Adhyaya 231
Chapter 231 — शकुनानि (Śakunāni) | Omens in Governance, Travel, and War
এই অধ্যায়ত শকুন-শাস্ত্ৰক ৰাজধৰ্ম আৰু নীতিশাস্ত্ৰৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি কোৱা হৈছে যে লক্ষণ-সংকেত ৰজা, সেনাপতি আৰু যাত্ৰীসকলৰ বাবে কাৰ্যোপযোগী ‘তথ্য’ স্বৰূপ। আৰম্ভণিতে কাক-শকুনৰ দ্বাৰা অবৰোধ, নগৰ দখল আদি যুদ্ধকাৰ্যৰ ইঙ্গিত দিয়া হৈছে; তাৰ পিছত শিবিৰ আৰু যাত্ৰাত বাঁও-সোঁ অৱস্থান, সন্মুখত আহি পৰোৱা, আৰু ডাক/ধ্বনি-ভেদে শুভাশুভ নিৰ্ণয় বৰ্ণিত। দুৱাৰৰ ওচৰত ‘কাকৰ দৰে’ সন্দেহজনক চলাচলক অগ্নিসংযোগ বা প্ৰতাৰণাৰ লক্ষণ ধৰি সামাজিক সাৱধানতা দিয়া হৈছে, লগতে চিহ্ন/টোকেন, সম্পত্তিৰ লাভ-ক্ষতি আদি ক্ষেত্ৰত প্ৰমাণ-সহ ব্যৱহাৰৰ বিধিও আছে। পাছত কুকুৰৰ ভুকা, হাউলি উঠা, ঘ্ৰাণ লৈ বাঁও-সোঁ ফাললৈ ঘূৰা আদি শকুন, আৰু দেহ-আচৰণৰ লক্ষণ—কঁপনি, ৰক্তস্ৰাৱ, নিদ্ৰা/স্বপ্নৰ সংকেত—বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ষাঁড়, ঘোঁৰা, হাতী (বিশেষকৈ মদাৱস্থা, মিলন, প্ৰসবোত্তৰ অৱস্থা)ৰ দ্বাৰা ৰাজভাগ্য সূচিত। যুদ্ধ আৰু অভিযানৰ ফল দিশা, বতাহ, গ্ৰহস্থিতি, ছাতি পৰি যোৱা আদি বিঘ্নৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। শেষত আনন্দিত সৈন্য আৰু শুভ গ্ৰহগতি বিজয়ৰ লক্ষণ, আৰু শৱভোজী পক্ষী-কাকৰ আধিক্য ৰাজ্যক্ষয়ৰ অমঙ্গল—এইদৰে শকুন-বিচাৰক ধৰ্মসম্মত কৌশলত স্থাপন কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
मल्लब्धेषु नवपुस्तकेषु प्रायः समान एव तेषामेकतमस्यापि साहाय्येन शोधितुं न स शक्यते अभिधानादिष्वपि तत्रत्यशब्दो नोपलभ्यन्ते अतस्तत्र विरतिः अथैकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः शकुनानि पुष्कर उवाच विशन्ति येन मार्गेण वायसा बहवः पुरं तेन मार्गेण रुद्धस्य पुरस्य ग्रहणं भवेत्
নৱপ্ৰাপ্ত পাণ্ডুলিপিসমূহত পাঠ প্ৰায় একে; সিহঁতৰ কোনো এটাৰ সহায়তো সঠিক সংশোধন সম্ভৱ নহয়। অভিধান আদিতো তাত থকা শব্দ পোৱা নাযায়; সেয়ে তাতেই বিৰতি লোৱা হ’ল। এতিয়া ২৩১তম অধ্যায়—“শকুন” আৰম্ভ। পুষ্কৰে ক’লে: যি পথে বহু কাক নগৰত প্ৰৱেশ কৰে, সেই পথেই অৱৰুদ্ধ নগৰ গ্ৰহণ (দখল) সম্ভৱ।
Verse 2
सेनायां यदि वासार्थे निविष्टो वायसो रुवन् वामो भयातुरस्त्रस्तो भयं वदति दुस्तरं
