰি আৰু ক্ৰমে সকলো তীৰ্থত স্নান কৰি, পবিত্ৰ দেহে তুমি সকলো অষ্ট্ৰ লাভ কৰিবা।
Verse 38
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तेनैव वपुषा विभुः / रामस्य पश्यतो राजन्क्षणेन भवभागकृत्
এইদৰে কৈ সেই বিভু দেৱ একে ৰূপতে অন্তৰ্ধান হ’ল। হে ৰাজন, ৰামে চাই থাকোঁতেই তেওঁ ক্ষণতে অদৃশ্য হ’ল।
Verse 39
अन्तर्हिते जगन्नाथे रामो नत्वा तु शङ्करम् / परीत्यवसुधां सर्वां तीर्थस्नाने ऽकरोन्मनः
জগন্নাথ অন্তৰ্ধান হোৱাৰ পাছত ৰামে শংকৰক প্ৰণাম কৰি, সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰিক্ৰমা কৰি তীৰ্থস্নান কৰিবলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।
Verse 40
ततः स पृथिवीं सर्वां परिक्रम्य यथाक्रमम् / चकार सर्वतीर्थेषु स्नानं विधिवदात्मवान्
তাৰ পাছত তেওঁ আত্মসংযমী হৈ যথাক্ৰমে সমগ্ৰ পৃথিৱী পৰিক্ৰমা কৰি সকলো তীৰ্থত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিলে।
Verse 41
तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु तथा देवालयेषु च / पितॄन्देवांश्च विधिवदतर्पयदतन्द्रितः
তীৰ্থ, মুখ্য ক্ষেত্ৰ আৰু দেৱালয়সমূহত তেওঁ অলসতা নকৰাকৈ পিতৃসকল আৰু দেৱসকলক বিধিপূৰ্বক তৰ্পণ কৰিলে।
Verse 42
उपवासतपोहोमजपस्नानादिसुक्रियाः / तीर्थेषु विधिवत्कुर्वन्परिचक्राम मेदिनीम्
উপবাস, তপ, হোম, জপ, স্নান আদি শুভক্ৰিয়া তীৰ্থত বিধিপূৰ্বক কৰি কৰি তেওঁ মেদিনী পৰিক্ৰমা কৰিলে।
Verse 43
एवं क्रमेण तीर्थेषु स्नात्वा चैव वसुंधराम् / प्रदक्षिणीकृत्य शनैः शुद्धदेहो ऽभवन्नृप
হে নৃপ! এইদৰে ক্ৰমে তীৰ্থত স্নান কৰি আৰু বসুন্ধৰাক প্ৰদক্ষিণ কৰি তেওঁ ধীৰে ধীৰে শুদ্ধদেহী হ’ল।
Verse 44
परीत्यैवं वसुमतीं भार्गवः शंभुशासनात् / जगाम् भूयस्तं देशं यत्र पूर्वमुवास सः
এইদৰে বসুমতী পৰিক্ৰমা কৰি, শম্ভুৰ আদেশত ভাৰ্গৱ পুনৰ সেই দেশলৈ গ’ল য’ত তেওঁ আগতে বাস কৰিছিল।
Verse 45
गत्वा राजन्सतत्रैव स्थित्वा देवमुमापतिम् / भक्त्या संपूजयामास तपोभिर्न्नियमैरपि
হে ৰাজন, তেওঁ তাত গৈ তাতেই স্থিত হৈ উমাপতি দেৱক ভক্তিৰে সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিলে; তপস্যা আৰু নিয়মাচৰণেৰেও আৰাধনা কৰিলে।
Verse 46
एतस्मिन्नेव काले तु देवानामसुरैः सह / बभूव सुचिरं राजन्संग्रामो रोमहर्षणः
হে ৰাজন, এই সময়তেই দেৱতাসকলৰ সৈতে অসুৰসকলৰ এক দীঘলীয়া, ৰোমহৰ্ষক যুদ্ধ সংঘটিত হ’ল।
Verse 47
ततो देवान्पराजित्य युद्धे ऽतिबलिनो ऽसुराः / अवापुरमरैश्वर्यमशेषमकुतोभयाः
তাৰ পাছত অতিবলৱান অসুৰসকলে যুদ্ধত দেৱতাসকলক পৰাজিত কৰি, নিৰ্ভয়ে দেৱৈশ্বৰ্য সম্পূৰ্ণৰূপে অধিকাৰ কৰিলে।
Verse 48
युद्धे पराजिता देवाः सकला वासवादयः / शङ्करं शरणं चग्मुर्हतैश्वर्या ह्यरातिभिः
যুদ্ধত পৰাজিত ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতা, শত্রুসকলে তেওঁলোকৰ ঐশ্বৰ্য নষ্ট কৰাত, শংকৰৰ শৰণলৈ গ’ল।
