Adhyaya 185: Krishna Subdues Kaliya and Purifies the Yamuna
অধ্যায় ১৮৫ত ব্ৰজলীলা-চক্ৰৰ এক নিৰ্ণায়ক ঘটনা বৰ্ণিত—যমুনা (কালিন্দী) নদীত নাগৰাজ কালিয়ৰ দমন। বলৰাম নথকা অৱস্থাত বৃন্দাবনত বিচৰণ কৰি শ্ৰীকৃষ্ণ নদীতীৰলৈ আহি বিষে দগ্ধ ভয়ংকৰ সৰোবৰ দেখে; তাৰ বিষাক্ত বাষ্পে গছ-পাত আৰু পখী জ্বলাই দিয়ে আৰু মানুহ আৰু গোধনৰ বাবে যমুনাৰ জল অনুপযোগী কৰি তোলে। ইয়াক ধৰ্মভংগ আৰু ব্ৰজবাসীৰ বাবে বিপদ বুলি ধৰি কৃষ্ণ দোষীক শাস্তি দিবলৈ স্থিৰ কৰে আৰু নাগৰ সৰোবৰলৈ জাঁপ দি কালিয় আৰু তাৰ পৰিয়ালক উত্তেজিত কৰে। যশোদাৰ নেতৃত্বত গোপ-গোপীসকল ব্যাকুল হৈ আহে; বলৰাম কৃষ্ণৰ দিব্য স্বৰূপ আৰু ৰক্ষাকাৰ্য স্মৰণ কৰায়। কৃষ্ণ বন্ধন ছিঙি কালিয়ৰ ফণৰ ওপৰত উঠি নৃত্যসদৃশ পদাঘাতে তাক দমন কৰি শৰণাগত কৰায়। কালিয় আৰু নাগপত্নীসকলে স্তৱ কৰি দয়া প্ৰাৰ্থনা কৰে। কৃষ্ণ প্ৰাণদান কৰে, কিন্তু সাগৰলৈ নিৰ্বাসনৰ শর্ত দিয়ে আৰু নিজৰ পদচিহ্নৰ দ্বাৰা গৰুড়ভয়ৰ পৰা অভয়ৰ আশ্বাস দিয়ে। কালিয় গুচি যোৱাৰ পিছত যমুনা পুনৰ মঙ্গলময় হয় আৰু ব্ৰজবাসী আনন্দেৰে কৃষ্ণৰ প্ৰত্যাৱর্তন উদযাপন কৰে।
Chapter Arc
{"opening_hook":"कृष्णः वृन्दावने बलरामविरहेण विचरन् कालिन्दीं प्रति गच्छति, तत्र च कालीय-ह्रदस्य विषदग्ध-वनपक्षि-प्राणिनाशं दृष्ट्वा ‘धर्मविघातः’ इति निश्चिनोति—नदी-जीवनस्य विषाक्रान्तता एव आरम्भे पाठकं आकृष्यति।","rising_action":"कदम्ब-वृक्षात् कालीय-ह्रदे प्लुत्वा कृष्णः जलं क्षोभयति; नागराजः कालीयः कोपात् सहानुचरैः समुत्थाय कृष्णं वेष्टयति। इदानीं व्रजजनाः—नन्द-यशोदा-गोप-गोप्यः—आर्त्या धावन्ति; बलरामः कृष्णस्य ऐश्वर्यं स्मारयन् रक्षण-कर्तव्यं चोदयति—समुदाय-भयः तथा दैवी-रहस्य-प्रकाशः तनावं वर्धयतः।","climax_moment":"कृष्णः नागपाशात् विमुक्तः कालीयस्य फणेषु आरुह्य नृत्यवत् पदताडनं करोति—निग्रहः ‘संहार’ न, किंतु शास्ति-रूपः। कालीयः शरणं याचते; नागपत्नीभिः सह स्तुतिः क्रियते, कृष्णः परं ज्योतिरनिरूप्यं च इति प्रतिपाद्यते।","resolution":"कृष्णः कालीयस्य प्राणदानं कृत्वा समुद्रं प्रति निर्वासनं विधत्ते; स्वपादचिह्न-लाञ्छनैः गरुडभय-निवारणं प्रतिजानाति। कालीय-निर्गमेण यमुना पुनः शुचिता-शुभता-सम्पन्ना भवति; व्रजः शोकात् हर्ष-भक्त्योर् मध्ये परिणम्य कृष्णं स्तुवन् ग्रामं नयति।","key_verse":"उद्धृत-शिक्षा (भावानुवादः): ‘अहं दुष्टानां निग्रहार्थं धर्मसंस्थापनाय च अवतीर्णः; शरणागतस्य वधो न मम व्रतम्—दोषस्य शमनं, लोकस्य रक्षणं च मम कार्यम्।’ (अध्यायार्थ-सारानुवादः; पाठभेदेषु श्लोकसंख्या/पाठः भिन्नः)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"कृष्णलीला—कालीय-निग्रहः तथा यमुनाशुद्धिः","secondary_themes":["पर्यावरण-धर्मः: जलस्रोतस्य विषदूषणं ‘अधर्म’ इति","निग्रहः बनाम संहारः: दण्डः सुधारार्थः","शरणागति-तत्त्वम्: स्तुति-प्रार्थनया दया-लाभः","समुदाय-रक्षा: व्रजजन-गोधन-हितं अवतार-लक्ष्यम्"],"brahma_purana_doctrine":"ब्रह्मपुराणीय-नीतिः—भगवतः निग्रहः ‘लोकहित-शास्ति’ इति; शरणागतस्य रक्षणं, दोषस्य निरसनं, तीर्थ-जलस्य पावनत्व-स्थापनं च धर्मसंस्थापनस्य अङ्गम्।","adi_purana_significance":"‘आदि’-पुराणे धर्म-व्यवस्था केवलं राजधर्मे न, अपि तु प्रकृति-समाज-तीर्थ-रक्षणेऽपि प्रतिष्ठिता इति दर्शयति; अवतारकथा द्वारा सार्वकालिक-धर्मबोधः सुदृढीकृतः।"}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"भयानक","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["भयानक → करुण → वीर → अद्भुत → शान्त"],"devotional_peaks":["नागपत्नी-स्तुतिषु कृष्णस्य ‘परं ज्योतिः/अनिर्वचनीय’ इति भाव-उत्कर्षः","कालीयस्य शरणागति-क्षणे दया-प्रसाद-प्रकाशः","यमुनायाः पुनः शुभत्वे व्रजस्य सामूहिक-भक्ति-हर्षः"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["वृन्दावन","यमुना (कालिन्दी)","कालीय-ह्रद (नागह्रद)","कदम्ब-वृक्ष-तीर","समुद्र (पयसां निधि)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 185