বাসৰ বাবে স্থাপিত সেনাশিবিৰত যদি এটা কাক বাওঁফালে বহি ভয়াতুৰ আৰু আতংকিত হৈ কা-কা কৰে, তেন্তে সি অতি দুস্তৰ বিপদৰ সংকেত দিয়ে।
Verse 3
छायाङ्गवाहनोपानच्छत्रवस्त्रादिकुट्टने मृत्युस्तत्पूजने पूजा तदिष्टकरणे शुभं
ছাঁয়া, অঙ্গ, বাহন, পাদুকা, ছত্ৰ, বস্ত্ৰ আদি ক্ৰোধ বা অৱজ্ঞাৰে আঘাত কৰি ক্ষতি কৰা মৃত্যু-লক্ষণ; কিন্তু সিহঁতৰ (অধিষ্ঠাতৃ শক্তিৰ) পূজা কৰিলে পূজাৰ ফল লাভ হয় আৰু ইষ্টসিদ্ধি শুভ হয়।
Verse 4
प्रोषितागमकृत्काकः कुर्वन् द्वारि गतागतं रक्तं दग्धं गृहे द्रव्यं क्षिपन्वह्निवेदकः
গৃহস্বামী অনুপস্থিত থাকোঁতে যি কাকৰ দৰে অজুহাত কৰি বাৰে বাৰে আহে-যায়, দুৱাৰত আগ-পিছ ঘূৰে, আৰু ঘৰত ৰঙা বা জ্বলা বস্তু নিক্ষেপ কৰে—সেইজন অগ্নিৰ সূচক (অৰ্থাৎ অগ্নিসংযোগৰ প্ৰস্তুতকাৰী) হয়।
Verse 5
न्यसेद्रक्तं पुरस्ताच्च निवेदयति बन्धनं पीतं द्रव्यं तथा रुक्म रूप्यमेव तु भार्गव
হে ভাৰ্গৱ! সি আগত ৰঙা চিহ্ন থ’ব আৰু বন্ধন (প্ৰতিজ্ঞা/গিৰৱি) জনাব—অৰ্থাৎ পীত দ্ৰব্য, লগতে সোণ আৰু ৰূপাই।
Verse 6
यच्चैवोपनयेद् द्रव्यं तस्य लब्धिं विनिर्दिशेत् द्रव्यं वापनयेद्यत्तु तस्य हानिं विनिर्दिशेत्
যি ধন-সম্পদ কোনো ব্যক্তি নিজে আনি উপস্থিত কৰে, সেয়াই তাৰ লাভ বুলি নিৰ্ধাৰিত হ’ব। আৰু যি ধন সি আঁতৰাবলৈ বা অপহৰণ কৰাবলৈ কাৰণ হয়, সেয়াই তাৰ ক্ষতি বুলি নিৰ্ধাৰিত হ’ব।
Verse 7
पुरतो धनलब्धिः स्यादाममांसस्य छर्दने भूलब्धिः स्यान् मृदः क्षेपे राज्यं रत्नार्पणे महत्
(স্বপ্ন/নিমিত্তত) সন্মুখত ধন দেখা দিলে ধনলাভ হয়। কেঁচা মাংস বমি কৰিলে ভূমিলাভ হয়। মাটিৰ ঢেলা নিক্ষেপ কৰিলে ৰাজ্যপ্ৰাপ্তি; আৰু ৰত্ন অৰ্পণ কৰিলে মহৎ ঐশ্বৰ্য লাভ হয়।
Verse 8
यातुः काको ऽनुकूलस्तु क्षेमः कर्मक्षमो भवेत् न त्वर्थसाधको ज्ञेयः प्रतिकूलो भयावहः
যাত্ৰালৈ ওলাই যোৱা ব্যক্তিৰ বাবে কাক অনুকূল হলে কুশল-ক্ষেম আৰু কৰ্মসিদ্ধি সূচায়; কিন্তু ধনলাভৰ লক্ষণ বুলি নাজানিব। প্ৰতিকূল হলে ই ভয়জনক বুলি জনা যায়।
Verse 9
सम्मुखे ऽभ्येति विरुवन् यात्राघातकरो भवेत् वामः काकः स्मृतो धन्यो दक्षिणो ऽर्थविनाशकृत्
কাক সন্মুখৰ পৰা আহি কঁকঁ কৰি চিঞৰিলে ই যাত্ৰাত বাধা বা ক্ষতি ঘটোৱা নিমিত্ত হয়। বাওঁফালৰ কাক শুভ আৰু সমৃদ্ধিদায়ক বুলি স্মৃত, আৰু সোঁফালৰ কাক ধননাশক।
