Mantra 23

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

यास्ते जङ्घाः याः कुष्ठिका ऋच्छरा ये च ते शफाः । आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिरथो मधु

IAST Transliteration

yā́s te jaṅghā́ yā́ḥ kuṣṭhikā́ ṛccharā́ yé ca te śaphā́ḥ | āmíkṣāṁ duhratāṁ dātré kṣī́raṁ sárpir átho mádhu

English Translation (Griffith/Whitney)

Thy shanks, thy ankle-joints, thy sinews, and thy hoofs—let them be milked for the giver: clotted milk, milk, and ghee, and honey besides.

Translation

তোৰ জঙ্ঘা, তোৰ গাঁঠি-সন্ধি, তোৰ স্নায়ু আৰু তোৰ খুৰ—দাতাৰ বাবে সিহঁতক দোহাই দিয়া হওক: আমিক্ষা (জমা দুধ), ক্ষীৰ (দুধ), সৰ্পি (ঘিউ), আৰু তদুপৰি মধু।

Word by Word

• याः: which (fem. pl.)
• याः: विशेषण-सम्बन्ध (जङ्घाः इत्यस्य) / Kartā (सापेक्ष-वाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: your / of you
• ते: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जङ्घाः: shanks, legs
• जङ्घाः: Kartā (सापेक्ष-वाक्ये) / विषय
• Type: Noun
• Root: जङ्घा (प्रातिपदिक)

• याः: which (fem. pl.)
• याः: विशेषण-सम्बन्ध (कुष्ठिकाः इत्यस्य) / Kartā (सापेक्ष-वाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कुष्ठिकाः: (those) afflicted with kuṣṭha; leprous/scabby (ones)
• कुष्ठिकाः: Kartā (सापेक्ष-वाक्ये) / विषय
• Type: Noun
• Root: कुष्ठिका (प्रातिपदिक; कुष्ठ-सम्बद्ध)

• ऋच्छराः: ulcered / sore-bearing (ones)
• ऋच्छराः: समनाधिकरण/विशेषण (कुष्ठिकाः इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: ऋच्छरा (प्रातिपदिक; ‘ऋच्छर’ इति रोग/क्षत-सम्बद्ध शब्दः)

• ये: which (masc. pl.)
• ये: विशेषण-सम्बन्ध (शफाः इत्यस्य) / Kartā (सापेक्ष-वाक्ये)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शफाः: hoofs
• शफाः: Kartā (सापेक्ष-वाक्ये) / विषय
• Type: Noun
• Root: शफ (प्रातिपदिक)

• आमिक्षाम्: curds/thickened milk (a dairy preparation)
• आमिक्षाम्: Karma (दुह्रताम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: आमिक्षा (प्रातिपदिक)

• दुह्रताम्: let them milk / may they milk
• दुह्रताम्: क्रिया (मुख्य-वाक्ये)
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु)

• दात्रे: for the giver
• दात्रे: Sampradāna (to/for the giver)
• Type: Noun
• Root: दात्रि/दातृ (प्रातिपदिक; ‘दाता’/‘दात्र’ = giver; अथवा ‘दात्र’ = sickle—परन्तु अत्र दातृ-अर्थः)

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: Karma (दुह्रताम् इत्यस्य; आमिक्षाम् इत्यनेन सह समुच्चितम्)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)

• सर्पिः: ghee
• सर्पिः: Karma (समुच्चित-द्रव्य)
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)

• अथो: and also
• अथो: —
• Type: Indeclinable
• Root: अथो (निपात; अथ + उ)

• मधु: honey
• मधु: Karma (समुच्चित-द्रव्य)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Cow/Payas; prosperity through sound cattle

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From concern for soundness to confident promise of abundance; quiet strength.","listener_experience":"Practical reassurance; sense of sturdy continuity.","intensity":5}