Adhyaya 244

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे स्त्रीलक्षणं नाम त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः चामरादिलक्षणम् अग्निर् उवाच चामरो रुक्मादण्डो ऽग्र्यः छत्रं राज्ञः प्रशस्यते हंसपक्षैर् विरचितं मयूरस्य शुकस्य च

এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘স্ত্ৰীলক্ষণ’ নামৰ ২৪৩তম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া ২৪৪তম অধ্যায় ‘চামৰাদি-লক্ষণ’ আৰম্ভ। অগ্নি ক’লে—সুৱৰ্ণদণ্ডযুক্ত চামৰ শ্ৰেষ্ঠ; ৰজাৰ বাবে ছত্ৰ প্ৰশংসনীয়, যি হাঁসৰ পাখাৰে আৰু ময়ূৰ আৰু শুক (টিয়া) পাখাৰে নিৰ্মিত।

Verse 2

पक्षैर् वाथ बलाकाया न कार्यं मिश्रपक्षकैः न शथेति छ जठरमित्यादिः, ततो गुणा इत्य् अन्तः पाठः घ , ञ , पुस्तकद्वये नास्ति चतुरस्यं ब्राह्मणस्य वृत्तं राज्ञश् च शुक्लकं

বলাকা (বক/সাৰস) পাখিৰ পাখাৰেৰে কাম কৰা উচিত; মিশ্ৰ পাখাৰেৰে কাম কৰা উচিত নহয়। কিছুমান পাণ্ডুলিপিত ‘ন শথেতি… জঠৰমিত্যাদি’ আদি পাঠভেদ আছে, আৰু দুটা কপিত অন্তঃপাঠ ‘ততো গুণাঃ’ নাই। এই দৃষ্টান্তটো চতুৰ ব্ৰাহ্মণ আৰু ৰজাৰ আচৰণ সম্পৰ্কে ‘শুক্লক’ হিচাপে উদ্ধৃত।

Verse 3

त्रिचतुःपञ्चषट्सप्ताष्टपर्वश् च दण्डकः भद्रासनं क्षीरवृक्षैः पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैः

দণ্ডক (লাঠি) তিন, চাৰি, পাঁচ, ছয়, সাত বা আঠটা পৰ্ব (গাঁঠ)যুক্ত হ’ব লাগে। ভদ্ৰাসন ক্ষীৰবৃক্ষৰ কাঠেৰে নিৰ্মিত হৈ পঞ্চাশ অঙ্গুল উচ্চ হ’ব।

Verse 4

विस्तारेण त्रिहस्तं स्यात् सुवर्णाद्यैश् च चित्रितं धनुर्द्रव्यत्रयं लोहं शृङ्गं दारु द्विजोत्तम

সম্পূৰ্ণ বিস্তাৰত (ধনু) তিন হস্ত হ’ব আৰু সোণ আদি দ্বাৰা অলংকৃত কৰিব পাৰি। হে দ্বিজোত্তম, ধনুৰ তিন দ্ৰব্য—লোহ, শৃং আৰু দাৰু (কাঠ)।

Verse 5

ज्याद्रव्यत्रितयञ्चैव वंशभङ्गत्वचस् तथा दारुचापप्रमाणन्तु श्रेष्ठं हस्तचतुष्टयं

জ্যা (ডোৰ)ৰ তিন দ্ৰব্য আৰু বাঁহৰ চিৰা/ত্বচা (বন্ধন-দৃঢ়তাৰ বাবে)ও কোৱা হৈছে। দাৰুধনুৰ শ্ৰেষ্ঠ মাপ চাৰি হস্ত।

Verse 6

तदेव समहीनन्तु प्रोक्तं मध्यकनीयसि मुष्टिग्राहनिमित्तानि मध्ये द्रव्याणि कारयेत्

সেই একে বিধি মধ্যম বা কনিষ্ঠ বলৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীৰ বাবেও কোৱা হৈছে। মুষ্টি-গ্ৰাহ (ধৰি নিয়ন্ত্ৰণ)ৰ নিমিত্তে মাজত প্ৰয়োজনীয় দ্ৰব্য সাজি ৰাখিব লাগে।

Verse 7

स्वल्पकोटिस्त्वचा शृङ्गं शार्ङ्गलोहमये द्विज कामिनीभ्रूलताकारा कोटिः कार्या सुसंयुता