Verse 49
तोषयित्वा जगन्नाथं प्रणामजय संस्तवैः / प्रार्थयामासुरसुरान्हन्तुं देवाः पिनाकिनम्
প্ৰণাম, জয়ধ্বনি আৰু স্তৱ-স্তোত্ৰে জগন্নাথক সন্তুষ্ট কৰি, দেৱতাসকলে পিনাকধাৰীৰ ওচৰত অসুৰসকলক বধ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 50
ततस्तेषां प्रतिश्रुत्य दानवानां वधं नृप / देवानां वरदः शंभुर्महो दरमुवाच ह
তেতিয়া, হে নৃপ! দানৱসকলৰ বধৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি, দেৱসকলৰ বৰদাতা শম্ভুৱে মহোদৰক ক’লে।
Verse 51
हिमद्रेर्दक्षिणे भागे रामो नाम महातपाः / मुनिपुत्रो ऽतितेजस्वी मामुद्दिश्य तपस्यति
হিমাদ্ৰিৰ দক্ষিণ ভাগত ‘ৰাম’ নামৰ এজন মহাতপস্বী, মুনিপুত্ৰ, অতিতেজস্বী, মোক উদ্দেশ কৰি তপস্যা কৰি আছে।
Verse 52
तत्र गत्वात्वमद्यैव निवेद्य मम शासनम् / महोदर तपस्यन्तं तमिहानय माचिरम्
তুমি আজিয়েই তাত গৈ মোৰ আদেশ জনাই দিয়া; হে মহোদৰ! তপস্যাৰত সেই (ৰাম) ক দেৰী নকৰাকৈ ইয়ালৈ আন।
Verse 53
इत्याज्ञप्रस्तथेत्युक्त्वा प्रणभ्येशं महोदरः / जगाम वायुवेगेन यत्र रामो व्यवस्थितः
‘আজ্ঞা’ বুলি কৈ, মহোদৰে ঈশ্বৰক প্ৰণাম কৰি বায়ুৰ বেগে য’ত ৰাম অৱস্থিত আছিল তাত গ’ল।
Verse 54
समासाद्य स तं देशं दृष्ट्वा रामं महामुनिम् / तपस्यन्तमिदं वाक्यमुवाच विनयान्वितः
সেই ঠাইত উপস্থিত হৈ, তপস্যাৰত মহামুনি ৰামক দেখি, মহোদৰে বিনয়েৰে এই বাক্য ক’লে।
Verse 55
द्रष्टुमिच्छति शम्भुस्त्वां भृगुवर्यं तदाज्ञया / आगतो ऽहं तदागच्छ तत्पादांबुजसन्निधिम्
শম্ভুৱে তোমাক, হে ভৃগুবৰ্য, দৰ্শন কৰিব খোজে; তেওঁৰ আজ্ঞাৰে মই আহিছোঁ। সেয়ে আহা, তেওঁৰ পদপদ্মৰ সন্নিধিলৈ যোৱা।
Verse 56
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शीघ्रमुत्थाय भार्गवः / तदाज्ञां शिरसानन्द्य तथेति प्रत्यभाषत
তেওঁৰ বাক্য শুনি ভাৰ্গৱে তৎক্ষণাৎ উঠিল; সেই আজ্ঞা শিৰত ধৰি আনন্দে ‘তথেই’ বুলি উত্তৰ দিলে।
Verse 57
ततो रामं त्वरोपेतः शंभुपार्श्वं महोदरः / प्रापयामास सहसा कैलासे नागसत्तमे
তাৰ পাছত ত্বৰিত মহোদৰে ৰামক শম্ভুৰ কাষলৈ সহসাই লৈ গ’ল; নাগশ্ৰেষ্ঠৰ কৈলাসত তৎক্ষণাৎ উপস্থিত কৰালে।
Verse 58
सहितं सकलैर्भूतैरिन्द्राद्यैश्च सहामरैः / ददर्श भार्गवश्रेष्ठः शङ्करं भक्तवत्सलम्
তেতিয়া ভাৰ্গৱশ্ৰেষ্ঠে ভক্তৱৎসল শংকৰক দৰ্শন কৰিলে—সকল ভূতগণসহ, আৰু ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলৰ সৈতে বিৰাজমান।
Verse 59
संस्तूयमानं मुनिभिर्नारदाद्यैस्तपोधनैः / गन्धर्वैरुपगायद्भिर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः
নাৰদ আদি তপোধন মুনিসকলে তেওঁক স্তৱ কৰিছিল; গন্ধৰ্বসকলে গীত গাইছিল, আৰু অপ্সৰাগণে নৃত্য কৰিছিল।
Verse 60
