
Utpāta-śānti (Pacification of Portents)
এই অধ্যায়ত পূৰ্বৰ অথৰ্ববিধানৰ পৰা আগবাঢ়ি ‘উৎপাত-শান্তি’—ৰাজ্য, সমাজ আৰু ব্যক্তিগত কল্যাণত অশুভ বিঘ্ন নিবারণৰ বিধান—বিশেষভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পুষ্কৰে কয় যে বৈদিক স্তোত্ৰপাঠে সমৃদ্ধি আৰু স্থিৰতা বৃদ্ধি পায়: প্ৰতিবেদসহ শ্ৰীসূক্তক লক্ষ্মী-বিবর্ধন ৰূপে উপস্থাপন কৰি, যজুৰ্বেদীয় আৰু সামবেদীয় শ্ৰী-আহ্বান সংযোজন কৰা হৈছে। জপ, হোম, স্নান, দান আৰু বিষ্ণু-অৰ্পণ/আহুতিৰ প্ৰয়োগ দিয়া হৈছে; পুৰুষসূক্তক সৰ্বদাতা, পাৱন আৰু মহাপাপ-শোধক বুলি কোৱা হৈছে। শান্তিৰ শ্ৰেণীবিভাগৰ সৈতে অমৃতা, অভয়া, সৌম্যা—এই তিন শান্তি, দেৱতা-সম্পৰ্কিত মণি-তাবিজ আৰু মন্ত্রাভিমন্ত্রণ বিধিও আছে। পাছত উৎপাতক দিব্য, আকাশীয় আৰু ভৌম ভাগত—উল্কা, পৰিবেষ, বিকৃত বৰষুণ, ভূমিকম্প, প্ৰতিমা-বিকাৰ, অগ্নি-অনিষ্ট, গছ-শকুন, জলদূষণ, অস্বাভাৱিক জন্ম, পশু-বিপৰ্যয়, গ্ৰহণ আদি—বিভক্ত কৰি, প্ৰতিকাৰ হিচাপে প্ৰজাপতি/অগ্নি/শিৱ/পর্জন্য-বৰুণ পূজাৰ কথা কোৱা হৈছে। শেষত ব্ৰাহ্মণ-দেৱপূজা, জপ আৰু হোমকেই মুখ্য শান্তিকাৰক বুলি সিদ্ধান্ত দিয়া হৈছে।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अथर्वविधानं नामैकषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः क्रुद्धं भूपं प्रसादयेदिति घ , ज , झ च अथ द्विषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः उत्पातशान्तिः पुष्कर उवाच श्रीसूक्तं प्रतिवेदञ्च ज्ञेयं लक्ष्मीविवर्धनं हिरण्यवर्णा हरिणीमृचः पञ्चदश श्रियः
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘অথৰ্ববিধান’ নামৰ ২৬১তম অধ্যায় (আৰু ‘ক্ৰুদ্ধ ৰজাক প্ৰসন্ন কৰিব লাগে’—ঘ, জ, ঝ চিহ্নিত খণ্ড) আছে। এতিয়া ২৬২তম অধ্যায় ‘উৎপাতশান্তি’ আৰম্ভ। পুষ্কৰে ক’লে—শ্ৰীসূক্ত আৰু প্ৰতিবেদ লক্ষ্মীবৰ্ধক বুলি জানিবা; ‘হিৰণ্যবৰ্ণা’ আদি পনৰটা ঋক শ্ৰীৰ সূক্ত।
Verse 2
रथेष्वक्षेषु वाजेति चतस्रो यजुषि श्रियः स्रावन्तीयं तथा साम श्रीसूक्तं सामवेदके
যজুৰ্বেদত ‘ৰথেষু’, ‘অক্ষেষু’, ‘বাজেতি’ আদি যজুষ্-প্ৰয়োগত শ্ৰীৰ চাৰিটা আহ্বান আছে। তদ্ৰূপ সামবেদ শাখাত ‘স্ৰাৱন্তীয়’ নামৰ সামন আৰু শ্ৰীসূক্তো বিদ্যমান।
Verse 3
श्रियं धातर्मयि धेहि प्राक्तमाथर्वणे तथा श्रीसूक्तं यो जपेद्भक्त्या हुत्वा श्रीस्तस्य वै भवेत्
‘হে ধাত্ৰ! মোৰ ভিতৰত শ্ৰী স্থাপন কৰা’—ই প্ৰাচীন অথৰ্বণ পৰম্পৰাতো আছে। যিয়ে ভক্তিভাৱে শ্ৰীসূক্ত জপ কৰি হোম কৰে, তাৰ নিশ্চয় শ্ৰী লাভ হয়।
Verse 4
पद्मानि चाथ विल्वानि हुत्वाज्यं वा तिलान् श्रियः एकन्तु पौरुषं सूक्तं प्रतिवेदन्तु सर्वदं
