Adhyaya 265
Vināyaka-snāna (The Vinayaka Bath) — Obstacle-Removal and Consecratory Bathing Rite
এই অধ্যায়ত বিনায়কদোষ (কৰ্মজনিত বিঘ্ন) নিবারণৰ বাবে বিশেষ স্নান/স্নাপন-বিধি বৰ্ণিত। প্ৰথমে স্বপ্ন-শকুন আৰু লক্ষণ—ভয়ংকৰ দৰ্শন, অকাৰণ ভয়, কামত বাৰে বাৰে ব্যৰ্থতা, বিবাহ আৰু সন্তানত বাধা, শিক্ষাদান-ক্ষমতা হ্ৰাস, আৰু ৰজাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা—উল্লেখ কৰা হৈছে। তাৰ পিছত শুভ নক্ষত্ৰ (হস্ত, পুষ্য, অশ্বযুজ, সৌম্য), বৈষ্ণৱ উপলক্ষ আৰু ভদ্ৰপীঠত বহি সৰিষা-ঘৃত অভ্যংগ, ঔষধি-সুগন্ধ দ্ৰব্যে শিৰোলেপন, আৰু চাৰি কলশে অভিষেকৰ বিধান আছে; শুদ্ধিদ্ৰব্য গোশালা, উইপোকা-ঢিবি (ৱল্মীক), সঙ্গম আৰু সৰোবৰ আদি সীমান্ত/শক্তিস্থলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়। মন্ত্রে বৰুণ, ভাগ, সূৰ্য, বৃহস্পতি, ইন্দ্ৰ, বায়ু আৰু সপ্তর্ষিৰ আহ্বান কৰা হয়। চৌমাথাত মিত, সম্মিত, শালক, কণ্টক, কুষ্মাণ্ড, ৰাজপুত্ৰ নাম লৈ বিনায়ক-গণক নানা অন্নে বলি দি তুষ্ট কৰা হয়। শেষত বিনায়কমাতা আৰু অম্বিকাৰ পূজা, ব্ৰাহ্মণভোজন আৰু গুৰুক দান কৰি বিধি সম্পূৰ্ণ হয়; শ্ৰী, সিদ্ধি আৰু নিশ্চিত সফলতাৰ ফল প্ৰদান কৰে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे दिक्पालादिस्नानं नाम चतुःषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विनायकस्नानं पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे विनायकः कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः
এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘দিক্পালাদি-স্নান’ নামৰ ২৬৪তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ২৬৫তম অধ্যায়—‘বিনায়ক-স্নান’ আৰম্ভ। পুষ্কৰ ক’লে—বিনায়কে পীড়িতসকলৰ বাবে সৰ্বফলপ্ৰদ স্নানবিধি মই ক’ম; বিনায়ক কৰ্মত বিঘ্ন আৰু তাৰ সিদ্ধি/পৰিণতিৰ উদ্দেশ্যে নিয়োজিত।
Verse 2
गणानामाधिपत्ये च केशवेशपितामहैः स्वप्नेवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश् च पश्यति
গণসমূহৰ অধিপত্য লাভ হলে আৰু কেশৱ, ঈশ আৰু পিতামহ প্ৰসন্ন হলে, মানুহে সপোনত অতি গভীৰভাৱে পানীত ডুব দিয়ে আৰু মুণ্ডিত পুৰুষসকলকো দেখে।
Verse 3
विनायकोपसृष्टस्तु क्रव्यादानधिरोहति व्रजमानस् तथात्मानं मन्यते ऽनुगतम्परैः
কিন্তু বিনায়কে পীড়িত ব্যক্তি মাংসভোজী সত্তাৰ ওপৰত আৰোহণ কৰে; আৰু চলাফেরা কৰোঁতে নিজকে আন লোকৰ দ্বাৰা অনুসৃত বুলি ভাবে।
Verse 4
विमना विफलारम्भः संसीदत्यनिमित्ततः कन्या वरं न चाप्नोति न चापत्यं वराङ्गना
মানুহ বিমনা হৈ নিষ্ফল উদ্যোগ আৰম্ভ কৰে আৰু কাৰণ নোহোৱাকৈয়ে ভাঙি পৰে। কন্যাই বৰ নাপায়, আৰু সুন্দৰী নাৰীয়ে সন্তান লাভ নকৰে।
Verse 5
आचार्यत्वं श्रोत्रियश् च न शिष्यो ऽध्ययनं लभेत् धनी न लाभमाप्नोति न कृषिञ्च कृषीबलः
আচাৰ্যত্ব আৰু শ্ৰোত্ৰিয়তা থাকিলেও যোগ্য শিষ্য তেখেতৰ পৰা সত্য অধ্যয়ন নাপায়। তেনেদৰে ধনী লোকেও অনিবার্যভাৱে লাভ নাপায়, আৰু কেৱল শাৰীৰিক বল থাকিলেই কৃষিকাৰ্যত সিদ্ধি নাহে।