उपास्यमानं देवेशं गजचर्मधृताम्बरम् / भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्
উপাসিত দেৱেশ, গজচৰ্ম-বস্ত্ৰধাৰী; ভস্মে ধূসৰিত সৰ্বাঙ্গ; ত্ৰিনেত্ৰ, চন্দ্ৰশেখৰ।
Verse 61
धृतपिङ्गजटाभारं नागाभरमभूषितम् / प्रलम्बोष्ठभुजं सौम्यं प्रसन्नमुखपङ्कजम्
পিঙ্গল জটাৰ ভাৰ ধাৰণ কৰা, নাগাভৰণে ভূষিত; দীঘল ওষ্ঠ-ভুজাযুক্ত, সৌম্য, প্ৰসন্ন পদ্মমুখ।
Verse 62
आस्थितं काञ्चने पट्टे गीर्वाणसमितौ नृप / उपासर्पत्तु देवेशं भृगुवर्यः कृताञ्जलिः
হে নৃপ! দেৱসমিতিত সোণৰ আসনত আসীন দেৱেশৰ ওচৰলৈ ভৃগুবৰ্য কৃতাঞ্জলি হৈ আগবাঢ়িল।
Verse 63
श्रीकण्ठदर्शनोद्वत्तरोमाञ्चाञ्चितविग्रहः / बाष्पत्तु सिक्तकायेन स तु गत्वा हरान्तिकम्
শ্ৰীকণ্ঠৰ দৰ্শনত ৰোমাঞ্চিত দেহধাৰী সি, অশ্ৰুতে সিক্ত কায়া লৈ হৰৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 64
भक्त्या ससंभ्रमं वाचा हर्षगद्गदयासकृत् / नमस्ते देवदेवेति व्यालपन्नाकुलाक्षरम्
ভক্তি আৰু ব্যাকুলতাৰে, হৰ্ষত গদ্গদ কণ্ঠে বাৰে বাৰে ‘দেৱদেৱ, নমস্তে’ বুলি, অক্ষৰ জড়াই ক’লে।
Verse 65
पपात संस्पृशन्मूर्ध्ना चरणौ पुरविद्विषः / पश्यतां देववृन्दानां मध्ये भृगुकुलोद्वहम्
ভৃগুকুলশ্ৰেষ্ঠজনে দেৱবৃন্দৰ সন্মুখতে পুৰবিদ্বিষৰ চৰণযুগল মূৰ্ধ্নাৰে স্পৰ্শ কৰি লুটাই প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 66
तमुत्थाप्य शिवः प्रीतः प्रसन्नमुखपङ्कजम् / रामं मधुरया वाचा प्रहसन्नाह सादरम्
তেওঁক উঠাই প্ৰীত শিৱে প্ৰসন্ন মুখপদ্ম ৰামক মধুৰ বাক্যৰে হাঁহি হাঁহি সাদৰে ক’লে।
Verse 67
इमे दैत्यगणैः क्रान्ताः स्वाधिष्ठानात्परिच्युताः / अशक्रुवन्तस्तान्हन्तुं गीर्वाणा मामुपागताः
এই দেৱসকল দানৱগণে আক্ৰমণ কৰি নিজৰ অধিষ্ঠানৰ পৰা বিচ্যুত হৈছে; তেওঁলোকক বধ কৰিব নোৱাৰি গীৰ্বাণসকল মোৰ ওচৰলৈ আহিছে।
Verse 68
तस्मान्ममाज्ञया राम देवानां च प्रियेप्सया / जहि दैत्यगणान्सर्वान्समर्थस्त्वं हि मे मतः
সেয়ে, হে ৰাম, মোৰ আজ্ঞাৰে আৰু দেৱসকলৰ প্ৰিয়হিত কামনাৰে তুমি সকলো দানৱগণক সংহাৰ কৰা; তুমি সমৰ্থ—এয়াই মোৰ মত।
Verse 69
ततो रामो ऽब्रवीच्छर्वं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः / शृण्वतां सर्वदेवानां सप्रश्रयमिदं वचः
তাৰ পাছত ৰামে শৰ্বক প্ৰণাম কৰি কৰজোড়ে, সকলো দেৱে শুনি থকা অৱস্থাত বিনয়ে এই বাক্য ক’লে।
Verse 70
स्वामिन्न विदितं किं ते सर्वज्ञस्याखिलात्मनः / तथापि विज्ञापयतो वचनं मे ऽवधारय
স্বামী! সৰ্বজ্ঞ আৰু অখিলাত্মা আপোনাৰ বাবে কি অজানা? তথাপি মোৰ নিবেদন-বচন দয়া কৰি শুনক।
Verse 71
यदि शक्रादिभिर्देवैरखिलैरमरारयः / न शक्या हन्तुमेकस्य शक्याः स्यस्ते कथं मम
যদি ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাই সেই অমৰ-শত্ৰুসকলৰ এজনকো বধ কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে মই কেনেকৈ বধ কৰিম?