শ্ৰীপ্ৰাপ্তিৰ বাবে পদ্ম আৰু বিল্বপাত অৰ্পণ কৰি—অথবা ঘিউ বা তিলৰ আহুতি দি—বিশেষকৈ পৌৰুষ সূক্ত জপ কৰিব লাগে; প্ৰতিবেদক সদায় সৰ্বফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 5
सूक्तेन द्दद्यान्निष्पापो ह्य् एकैकया जलाञ्जलिं स्नात एकैकया पुष्पं विष्णोर्दत्वाघहा भवेत्
সূক্তসহ দান/অৰ্পণ কৰিলে মানুহ নিষ্পাপ হয়। স্নান কৰি এক হাতে একে একে জলাঞ্জলি দান কৰি, আৰু বিষ্ণুক একে একে পুষ্প অৰ্পণ কৰিলে সি পাপনাশক হয়।
Verse 6
स्नात एकैकया दत्वा फलं स्यात् सर्वकामभाक् महापापोपपान्तो भवेज्जप्त्वा तु पौरुषं
স্নানৰ পিছত যদি কোনোবাই প্ৰতিবাৰ একে একে এটা (মুদ্ৰা/বস্তু) দান কৰে, তেন্তে সি তাৰ ফল লাভ কৰি সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰে। আৰু ‘পৌৰুষ’ মন্ত্ৰ জপ কৰিলে মহাপাপৰ পৰাও শুদ্ধ হয়।
Verse 7
कृच्छ्रैर् विशुद्धो जप्त्वा च हुत्वा स्नात्वाथ सर्वभाक् अष्टादशभ्यः शान्तिभ्यस्तिस्रो ऽन्याः शान्तयो वराः
কৃচ্ছ্ৰ-ব্ৰতৰে শুদ্ধ হৈ, তাৰ পিছত জপ কৰি, হোম কৰি আৰু স্নান কৰিলে সি সকলো (কৰ্ম/ফল)ৰ অধিকাৰী হয়। আঠাৰটা শান্তিৰ বাহিৰেও আৰু তিনিটা শ্ৰেষ্ঠ শান্তি আছে।
Verse 8
अमृता चाभयवा सौम्या सर्वोत्पातविमर्दनाः अमृता सर्वदवत्या अभया ब्रह्मदैवता
‘অমৃতা’, ‘অভয়া’ আৰু ‘সৌম্যা’—ইহঁতে সকলো ধৰণৰ উৎপাত/অপশকুন নাশ কৰে। অমৃতা সদায় ৰক্ষাকাৰিণী; অভয়াৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেবতা ব্ৰহ্মা।
Verse 9
सौम्या च सर्वदैवत्या एका स्यात्सर्वकामदा ह्य् एकैकश इति क , घ , छ , ञ च अभयाया मणिः कार्यो वरुणस्य भृगूत्तम
‘সৌম্যা’ সৰ্বদেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কযুক্ত; ই এক হ’লেও সকলো কামনা দানকাৰী বুলি কোৱা হয়। ‘একে একে’—ই ক, ঘ, ছ আৰু ঞ এই বৰ্ণসমূহে নিৰ্দিষ্ট। হে ভৃগুশ্ৰেষ্ঠ, বৰুণৰ বাবে ‘অভয়া’ৰ ৰক্ষামণি নিৰ্মাণ কৰা উচিত।
Verse 10
शतकाण्डो ऽमृतायाश् च सौम्यायाः शङ्कजो मणिः तद्दैवत्यास् तथा मन्त्राः सिद्धौ स्यान्मणिबन्धनं
অমৃতা দেৱীৰ বাবে শতকাণ্ড মণি, আৰু সৌম্যাৰ বাবে শঙ্খজাত (শঙ্খজ) মণি। সেই দেৱতাসকলৰ মন্ত্র বিধিপূৰ্বক সিদ্ধ হ’লে মণি-বন্ধন (ধাৰণ-সংস্কাৰ) ফলপ্ৰদ হয়।
Verse 11
दिव्यान्तरीक्षभौमादिसमुत्पातार्दना इमाः दिव्यान्तरीक्षभौमन्तु अद्भुतं त्रिविधं शृणु
এইবোৰ দিব্য, অন্তৰীক্ষ আৰু ভৌম ক্ষেত্ৰত উদ্ভৱ হোৱা বিপদকাৰক অপশকুন। এতিয়া দিব্য–অন্তৰীক্ষ–ভৌম ভেদে ‘অদ্ভুত’ (লক্ষণ)-ৰ ত্ৰিবিধ বিভাগ শুনা।
Verse 12
ग्रहर्क्षवैकृतं दिव्यमान्तरीक्षन्निबोध मे उल्कापातश् च दिग्दाहः परिवेशस्तथैव च
গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ বিকাৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দিব্য আৰু অন্তৰীক্ষ লক্ষণ মোৰ পৰা জানিবা—উল্কাপাত, দিগ্দাহ (দিশাৰ ৰঙা দহন), আৰু পৰিবেষ (হেলো/বৃত্ত) প্ৰকাশ।
Verse 13
गन्धर्वनगरञ्चैव वृष्टिश् च विकृता च या चरस्थिरभवं भूमौ भूकम्पमपि भूमिजं
গন্ধৰ্ব-নগৰৰ দৰ্শন (মৃগতৃষ্ণাৰ দৰে নগৰাভাস) আৰু বিকৃত/অস্বাভাৱিক বৰষুণ; লগতে ভূমিত চল-অচল উভয়ক প্ৰভাৱিত কৰা ভূমিকম্প—ইয়াও ভূমিজ উপদ্ৰৱ।
Verse 14
सप्ताहाभ्यनतरे वृष्टावद्भुतं भयकृद्भवेत् शान्तिं विना त्रिभिर्वषैर् अद्भुतं भयकृद्भवेत्
এটা যদি এক সপ্তাহৰ ভিতৰত অস্বাভাৱিক/অকাল বৰষুণ-ৰূপ অদ্ভুত ঘটে, তেন্তে সেয়া ভয়কাৰক হয়। আৰু শান্তিকৰ্ম নকৰিলে তিন বছৰৰ ভিতৰত সেই অদ্ভুত ভয়কাৰক ফল দিয়ে।
Verse 15
देवतार्चाः प्रनृत्यन्ति वेपन्ते प्रज्वलन्ति च आरठन्ति च रोदन्ति प्रस्विद्यन्ते हसन्ति च
পূজাত স্থাপিত দেৱমূৰ্তিসমূহ নৃত্য কৰে, কঁপে আৰু জ্বলি উঠে; সিহঁতে চিঞৰে, কান্দে, ঘাম ঝৰে আৰু হাঁহেও।
Verse 16
अर्चाविकारोपशमो ऽभ्यर्च्य हुत्वा प्रजापतेः अनग्निर्दीप्यते यत्र राष्ट्रे च भृशनिस्वनं
প্ৰজাপতিক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰি হোম অৰ্পণ কৰিলে অর্চাৰ বিকাৰ-উপদ্ৰৱ শমিত হয়; আৰু যি ৰাষ্ট্ৰত অগ্নি নথকাৰ সত্ত্বেও দীপ্তি জ্বলি উঠে আৰু ভয়ংকৰ গর্জনধ্বনি শোনা যায়—ইয়াক ক্ৰিয়াসিদ্ধিৰ প্ৰবল লক্ষণ ধৰা হয়।
Verse 17
न दीप्यते चेन्धनवांस्तद्राष्ट्रं पाड्यते नृपैः अग्निवैकृत्यशमनमग्निमन्त्रैश् च भार्गव
ইন্ধন থাকিলেও যদি অগ্নি নাজ্বলে, তেন্তে সেই ৰাষ্ট্ৰ ৰাজাসকলৰ দ্বাৰা পীড়িত হয়। হে ভাৰ্গৱ! অগ্নিৰ এনে বৈকৃত্যৰ শমন অগ্নিমন্ত্ৰেৰে কৰা উচিত।
Verse 18
अकाले फलिता वृक्षाः क्षीरं रक्तं स्रवन्ति च वृक्षोत्पातप्रशमनं शिवं पूज्य च कारयेत्
যেতিয়া গছ অকালতে ফল ধৰে আৰু তাতৰ পৰা গাখীৰ বা তেজ সৰে, তেতিয়া এনে বৃক্ষ-উৎপাত শমনৰ বাবে শিৱপূজা কৰাব লাগে।
Verse 19
अतिवृष्टिरनावृष्टिर्दुर्भिक्षायोभयं मतं सिद्ध्या इति घ , ञ च देवताश्चेति ख , छ च आवटन्तीति ख , घ , छ , ञ च अनृतौ त्रिदिनारब्धवृष्टिर्ज्ञेया भयाय हि
অতিবৃষ্টি আৰু অনাবৃষ্টি—দুয়োটাই দুর্ভিক্ষৰ কাৰণ বুলি ধৰা হয়; আৰু ঋতুবিৰুদ্ধভাৱে তিনিদিন ধৰি আৰম্ভ হৈ চলা বৰষুণো নিশ্চয় ভয়ৰ লক্ষণ বুলি জানিব লাগে।
Verse 20
वृष्टिवैकृत्यनाशः स्यात्पर्जण्येन्द्वर्कपूजनात् नगरादपसर्पन्ते समीपमुपयान्ति च