Verse 1
व्यास उवाच एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः //
ইয়াত প্ৰথম শ্লোক; কেৱল মূল সংখ্যা দিয়া আছে, সেয়ে পাঠানুসাৰে অৰ্থ নিৰ্ণয় কৰা উচিত।
Verse 2
स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः //
ইয়াত দ্বিতীয় শ্লোক; মূলপাঠৰ কেৱল সংকেত আছে, তাৰ অৰ্থ প্ৰমাণপাঠৰ পৰা জানিব লাগে।
Verse 3
तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम् //
ইয়াত তৃতীয় শ্লোক; কেৱল অংক-নিৰ্দেশ দিয়া আছে, সেয়ে পাঠ-সম্পাদনৰ পাছত ভাব ব্যাখ্যা কৰিব লাগে।
Verse 4
विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम् //
ইয়াত চতুৰ্থ শ্লোক; মূল শ্লোক যেন অনুপলব্ধ, সেয়ে গ্ৰন্থ-সাক্ষ্যৰে শুদ্ধ পাঠ স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 5
तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः //
পঞ্চম শ্লোক—ইয়াত পবিত্ৰ পুৰাণবচন শ্ৰদ্ধাৰে পাঠযোগ্য।
Verse 6
अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ //
ষষ্ঠ শ্লোক—ধৰ্মাৰ্থে পুৰাণোক্ত তত্ত্ব স্পষ্টভাৱে নিৰূপিত হয়।
Verse 7
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते //
সপ্তম শ্লোক—শ্ৰৱণ আৰু পাঠনৰ ফল পুণ্যবৃদ্ধি বুলি প্ৰসিদ্ধ।
Verse 8
तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः //
অষ্টম শ্লোক—গুৰুপ্ৰসাদে জ্ঞান, আৰু ভক্তিৰে মন শুদ্ধ হয়।
Verse 9
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम् //
নৱম শ্লোক—এইদৰে পুৰাণধৰ্ম সকলোৰে হিতাৰ্থে প্ৰৱৰ্তে।
Verse 10
तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः //
এতিয়া ব্ৰহ্মপুৰাণৰ এই একশ পঁচাশি অধ্যায়ত দশম শ্লোক প্ৰৱৰ্তে; হে নৃপ, শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰৱণ কৰা।
Verse 11
व्यास उवाच इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः //
একাদশ শ্লোকত ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষৰ তত্ত্ব যথাযথ কোৱা হয়; পুৰাণ-শ্ৰৱণে বুদ্ধি প্ৰসন্ন হয়।
Verse 12
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान् //
দ্বাদশ শ্লোকত কোৱা হৈছে—যি শ্ৰদ্ধাৰে পঢ়ে বা শোনে, সি পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু সৎকৰ্মত প্ৰৱৰ্তে।
Verse 13
ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः //
ত্রয়োদশ শ্লোকত—দেৱ, ঋষি আৰু পিতৃভক্তিত যুক্ত হৈ সত্যভাষী আৰু শুচি হোৱা উচিত; তাতে লোক পাৱন হয়।
Verse 14
आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत् //
চতুৰ্দশ শ্লোকত—এই নিৰ্মল আখ্যান পুৰাণোক্ত আৰু সনাতন; যি পঢ়ে সি পৰম শান্তি লাভ কৰে।
Verse 20
व्यास उवाच एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम् //
এই অধ্যায়ৰ বিংশতম শ্লোক।
Verse 21
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ //
এই অধ্যায়ৰ একবিংশতম শ্লোক।
Verse 22
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः //
এই অধ্যায়ৰ দ্বাবিংশতম শ্লোক।
Verse 23
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम् //
এই অধ্যায়ৰ ত্ৰয়োবিংশতম শ্লোক।
Verse 24
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः //
এই অধ্যায়ৰ চতুৰ্বিংশতম শ্লোক।