Verse 72
अनस्त्रज्ञो ऽस्मि देवेश युद्धानामप्यकोविदः / कथं हनिष्ये सकलान्सुरशत्रूननायुधः
দেৱেশ! মই অস্ত্ৰবিদ্যাত অজ্ঞ, যুদ্ধতো অদক্ষ; নিৰস্ত্ৰ হৈ মই সকলো দেৱ-শত্ৰুক কেনেকৈ বধ কৰিম?
Verse 73
इत्युक्तस्तेन देवेशः सितं कालाग्निसप्रभम् / शैवमस्त्रमयं तेजो ददौ तस्मै महात्मने
এনেদৰে ক’লে দেৱেশে কালাগ্নিৰ দৰে দীপ্ত, শৈৱ অস্ত্ৰময় শুভ্ৰ তেজ সেই মহাত্মাক দান কৰিলে।
Verse 74
आत्मीयं परशुं दत्वा सर्वशस्त्राभिभावकम् / रामपाह प्रसन्नात्मा गीर्वाणानां तु शृण्वतम्
সকলো শস্ত্ৰক পৰাভূত কৰা নিজৰ পৰশু দান কৰি, তেওঁ প্ৰসন্নচিত্তে দেৱতাসকলৰ শুনাত ক’লে—“ৰাম, ৰক্ষা কৰা!”
Verse 75
मत्प्रसादेन सकलान्सुरशत्रून्विनिघ्नतः / शक्तिर्भवतु ते सौम्य समस्तारिदुरासदा
মোৰ প্ৰসাদে তুমি সকলো দেৱশত্ৰুক বিনাশ কৰা; হে সৌম্য, তোমাৰ শক্তি হওক এনে যে সকলো শত্রুৰ বাবে দুৰাসদ আৰু অজেয়।
Verse 76
अनेनैवायुधेन त्वं गच्छ युध्यस्व शत्रुभिः / स्वयमेव च वेत्सि त्वं यथावद्युद्धकौशलम्
এই অস্ত্ৰটোৱেই লৈ তুমি যোৱা আৰু শত্ৰুৰ সৈতে যুদ্ধ কৰা; তেতিয়া তুমি নিজেই যথাযথ যুদ্ধকৌশল জানিবা।
Verse 77
वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततो रामः शंभुना तं प्रणम्य च / जग्राह परशुं शैव विबुधारिवधोद्यतः
বসিষ্ঠ ক’লে— শম্ভুৱে এনেদৰে ক’লে ৰামে তেওঁক প্ৰণাম কৰি, দেৱশত্ৰুৰ বধৰ বাবে উদ্যত হৈ শৈৱ পৰশু গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 78
ततः स शुशुभे रामो विष्णुतेर्ञ्जो ऽशसंभवः / रुद्रभक्त्या समायुक्तो द्युत्येव सवितुर्महः
তেতিয়া ৰাম শোভিত হ’ল— বিষ্ণুৰ তেজৰ পৰা উদ্ভূত, ৰুদ্ৰভক্তিত সমাযুক্ত; তেওঁ মহাসূৰ্যৰ দীপ্তিৰ দৰে উজ্জ্বল হ’ল।
Verse 79
सो ऽनुज्ञातस्त्रिनेत्रेण देवैः सर्वैः समन्वितः / जगाम हन्तुमसुरान्युद्धाय कृतनिश्चयः
ত্ৰিনেত্ৰৰ অনুমতি পাই আৰু সকলো দেৱৰ সৈতে সমন্বিত হৈ, যুদ্ধৰ দৃঢ় সংকল্প কৰি তেওঁ অসুৰবধৰ বাবে যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 80
ततो ऽभवत्पुनर्युद्धं देवानामसुरैः सह / त्रैलोक्यविजयोद्युक्तै राजन्नतिभयङ्करम्
তেতিয়া দেৱতা আৰু অসুৰসকলৰ মাজত পুনৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। হে ৰাজন, ত্ৰিলোক জয়ৰ উদ্দেশ্যে উদ্যমী তেওঁলোকৰ সেই সমৰ অতি ভয়ংকৰ আছিল।
Verse 81
अथ रामो महाबाहुस्तस्मिन्युद्धे सुदारुणे / कुद्धः परशुना तेन निजघान महासुरान्
তাৰ পিছত সেই অতি দাৰুণ যুদ্ধত মহাবাহু ৰাম ক্ৰুদ্ধ হৈ উঠি, সেই পৰশুৰে মহাঅসুৰসকলক নিধন কৰিলে।
Verse 82
प्रहारैरशनिप्रख्यैर्निघ्नन्दैत्यान्सहस्रशः / चचार समरे रामः क्रुद्धः काल इवापरः
অশনি সদৃশ প্ৰহাৰে সহস্ৰ সহস্ৰ দৈত্যক নিধন কৰি, ক্ৰুদ্ধ ৰাম সমৰত অপৰ এক কালৰ দৰে বিচৰণ কৰিলে।