Verse 10
दुष्करमिति ख , छ च दक्षिणो ऽन्नविनाशकृदिति ग , घ , ञ च वामो ऽनुलोमगः श्रेष्ठो मध्यमो दक्षिणः स्मृतः प्रतिलोमगतिर्वामो गमनप्रतिषेधकृत्
খ আৰু ছৰ ক্ষেত্ৰত যতি/ছেদক ‘দুষ্কৰ’ বুলি কোৱা হয়; আৰু গ, ঘ আৰু ঙৰ ক্ষেত্ৰত ‘দক্ষিণ’—যি অন্ন (অর্থাৎ সুলভ পাঠ) নাশক—বুলি কোৱা হয়। অনুলোম ক্ৰমে চলা ‘বাম’ শ্ৰেষ্ঠ, ‘দক্ষিণ’ মধ্যম বুলি স্মৃত। প্ৰতিলোম ক্ৰমে চলা ‘বাম’ গমন-প্ৰতিষেধক (ছন্দ-প্ৰবাহত বাধাদায়ক) হয়।
Verse 11
निवेदयति यात्रार्थमभिप्रेतं गृहे गतः एकाक्षरचरणस्त्वर्कं वीक्षमाणो भयावहः
যদি কোনোবাই ঘৰত গৈ যাত্ৰাৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত প্ৰস্থানৰ কথা জনায় আৰু সেই সময়তে সূৰ্যলৈ চাই একচকীয়া মানুহ খোজ কাঢ়ি আহে, তেন্তে ই ভয়ংকৰ, বিপদ-সূচক অশুভ নিমিত্ত বুলি গণ্য হয়।
Verse 12
कोटरे वासमानश् च महानर्थकरो भवेत् न शुभस्तूषरे काकः पङ्काङ्कः स तु शस्यते
কোটৰত বাস কৰা জন মহা অনর্থৰ কাৰণ হয়। শুকান তুষৰ ওপৰত বহা কাক শুভ নহয়; কিন্তু কাদাৰে চিহ্নিত (ভিজা মাটিৰ পৰা অহা) কাক শুভ বুলি মানা হয়।
Verse 13
अमेध्यपूर्णवदनः काकः सर्वार्थसाधकः ज्ञेयाः पतत्रिणो ऽन्ये ऽपि काकवद् भृगुनन्दन
অশুচি পদাৰ্থে ঠোঁট ভৰা কাকক ‘সৰ্বাৰ্থসাধক’—অৰ্থাৎ সকলো উদ্দেশ্য সিদ্ধি কৰোৱা শুভ নিমিত্ত বুলি জানিব লাগে। হে ভৃগুনন্দন, অন্য পখীকেও কাকৰ দৰে নিমিত্তৰূপে বুজিব লাগে।
Verse 14
स्कन्धावारापसव्यस्थाः श्वानो विप्रविनाशकाः इन्द्रस्थाने नरेन्द्रस्य पुरेशस्य तु गोपुरे
সেনাশিবিৰ (স্কন্ধাৱাৰ)ৰ অপসব্য/বাওঁফালে অৱস্থিত কুকুৰক ‘বিপ্ৰবিনাশক’ বুলি কোৱা হয়। এই নিমিত্ত ৰজাৰ ‘ইন্দ্ৰস্থান’ত আৰু নগৰাধিপতিৰ গোপুৰ (দ্বাৰ-গোপুৰ)তও গণ্য।
Verse 15
अन्तर्गृहे गृहेशस्य मरणाय भवेद्भषन् यस्य जिघ्रति वामाङ्गं तस्य स्यादर्थसिद्धये
কুকুৰে যদি ঘৰৰ ভিতৰত ভুকি উঠে, তেন্তে ই গৃহস্বামীৰ মৃত্যুসূচক নিমিত্ত। কিন্তু যাৰ বাওঁ অংগ সি শুঁকে, তাৰ অৰ্থসিদ্ধি/ধনলাভৰ সংকেত বুলি কোৱা হয়।
Verse 16
भयाय दक्षिणं चाङ्गं तथा भुजमदक्षिणं यात्राघातकरो यातुर्भवेत् प्रतिमुखागतः
যাত্ৰীৰ বাবে দেহৰ সোঁফালৰ অংগ কঁপা ভয়ৰ লক্ষণ, আৰু বাঁও বাহুৰ কঁপনো অশুভ। সন্মুখৰ পৰা আহি মুখামুখি হোৱা ব্যক্তি যাত্ৰাত বাধা সৃষ্টি কৰে।