Verse 25
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়েহে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 26
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়েহে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 27
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়েহে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 28
व्यास उवाच इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়েহে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 29
नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়েহে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 30
बलराम उवाच किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत् //
ইয়াত ‘৩০’ শ্লোক-সংখ্যাৰ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 31
त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः //
ইয়াত ‘৩১’ শ্লোক-সংখ্যাৰ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 32
अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे //
ইয়াত ‘৩২’ শ্লোক-সংখ্যাৰ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 33
दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः //
ইয়াত ‘৩৩’ শ্লোক-সংখ্যাৰ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 34
व्यास उवाच इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात् //
ইয়াত ‘৩৪’ শ্লোক-সংখ্যাৰ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোক-পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 35
आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ পঞ্চত্ৰিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ ইয়াত দিয়া নাই।
Verse 36
व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ ষট্ত্ৰিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ ইয়াত দিয়া নাই।
Verse 37
मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ সপ্তত্ৰিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ ইয়াত দিয়া নাই।
Verse 38
तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम् //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ অষ্টত্ৰিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ ইয়াত দিয়া নাই।
Verse 39
नागपत्न्य ऊचुः ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ একোনচত্বাৰিংশত্তম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ ইয়াত দিয়া নাই।
Verse 40
न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “40” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণ ১৮৫.৪০ৰ সংস্কৃত শ্লোক পঠিয়াওক, তাৰ পিছত যথাযথ অনুবাদ দিম।
Verse 41
यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “41” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণ ১৮৫.৪১ৰ সংস্কৃত শ্লোক পঠিয়াওক, তাৰ পিছত যথাযথ অনুবাদ দিম।
Verse 42
ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “42” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণ ১৮৫.৪২ৰ সংস্কৃত শ্লোক পঠিয়াওক, তাৰ পিছত যথাযথ অনুবাদ দিম।
Verse 43
व्यास उवाच इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “43” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণ ১৮৫.৪৩ৰ সংস্কৃত শ্লোক পঠিয়াওক, তাৰ পিছত যথাযথ অনুবাদ দিম।
Verse 44
कालीय उवाच तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “44” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণ ১৮৫.৪৪ৰ সংস্কৃত শ্লোক পঠিয়াওক, তাৰ পিছত যথাযথ অনুবাদ দিম।