হে দ্বিজ, শৃংৰ কোটী (নোক) অলপ কৰি ত্বচাৰে আৱৃত কৰিব লাগে। শাৰ্ঙ্গ-লোহময় ধনুত কোটীক সুসংযুত কৰি, কামিনীৰ ভ্ৰূলতা সদৃশ লতাকাৰ কৰিব লাগে।

Verse 8

पृथग्वा विप्र मिश्रं वा लौहं शार्ङ्गन्तु कारयेत् शार्ङ्गं समुचितं कार्यं रुक्मविन्दुविभूषितं

কেৱল লোহা বা বিপ্ৰ-ধাতু মিশ্ৰিত লোহাৰে শাৰ্ঙ্গ ধনু নিৰ্মাণ কৰাব লাগে। শাৰ্ঙ্গ যথাযথ মাপে গঢ়া হ’ব আৰু সোণালী বিন্দু-জড়িত অলংকাৰে ভূষিত হ’ব।

Verse 9

कुटिलं स्फुटितञ्चापं सच्छिद्रञ्च न शस्यते सुवर्णं रजतं ताम्रं कृष्णायो धनुषि स्मृतं

বাঁকা, ফাটা বা ছিদ্ৰযুক্ত ধনু প্ৰশংসনীয় নহয়। ধনুৰ বাবে সোণ, ৰূপ, তাম্ৰ আৰু কৃষ্ণায়স (ক’লা লোহা) উপযুক্ত বুলি স্মৃতিত উল্লেখ আছে।

Verse 10

माहिषं शारभं शार्ङ्गं रौहिषं वा धनुःशुभं चन्दनं वेतसं सालं धावलङ्ककुभन्तरुः

উৎকৃষ্ট ধনুৰ বাবে মাহীষ, শাৰভ, শাৰ্ঙ্গ বা ৰৌহিষ কাঠ নিৰ্দিষ্ট; লগতে চন্দন, বেতস, শাল, ধাৱল আৰু লঙ্কক- কুভন্ত নামৰ গছো উপযুক্ত।

Verse 11

सर्वश्रेष्ठं धनुर्वंशैर् गृहीतैः शरदि श्रितैः पूजयेत्तु धनुः खड्गमन्त्रैस्त्रैलोक्यमोहनैः

শৰৎ ঋতুত বাঁহ/বংশৰ পৰা সংগৃহীত শ্ৰেষ্ঠ ধনুদণ্ড লৈ, ত্ৰৈলোক্য-মোহন বুলি খ্যাত খড়্গ-মন্ত্ৰেৰে ধনুৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 12

अयसश्चाथ वंशस्य शरस्याप्यशरस्य च ऋत्विजो हेमवार्णाभाः स्नायुश्लिष्टाः सुपत्रकाः

অংশ লোহা আৰু বাঁহ/বংশ—দুয়োটাৰে কৰিব পাৰি; তদুপৰি শৰ (বাণ) আৰু অশৰ (বাণ নহয়—ডাৰ্ট/ব’ল্ট) সম্পৰ্কেও বিধান আছে। স্নায়ুবন্ধন দৃঢ়ভাৱে সংলগ্ন, সোণালী আভাযুক্ত আৰু উত্তম পাখিযুক্ত হ’ব লাগে।

Verse 13

चतुरस्रमित्यादिः, पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैर् इत्यन्तः पाठः जपुस्तके नास्ति द्विहस्तमिति ट पूजयेत्तद्धनुरिति ग , घ , ञ च रुक्मपुङ्खाः सुपङ्कास्ते तैलधौताः सुवर्णकाः यात्रायामभिषेकादौ यजेद्वाणधनुर्मुखान्

“চতুৰস্ৰ” ইত্যাদিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি “পঞ্চাশ অঙ্গুল উচ্চতা”লৈকে থকা পাঠ জপুপুথিত নাই; আন পাঠত “দুই হাত” মাপ বুলিও আছে। কিছুমান পাণ্ডুলিপি (গ, ঘ, ঞ)ত “সেই ধনুখ পূজা কৰিব” বুলি পঢ়া যায়। বাণসমূহ সোণালী পুঙ্খযুক্ত, সুগঠিত, মসৃণ, তেলধৌত আৰু সোণালী আভাযুক্ত; যাত্ৰা, অভিষেক আদি উপলক্ষে বাণ, ধনু আৰু ধনু-মুখ (নক) পূজা কৰা উচিত।