Verse 17
मार्गावरोधको मार्गे चौरान् वदति भार्गव अलाभो ऽस्थिमुखः पापो रज्जुचीरमुखस् तथा
হে ভাৰ্গৱ! যি পথে বাধা দিয়ে সি ‘মাৰ্গাৱৰোধক’, আৰু যি পথৰ চোৰৰ কথা জনায় সি চোৰ-সূচক। তদ্ৰূপ ‘অলাভ’, ‘অস্থিমুখ’, ‘পাপ’ আৰু ‘ৰজ্জুচীৰমুখ’ নামৰ (অশুভ) প্ৰকাৰো উল্লেখ আছে।
Verse 18
सोपानत्कमुखो धन्यो मांसपूर्णमुखो ऽपि च अमङ्गल्यमुखद्रव्यं केशञ्चैवाशुभं तथा
দুৱাৰৰ চৌকাঠত জোতা/পাদত্রাণসহ মুখ দেখা পালে শুভ; আৰু মুখ মাংসেৰে পূৰ্ণ দেখা পালে সেয়াও শুভ। কিন্তু মুখৰ ওচৰত অমঙ্গলসূচক দ্ৰব্য আৰু কেশ (চুলি) অশুভ।
Verse 19
अवमूत्र्याग्रतो याति यस्य तस्य भयं भवेत् यस्यावमूत्र्य व्रजति शुभं देशन्तथा द्रुमं
যি মূত্ৰত্যাগ কৰি তাৰেই আগফালে (একেই দিশে) আগবাঢ়ে, তাৰ ভয় হয়। কিন্তু যি মূত্ৰত্যাগ কৰি কোনো শুভ স্থানলৈ বা (পবিত্ৰ/শুভ) গছৰ ফালে যায়, সেয়া মঙ্গলজনক।
Verse 20
नन्वर्थसाधक इत्य् आदिः, गृहे गत इत्य् अन्तःः पाठः ट पुस्तके नास्ति कोटरे इत्य् आदिः सर्वार्थसाधक इत्य् अन्तः पाठः टपुस्तके नास्ति मङ्गलञ्च तथा द्रव्यं तस्य स्यादर्थसिद्धये श्ववच्च राम विज्ञेयास् तथा वै जम्बुकादयः
‘নন্বর্থসাধক…’ পৰা ‘গৃহে গত…’লৈ পাঠ ṭ-প্ৰতিত নাই; আৰু ‘কোটৰে…’ পৰা ‘সৰ্বাৰ্থসাধক…’লৈ পাঠো ṭ-প্ৰতিত নাই। (মূল অৰ্থ:) উদ্দেশ্যসিদ্ধিৰ বাবে মঙ্গল আৰু প্ৰয়োজনীয় দ্ৰব্য সংগ্ৰহ কৰা উচিত; আৰু হে ৰাম, शकুনবিচাৰত কুকুৰ আৰু শিয়াল আদিো বুজিব লাগে।
Verse 21
भयाय स्वामिनि ज्ञेयमनिमित्तं रुतङ्गवां निशि चौरभयाय स्याद्विकृतं मृत्यवे तथा
কুকুৰৰ অকাৰণ হাউলি স্বামীৰ বাবে ভয়ৰ লক্ষণ বুলি জানিব লাগে। ৰাতিত ই চোৰৰ ভয় সূচায়; আৰু শব্দ বিকৃত হ’লে মৃত্যুৰ সংকেত হয়।
Verse 22
शिवाय स्वामिनो रात्रौ बलीवर्दो नदन् भवेत् उत्सृष्टवृषभो राज्ञो विजयं सम्प्रयच्छति
ৰাতিত বলীবর্দ (বাঁড়) নাদ কৰিলে সেয়া স্বামীৰ বাবে মঙ্গলজনক। মুক্ত কৰা বৃষে ৰজাক বিজয় প্ৰদান কৰে।
Verse 23
अभयं भक्षयन्त्यश् च गावो दत्तास् तथा स्वकाः त्यक्तस्नेहाः स्ववत्सेषु गर्भक्षयकरा मताः
দান কৰা গাই—পৰৰ হওক বা নিজৰ—যদি ‘অভয়া’ নামৰ উদ্ভিদ খায়, তেন্তে সিহঁতে নিজৰ বাছুৰৰ প্ৰতি স্নেহ ত্যাগ কৰে আৰু গৰ্ভক্ষয় (গৰ্ভপাত) ঘটোৱা বুলি ধৰা হয়।