Verse 6
राजा राज्यं न चाप्नोति स्नपनन्तस्य कारयेत् हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्ये वैष्णवे भद्रपीठके
স্নাপন (অভিষেক-স্নান) নকৰালে ৰজাই ৰাজ্যত্ব দৃঢ়ভাৱে নাপায়। হস্ত, পুষ্য, অশ্বযুজ বা সৌম্য নক্ষত্ৰত, বৈষ্ণৱ শুভক্ষণত, ভদ্ৰপীঠত ইয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।
Verse 7
गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च सर्वौषधैः सर्वगन्धैः प्रलिप्तशिरसस् तथा
যাক হালধীয়া সৰিষাৰ কল্ক ঘিঁউৰ সৈতে মিহলাই মর্দন কৰা হৈছে, আৰু যাৰ মস্তক সকলো ঔষধি আৰু সকলো সুগন্ধি দ্ৰব্যে লেপিত কৰা হৈছে।
Verse 8
चतुर्भिः कलसैः स्नानन्तेषु सर्वौषाधौ क्षिपेत् अश्वस्थानाद्गजस्थानाद्वल्मीकात् सङ्गमाद्ध्रदात्
স্নান শেষত চাৰিটা কলহেৰে ‘সৰ্বৌষধি’ জল ঢালিব লাগে—(পাৱন বস্তু) অশ্বস্থান, গজস্থান, বল্মীক (পিঁপৰা ঢিবি), নদী-সঙ্গম আৰু হ্ৰদ (হ্ৰদ/পুখুৰী)ৰ পৰা লৈ।
Verse 9
मृत्तिकां रोचनाङ्गन्धङ्गुग्गुलुन्तेषु निक्षिपेत् सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं कृतम्
সেই (পাত্ৰসমূহত) মৃত্তিকা, ৰোচনা, সুগন্ধি দ্ৰব্য আৰু গুগ্গুলু থ’ব লাগে। ই ঋষিসকলৰ দ্বাৰা পাৱন কৰা ‘সহস্ৰাক্ষ’ আৰু ‘শতধাৰ’ নামৰ শুদ্ধিকাৰক দ্ৰব্য।
Verse 10
तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते भगवन्ते वरुणो राजा भगं सूर्यो वृहस्पतिः
সেই (অভিষেক-জল/বিধি)ৰে মই তোমাক অভিষিক্ত কৰোঁ। পাৱমান (পবিত্ৰকাৰী) মন্ত্রসমূহে তোমাক শুদ্ধ কৰক। ভগৱান ৰজা বৰুণ, লগতে ভাগ, সূৰ্য আৰু বৃহস্পতিয়েও তোমাক পবিত্ৰ কৰি আশীৰ্বাদ কৰক।
Verse 11
भगमिन्द्रश् च वायुश् च भगं सप्तर्षयो ददुः यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्धनि
ইন্দ্ৰ আৰু বায়ু, লগতে সপ্তঋষিসকলে তোমাক ‘ভাগ’ (সৌভাগ্য) দান কৰিছে। তোমাৰ কেশত, সিঁথিত (সীমন্ত) আৰু মূৰ্ধ্নিৰ শিখৰত যি দৌৰ্ভাগ্য আছে—সেয়া সকলো নাশ হওক।
Verse 12
ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्घ्नन्तु सर्वदा दर्भपिञ्जलिमादाय वामहस्ते ततो गुरुः
ললাটত, কাণদ্বয়ত আৰু চকুত—জলে সদায় সেই দোষ/অশুচি নাশ কৰক। তাৰপিছত গুৰুৱে বাওঁ হাতত দৰ্ভা-ঘাঁহৰ গুচ্ছ লৈ পৰৱৰ্তী বিধি আগবঢ়ায়।
Verse 13
हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्यवैष्णवेषु शुभेषु चेति घ , ञ च साज्येनासादितस्य चेति क , छ च इमा आप इति छ , ञ स्नातस्य सार्षपन्तैलं श्रुवेणौडुम्बरेण च जुहुयान्मूर्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च
হস্ত, পুষ্য, অশ্বযুজ, সৌম্য আৰু বৈষ্ণৱ আদি শুভ নক্ষত্ৰ/অৱসৰত, স্নানৰ পিছত ‘ইমা আপঃ…’ আদি নিৰ্দিষ্ট মন্ত্র জপ কৰি, উদুম্বৰ-কাঠৰ শ্ৰুৱা (হোম-চামচ)ৰে সৰিষাৰ তেল আহুতি ৰূপে অৰ্পণ কৰিব লাগে। লগতে বাওঁ হাতে মূৰ্ধ্নিত কুশ ধৰি কৰ্ম আচৰণ কৰিব লাগে।
Verse 14
मितश् च सम्मितश् चैव तथा शालककण्टकौ कुष्माण्डो राजपुत्रश् च एतैः स्वाहासमन्वितैः