Verse 14

सपताकास्त्रसङ्ग्राहसांवत्सरकरान्नृपः ब्रह्मा वै मेरुशिखरे स्वर्गगङ्गातटे ऽयजत्

হে নৃপ, ‘সপতাকা’ নামৰ দিব্যাস্ত্ৰসমূহৰ সঞ্চয়ৰ বাবে বছৰৰ মান স্থাপন কৰা ব্ৰহ্মাই মেরুশিখৰত, স্বৰ্গগঙ্গাৰ তীৰত যজ্ঞ সম্পাদন কৰিছিল।

Verse 15

लौहदैत्यं स ददृशे विध्नं यज्ञे तु चिन्तयन् तस्य चिन्तयतो वह्नेः पुरुषो ऽभूद्वली महान्

যজ্ঞৰ বিঘ্ন চিন্তা কৰি থাকোঁতে সি ‘লৌহ-দৈত্য’ক বাধাৰূপে দেখিলে; আৰু সি ধ্যান কৰোঁতেই অগ্নিৰ পৰা এক মহাবলী পুৰুষ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 16

ववन्दे ऽजञ्च तन्देवा अभ्यनन्दन्त हर्षिताः तस्मात्स नन्दकः कड्गो देवोक्तो हरिरग्रहीत्

সি অজ (অজন্মা ব্ৰহ্মা)ক বন্দনা কৰিলে, আৰু দেৱতাসকল হর্ষিত হৈ আনন্দিত হ’ল; সেয়ে দেৱসকলে ‘নন্দক’ বুলি কোৱা সেই খড়্গ হৰি (বিষ্ণু) গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 17

तं जग्राह शनैर् देवो विकोषः सो ऽभ्यपद्यत खड्गो नीलो रत्नमुष्टिस्ततो ऽभूच्छतबाहुकः

দেৱে তাক ধীৰে ধীৰে গ্ৰহণ কৰিলে; খাপৰ পৰা উলিয়াই তেওঁ আগবাঢ়িল। খড়্গ নীলবৰ্ণ, ৰত্নখচিত মুষ্টিযুক্ত আছিল; তাৰ পাছত তেওঁ ‘শতবাহুক’—শতভুজ—ৰূপে প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 18

दैत्यः स गदया देवान् द्रावयामास वै रणे विष्णुना खड्गच्छिन्नानि दैत्यगात्राणि भूतले

সেই দৈত্যে গদা ধৰি ৰণত দেৱসকলক নিশ্চয় পলাই যাবলৈ বাধ্য কৰিলে; কিন্তু বিষ্ণুৰ খড়্গে ছিন্ন দৈত্যৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ভূমিত পৰি আছিল।

Verse 19

पतितानि तु संस्पर्शान्नन्दकस्य च तानि हि लोहभूतानि सर्वाणि हत्वा तस्मै हरिर्वरं

যিসকল পতিত হৈছিল, নন্দকৰ স্পৰ্শমাত্ৰতে সিহঁত লৌহৰূপ হ’ল; সিহঁত সকলোকে বধ কৰি হৰিয়ে তাক এক বৰ দিলে।

Verse 20

ददौ पवित्रमङ्गन्ते आयुधाय भवेद्भुवि हरिप्रसादाद् ब्रह्मापि विना विघ्नं हरिं प्रभुं

তেওঁ ‘পবিত্ৰ’ দিলে—অঙ্গত ধাৰণযোগ্য ৰক্ষাসূত্ৰ/তাবিজ; পৃথিৱীত ই ৰক্ষাৰ উপায় হয়। হৰিৰ প্ৰসাদে ব্ৰহ্মাও বিঘ্ন নোহোৱাকৈ সিদ্ধি লাভ কৰে, কিয়নো হৰিয়েই প্ৰভু।

Verse 21

पूजयामास यज्ञेन वक्ष्ये ऽथो खड्गलक्षणं खटीखट्टरजाता ये दशनीयास्तुते स्मृताः

তেওঁ যজ্ঞৰ দ্বাৰা তাৰ/সিহঁতৰ পূজা কৰিলে। এতিয়া মই খড়্গৰ লক্ষণ ক’ম; খটী আৰু খট্টৰ ধাতুৰ পৰা উৎপন্ন খড়্গসমূহ, হে স্তুত্য, ‘দশনীয়’ অৰ্থাৎ পৰীক্ষণযোগ্য বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 22