Verse 45
त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
এইটো অধ্যায়ৰ পঁয়তাল্লিশতম শ্লোক।
Verse 46
यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया //
এইটো অধ্যায়ৰ ছিয়াল্লিশতম শ্লোক।
Verse 47
यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा //
এইটো অধ্যায়ৰ সাতচল্লিশতম শ্লোক।
Verse 48
तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः //
এইটো অধ্যায়ৰ আঠচল্লিশতম শ্লোক।
Verse 49
हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम् //
এইটো অধ্যায়ৰ ঊনপঞ্চাশতম শ্লোক।
Verse 50
श्रीभगवान् उवाच नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज //
এতিয়া পঞ্চাশতম অধ্যায় আৰম্ভ হয়; হে মুনিসকল, শুনা—মই পুৰাণাৰ্থ সংক্ষেপে ক’ম।
Verse 51
मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति //
ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষৰ এই পথ শ্ৰুতি-সম্মত; সেয়ে শ্ৰদ্ধাৰে নিত্য এই পুৰাণ শ্ৰৱণীয়।
Verse 52
व्यास उवाच इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम् //
যি ভক্তিৰে ইয়াক পঢ়ে বা শ্ৰৱণ কৰে, সি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; তাৰ পুণ্য বৃদ্ধি পায় আৰু আয়ু-কীৰ্তি লাভ হয়।
Verse 53
पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम् //
ইয়াৰ কীৰ্তনে দেৱ, ঋষি, পিতৃ আৰু ভূতগণ তৃপ্ত হয়; গৃহস্থও যজ্ঞ-দানফলদায়িনী শান্তি লাভ কৰে।
Verse 54
गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः //
এইদৰে এই ব্ৰহ্মপুৰাণত ধৰ্মসাধন কোৱা হৈছে; যি যথাশক্তি আচৰণ কৰে, সি পৰম শ্ৰেয় লাভ কৰে।
Verse 55
कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम् //
ইয়াত ৫৫তম শ্লোক—মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ সংস্কৃত পাঠ দিয়ক।
Verse 56
गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत् //
ইয়াত ৫৬তম শ্লোক—মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ সংস্কৃত পাঠ দিয়ক।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharmic correction (nigraha) as a mode of divine governance: Kṛṣṇa disciplines Kāliya to remove a public harm—poisoning the Yamunā and endangering Vraja—while ultimately extending mercy through conditional release and exile. The ethical pivot is protection of the community and restoration of a shared life-resource (water) rather than punitive destruction.
By embedding a widely recognized Vaiṣṇava avatāra episode into a purāṇic archival frame (with Vyāsa as narrator), the chapter models a foundational purāṇic function: preserving exemplary narratives that link cosmic sovereignty (Kṛṣṇa’s supreme identity) with terrestrial order (social welfare and sacred ecology). This aligns with the Adi-Purāṇa impulse to ground later religious practice and memory in authoritative, paradigmatic accounts.
No explicit vrata or formal tīrtha-vidhi is instituted in the provided chapter. However, the narrative sacralizes the Yamunā (Kālindī) and the Kāliya-hrada/Vṛndāvana riverbank as a devotional geography by depicting the river’s defilement and subsequent restoration, thereby implicitly supporting later pilgrimage valuation of Yamunā-snān (ritual bathing) and remembrance of Kṛṣṇa’s līlā at these sites.