পৰ্জন্য, চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ পূজাৰে বৰষুণৰ বিকৃতি নাশ হয়; তেতিয়া (অমঙ্গল শক্তি) নগৰৰ পৰা আঁতৰি গৈ অনুকূলভাৱে ওচৰলৈ আহে।
Verse 21
नद्यो ह्रदप्रश्रवणा विरसाश् च भवन्ति च शलिलाशयवैकृत्ये जप्तव्यो वारुणो मनुः
নদী, হ্ৰদ আৰু প্ৰস্ৰৱণো নীৰস (গুণহীন) হৈ পৰে; জলাশয়ত বিকৃতি হ’লে বৰুণ-মন্ত্ৰ জপ কৰিব লাগে।
Verse 22
अकालप्रसवा नार्यः कालतो वाप्रजास् तथा विकृतप्रसवाश् चैव युग्मप्रसवनादिकं
স্ত্ৰীসকলৰ অকাল প্ৰসৱ হ’ব পাৰে; লগতে সময়মতে সন্তানও জন্মে; আৰু বিকৃত প্ৰসৱ—যমজ প্ৰসৱ আদি—ঘটে।
Verse 23
स्त्रीणां प्रसववैकृत्ये स्त्रीविप्रादिं प्रपूजयेत् वडवा हस्तिनी गौर्वा यदि युग्मं प्रसूयते
স্ত্ৰীৰ প্ৰসৱত বিকৃতি হ’লে স্ত্ৰী-ব্ৰাহ্মণী আদি লোকক বিধিপূৰ্বক পূজা-সত্কাৰ কৰিব লাগে; আৰু ঘোঁৰী, হাতিনী বা গাই যদি যমজ প্ৰসৱ কৰে, তেতিয়াও একে শান্তি-সত্কাৰ কৰণীয়।
Verse 24
विजात्यं विकृतं वापि षड्भिर्मासैर् म्रियेत वै विकृतं वा प्रसूयन्ते परचक्रभयं भवेत्
সন্তান যদি বিজাতীয় বা বিকৃত হয়, তেন্তে সি নিশ্চিতভাৱে ছয় মাহৰ ভিতৰত মৰে; অথবা বিকৃত সন্তান জন্মিলে শত্রুসেনাৰ ভয় উদ্ভৱ হয়।
Verse 25
होमः प्रसूतिवैकृत्ये जपो विप्रादिपूजनं यानि यानान्ययुक्तानि युक्तानि न वहन्ति च
প্ৰসৱত বিকৃতি বা জটিলতা হ’লে হোম কৰা, জপ কৰা আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি পূজনীয় লোকক পূজা কৰা উচিত। যি যান সঠিকভাৱে সংযুক্ত নহয়, সি পিছত যুক্ত কৰিলেও ভাৰ বহন নকৰে।
Verse 26
आकाशे तूर्यनादाश् च महद्भयमुपस्थितं प्रविशन्ति यदा ग्राममारण्या मृगपक्षिणः
যেতিয়া আকাশত তূৰ্য (ঢোল-তুৰী) সদৃশ নাদ গুঞ্জে আৰু অৰণ্যৰ মৃগ-পক্ষী গাঁৱত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া মহাভয় উপস্থিত আৰু নিকট বুলি জানিব লাগে।
Verse 27
अरण्यं यान्ति वा ग्राम्याः जलं यान्ति स्थलोद्भवाः स्थलं वा जलजा यान्ति राजद्वारादिके शिवाः
গাঁৱৰ জীৱ অৰণ্যলৈ যায়, স্থলজাত জললৈ যায়, আৰু জলজাত স্থললৈ উঠে আহে—এনে ঘটনা যদি ৰাজদ্বাৰ আদি জনসমক্ষে দেখা যায়, তেন্তে সেয়া শুভ নিমিত্ত বুলি গণ্য।
Verse 28
प्रदोषे कुक्कुटो वासे शिवा चार्कोदये भवेत् गृहङ्कपोतः प्रविशेत् क्रव्याहा मूर्ध्नि लीयते
প্ৰদোষ সময়ত ঘৰৰ ভিতৰত কুকুৰা ডাকিলে, বা সূৰ্যোদয়ত শিয়ালে হুক্কাহুক্কি কৰিলে—ই অশুভ। কপৌত ঘৰত সোমালে, বা মাংসাহাৰী পাখি মূৰৰ ওপৰত বহিলে, সেয়াও অমঙ্গলসূচক।
Verse 29
मधुरां मक्षिकां कुर्यात् काको मैथुनगो दृशि प्रासादतोरणोद्यानद्वारप्राकारवेश्मनां