कायच्छिदस्त्वाषिकाः स्युर्दृढाः सूर्पारकोद्भवाः तीक्ष्णाश्छेदसहा वङ्गास्तीक्ष्णाःस्युश्चाङ्गदेशजाः

সূৰ্পাৰকৰ পৰা উৎপন্ন আশিকা (ধাৰ) দৃঢ় আৰু দেহ-চ্ছেদনক্ষম বুলি কোৱা হয়। বঙ্গদেশীয় ধাৰ তীক্ষ্ণ আৰু ছেদন-চাপ সহনশীল; আৰু অঙ্গদেশজাত ধাৰো তীক্ষ্ণ বুলি স্মৃত।

Verse 23

शतार्धमङ्गुलानाञ्च श्रेष्ठं खद्गं प्रकीर्तितं लोहदैत्यमित्यादिः, हर्षिता इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति तस्मात्तु नन्दक इति घ , ञ च महादेव इति ज तदर्धं मध्यमं ज्ञेयं ततो हीनं न धारयेत्

শতাৰ্ধ অঙ্গুল (শতাৰ্ধমঙ্গুল) দৈৰ্ঘ্যৰ খড়্গক শ্ৰেষ্ঠ বুলি প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে। ইয়াত পাঠভেদ আছে—‘লোহদৈত্যম্’ আদি; ‘হর্ষিতা’ পাঠ ‘জ’ পাণ্ডুলিপিত নাই; কিছুমানত ‘নন্দক’ আৰু ‘জ’ পাণ্ডুলিপিত ‘মহাদেৱ’ পাঠ পোৱা যায়। সেই মাপৰ অর্ধেকক ‘মধ্যম’ বুলি বুজিব লাগে; তাতকৈ সৰু খড়্গ ধাৰণ নকৰিব।

Verse 24

दीर्घं सुमधुरं शब्दं युस्य खड्गस्य सत्तम किङ्किणीसदृशन्तस्य धारणं श्रेष्ठमुच्यते

হে সত্তম! যি খড়্গৰ শব্দ দীৰ্ঘ আৰু অতি-মধুৰ, কিঙ্কিণী (সৰু ঘণ্টা)ৰ ঝংকাৰৰ সদৃশ—সেই খড়্গ ধাৰণ কৰাই শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 25

खड्गः पद्मपलाशाग्रो मण्डलाग्रश् च शस्यते करवीरदलाग्राभो घृतगन्धो वियत्प्रभः

যি খড়্গৰ অগ্ৰ পদ্মপাতৰ ডগাৰ দৰে আৰু শেষভাগ মণ্ডল (চক্ৰ) সদৃশ গোৰা, সেয়া প্ৰশংসিত। তাৰ ধাৰ কৰবীৰ পাতৰ ডগাৰ দৰে, ঘৃতৰ দৰে সুগন্ধযুক্ত আৰু আকাশসদৃশ প্ৰভাৰে দীপ্ত।

Verse 26

समाङ्गुलस्थाः शस्यन्ते व्रणाः खद्गेषु लिङ्गवत् काकोलूकसवर्णाभा विषमास्ते न शोभनाः

দেহত সমান অঙ্গুল-পরিমাপৰ ঘাঁ খড়্গচিহ্নৰ দৰে স্পষ্ট লক্ষণযুক্ত হোৱাত প্ৰশংসিত। কিন্তু যিবোৰ ঘাঁ বিষম আৰু কাক বা উলুক (পেঁচা) সদৃশ বৰ্ণৰ, সেয়া শুভ নহয়।

Verse 27

खड्गे न पश्येद्वदनमुच्छिष्टो न स्पृशेदसिं मूल्यं जातिं न कथयेन्निशि कुर्यान्न शीर्षके

খড়্গত নিজৰ মুখ (প্ৰতিবিম্ব) নাচাব। উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত তলোৱাৰ স্পৰ্শ নকৰিব। ৰাতি তাৰ মূল্য আৰু জাতি/প্ৰকাৰ (উৎপত্তি-পরম্পৰা) নক’ব, আৰু শিৰোভাগত (শয্যাৰ মূৰৰ ফালে) নথ’ব।