‘মিত’ আৰু ‘সম্মিত’, লগতে ‘শালক’ আৰু ‘কণ্টক’, আৰু ‘কুষ্মাণ্ড’ আৰু ‘ৰাজপুত্ৰ’—এই নামসমূহ ‘স্বাহা’সহ উচ্চাৰণ কৰি আহুতি অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 15
नामभिर्बलिमन्त्रैश् च नमस्कारसमन्वितैः दद्याच्चतुष्पथे शूर्पे कुशानास्तीर्य सर्वतः
যথাযথ নাম আৰু বলি-মন্ত্ৰসহ, নমস্কাৰযুক্ত হৈ, চৌমাথাত শূৰ্পত চাৰিওফালে কুশ বিছাই বলি দিয়া উচিত।
Verse 16
कृताकृतांस्तण्डुलांश् च पललौदनमेव च मत्स्यान्पङ्कांस्तथैवामान् पुष्पं चित्रं सुरां त्रिधा
সিজা আৰু নসিজা চাউলদানা, আৰু মাংসযুক্ত অন্ন (পলল-ওদন); তদ্ৰূপ মাছ, কাদাযুক্ত/অশুচি বস্তু আৰু কাঁচা বস্তু; বিচিত্ৰ ফুল; আৰু তিন প্ৰকাৰ সুৰা নিবেদন কৰিব।
Verse 17
मूलकं पूरिकां पूपांस्तथैवैण्डविकास्रजः दध्यन्नं पायसं पिष्टं मोदकं गुडमर्पयेत्
মূলা, পূৰিকা, পূপ (ভাজা পিঠা), আৰু ঐণ্ডবিকা মিঠাইৰ মালা; লগতে দধ্যান্ন, পায়স, পিষ্টক, মোদক আৰু গুড় অৰ্পণ কৰিব।
Verse 18
विनायकस्य जननीमुपतिष्ठेत्ततो ऽम्बिकां दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिं
তাৰ পিছত বিনায়কৰ জননীক ভক্তিভাৱে উপাসনা কৰিব; তাৰপিছত অম্বিকাক পূজা কৰি দূৰ্বা, সৰিষা আৰু ফুলেৰে পূৰ্ণ অঞ্জলি দি অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিব।
Verse 19
रूपं देहि यशो देहि सौभाग्यं सुभगे मम पुत्रं देहि धनं देहि सर्वान् कामांश् च देहि मे
মোক ৰূপ দিয়া, যশ দিয়া, সৌভাগ্য দিয়া। হে শুভে! মোক পুত্ৰ দিয়া, ধন দিয়া, আৰু মোৰ সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰা।
Verse 20
भोजयेद्ब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रयुग्मं गुरोरपि विनायकं ग्रहान्प्रार्च्य श्रियं कर्मफलं लभेत्
ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব আৰু গুৰুক বস্ত্ৰৰ এক জোৰ দান কৰিব। বিনায়ক আৰু গ্ৰহদেৱতাসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে শ্ৰী আৰু কৰ্মফল লাভ হয়।
Frequently Asked Questions
Dream-omens (deep plunging into water, seeing shaven-headed men) and practical disruptions: repeated failure of initiatives, sudden collapse without cause, obstacles to marriage/progeny, loss of teaching efficacy, lack of profit, and insecurity of kingship.
Auspicious timing (Hasta, Puṣya, Aśvayuj, Saumya; Vaiṣṇava occasion), mustard-ghee unction, sarvauṣadhi and fragrance anointing, four kalaśa pourings with mixed clay/rocanā/guggulu, mantra-led abhiṣeka, mustard-oil oblation with an udumbara ladle, and a crossroads bali arranged on a winnowing tray ringed with kuśa.
By framing obstacle-removal as a dharmic, mantra-governed purification that restores right action (karma) and its fruition, it supports artha and kāma without violating dharma, thereby stabilizing the practitioner for higher sādhana oriented toward mokṣa.