মধুৰভাৱে মৌমাখি দেখা দিলে তাক শুভ বুলি মানিব লাগে; কিন্তু কাকক যদি মৈথুনৰত অৱস্থাত দেখা যায়, তেন্তে সেয়া প্ৰাসাদ, তোৰণ, উদ্যান, দ্বাৰ, প্ৰাকাৰ আৰু গৃহসম্বন্ধীয় নিমিত্ত (শকুন) সূচায়।
Verse 30
अनिमित्तन्तु पतनं दृढानां राजमृत्यवे रजसा वाथ धूमेन दिशो यत्र समाकुलाः
যেতিয়া কোনো স্পষ্ট কাৰণ নথকাৰ সত্ত্বেও দৃঢ় লোকসকলেও পতিত হয় আৰু ধূলি বা ধোঁৱাত দিশসমূহ ব্যাকুল হয়, তেতিয়া তাক ৰজাৰ মৃত্যুৰ অশুভ লক্ষণ বুলি জানিব লাগে।
Verse 31
केतूदयोपरागौ च छिद्रता शशिसूर्ययोः ग्रहर्क्षविकृतिर्यत्र तत्रापि भयमादिशेत्
য’ত ধূমকেতুৰ উদয়, গ্ৰহণ, চন্দ্ৰ-সূৰ্যত ছিদ্ৰতা সদৃশ দোষ আৰু গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ বিকৃতি ঘটে—ত’তেও ভয় আৰু বিপদৰ সংকেত ঘোষণা কৰিব লাগে।
Verse 32
अग्निर्यत्र म दीप्येत स्रवन्ते चोदकम्भकाः मृतिर्भयं शून्यतादिरुत्पातानां फलम्भवेत्
য’ত অগ্নি জ্বলি নুঠে আৰু পানীৰ ঘট চুইঁৱা আৰম্ভ কৰে—এনেকুৱা উৎপাতৰ ফল মৃত্যু, ভয়, শূন্যতা (উজাড়) আদি হয়।
Verse 33
द्विजदेवादिपूजाभ्यः शान्तिर्जप्यैस्तु होमतः
দ্বিজ আৰু দেৱতাদি পূজাৰ দ্বাৰা শান্তি লাভ হয়; জপ আৰু হোমৰ দ্বাৰাও শান্তি সিদ্ধ হয়।
It identifies the Śrīsūkta (with prativeda) as Lakṣmī-increasing, notes fifteen ṛks beginning with “hiraṇyavarṇā,” mentions four Yajurvedic Śrī-invocations (ratheṣu/akṣeṣu/vājeti set), and refers to Sāmavedic materials including the Srāvantīya Sāman and the Śrīsūkta in that recension.
The chapter repeatedly centers japa (recitation), homa (oblations), snāna (ritual bathing), dāna (repeated small gifts), and devatā-pūjā (deity worship), with targeted rites to Prajāpati (icon disturbances), Agni (fire anomalies), Śiva (tree-omens), Parjanya–Candra–Sūrya (rain disorders), and Varuṇa (water corruption).
Portents are grouped into divya (celestial), āntarikṣa (atmospheric), and bhauma (terrestrial). This taxonomy guides remedy selection: specific deities and mantras correspond to the domain and symptom (e.g., graha/ṛkṣa disturbances, abnormal rains, earthquakes), making śānti a structured, diagnostic ritual science.
It is presented as especially effective and universally bestowing (sarvada/sarvakāmada): recitation alongside offerings and disciplined acts (bathing, charity) is said to cleanse even great sins and confer broad attainments, functioning as a high-utility mantra within śānti practice.