Verse 83
हत्वा तु सकलान्दैत्यान्देवान्सर्वानहर्षयत् / क्षणेन नाशयामास रामः प्रहरतां वरः
সকলো দৈত্যক বধ কৰি তেওঁ সকলো দেৱতাক হৰ্ষিত কৰিলে। প্ৰহাৰকাৰীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ৰামে এক ক্ষণতে তেওঁলোকক বিনাশ কৰিলে।
Verse 84
रामेण हन्यमा नास्तु समस्ता दैत्यदानवाः / ददृशुः सर्वतो रामं हतशेषा भयान्विताः
ৰামৰ দ্বাৰা সকলো দৈত্য-দানৱ নিধন হ’তে থাকোঁতে, যিসকল অলপ অৱশিষ্ট আছিল সিহঁতে ভয়াকুল হৈ চাৰিওফালে কেৱল ৰামকেই চাই থাকিল।
Verse 85
हतेष्वसुरसंघेषु विद्रुतेषु च कृत्स्नशः / राममामन्त्र्य विबुधाः प्रययुस्त्रिदिवं पुनः
অসুৰসঙ্ঘ নিহত হৈ আৰু বাকী সকলো সম্পূৰ্ণৰূপে পলাই গ’লে, দেবগণে ৰামক বিদায় জনাই পুনৰ ত্ৰিদিব (স্বৰ্গ)লৈ গ’ল।
Verse 86
रामो ऽपि हत्वा दितिजानभ्यनुज्ञाप्य चामरान् / स्वमाश्रमं समापेदे तपस्यासक्तमानसः
ৰামেও দিতিজসকলক বধ কৰি আৰু দেবগণক বিদায় দি, তপস্যাত আসক্ত মন লৈ নিজৰ আশ্ৰমলৈ উভতি আহিল।
Verse 87
मृगव्याधप्रतिकृतिं कृत्वा शम्भोर्महामतिः / भक्त्या संपूजयामास स तस्मिन्नाश्रमेवशी
মহামতি (ৰাম) মৃগব্যাধৰ প্ৰতিমূর্তি সাজি, সেই আশ্ৰমত ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহ কৰি থাকি, ভক্তিভাৱে শম্ভু (শিৱ)ক সম্যক পূজা কৰিলে।
Verse 88
गन्धैः पुष्पैस्तथा हृद्यैर्नैवेद्यैरभिवन्दनैः / स्तोत्रैश्च विधिवद्भक्त्या परां प्रीतिमुपानयत्
সুগন্ধি দ্ৰব্য, পুষ্প, মনোহৰ নৈবেদ্য, বন্দনা আৰু স্তোত্ৰৰ দ্বাৰা—বিধিপূৰ্বক ভক্তি কৰি—তেওঁ পৰম প্ৰীতি লাভ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
It serves as a dialogic ‘identity-resolution’ node: Rāma uses observable signs (radiance, speech qualities) to classify possible divine identities, then requests direct revelation to remove doubt—an archetypal Purāṇic method of authentication.
The chapter names major cosmic regulators (Indra, Agni, Yama, Dhātā, Varuṇa, Kubera), plus higher principles/figures (Brahmā, Vāyu, Soma, Guru/Bṛhaspati, Guha) and culminates in Viṣṇu and Śiva. The list functions as a hierarchy/map of divine possibilities, useful for entity-graphing and for understanding how Purāṇas encode cosmic administration.
In the sampled portion, it is primarily theological and epistemic rather than genealogical or cosmographic: it catalogs divine identities and titles, models recognition through lakṣaṇas, and frames a movement toward revelation and meditation rather than listing lineages or measurements.