Verse 24
भूमिं पादैर् विनिघ्नन्त्यो दीना भीता भयावहाः आर्द्राङ्ग्यो हृष्टरोमाश् च शृगलग्नमृदः शुभाः
যি (স্ত্ৰীসকল) ভৰিৰে মাটি আঘাত কৰে—দীন, ভীত আৰু ভয়ংকৰ—ভিজা অংগবিশিষ্ট, ৰোমাঞ্চিত, আৰু শিয়াল-লাগা কাদাৰে লিপ্ত, সিহঁতক শুভ নিমিত্ত বুলি ধৰা হয়।
Verse 25
महिष्यादिषु चाप्येतत् सर्वं वाच्यं विजानता आरोहणं तथान्येन सपर्याणस्य वाजिनः
মহিষ আদি (অন্য বাহন) ক্ষেত্ৰতো এই সকলো কথা বিধি-জ্ঞ লোকে যথাযথভাবে ঘোষণা কৰিব লাগে। আৰু যি অশ্বৰ সপর্যা (সেৱা-সত্কাৰ) চলি আছে, তাৰ আৰোহণ অন্য লোকে কৰিব লাগে।
Verse 26
जलोपवेशनं नेष्टं भूमौ च परिवर्तनं विपत्करन्तुरङ्गस्य सुप्तं वाप्यनिमित्ततः
পানীত বহা অশুভ, আৰু মাটিত গড়াগড়ি দিওঁতাও অশুভ। যাৰ দেহ বিপদৰ ফালে আগবাঢ়ে, তাৰ কাৰণ নথকা নিদ্ৰাও অমঙ্গল লক্ষণ।
Verse 27
यवमोदकयोर्द्वेषस्त्वकस्माच्च न शस्यते वदनाद्रुधिरोत्पत्तिर्वेपनं न च शस्यते
যৱ বা মোদকৰ প্ৰতি হঠাৎ ঘৃণা জন্মা শুভ নহয়। তেনেদৰে মুখৰ পৰা ৰক্ত ওলোৱা আৰু কঁপনিও অমঙ্গল লক্ষণ।
Verse 28
क्रीडन् वैकः कपोतैश् च सारिकाभिर्मृतिं वदेत् साश्रुनेत्रो जिह्वया च पादलेही विनष्टये
এটা একাকী পখী কপৌত আৰু শালিকাৰ সৈতে খেলি থকা দেখা গ’লে তাক মৃত্যুৰ সূচক বোলা হয়। তেনেদৰে চকুত অশ্ৰু ভৰা আৰু জিভাৰে ভৰি চাটা—ইয়াও বিনাশৰ লক্ষণ।
Verse 29
वामपादेन च तथा विलिखंश् च वसुन्धरां स्वपेद्वा वामपार्श्वेन दिवा वा न शुभप्रदः
বাওঁ ভৰিৰে মাটি খোঁচা মৰা/চিহ্ন দিয়া, বা বাওঁ কাত হৈ শোৱা, বা দিনতে শোৱা—এইবোৰ শుభফলদায়ক নহয়।
Verse 30
भयाय स्यात् सकृन्मूत्री तथा निद्राविलाननः सपर्यार्हस्येति साधुः विनाशकृदिति ज , ट च आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत्
আৰম্ভতে কেৱল এবাৰ মূত্ৰত্যাগ হোৱা আৰু নিদ্ৰাৰ বাবে মুখ মলিন হোৱা—ই ভয়ৰ লক্ষণ। সেই সময়ত কোনোবাই “ই সেবা/সন্মানৰ যোগ্য” বুলি ক’লে শুভ; কিন্তু ‘জ’ আৰু ‘ট’ অক্ষৰ বিনাশকাৰী বুলি কোৱা হৈছে। যাত্ৰাৰ বাবে বাহন/আৰোহণ নেদিলে বা কোনো প্ৰতিকূলতা ঘটিলে, উভতি গৈ ঘৰলৈ যোৱা উচিত।
Verse 31
यात्राविघातमाचष्टे वामपार्श्वं तथा स्पृशन् हेषमाणः शत्रुयोधं पादस्पर्शी जयावहः
ঘোঁৰা যদি বাওঁ পাৰ্শ্ব স্পৰ্শ কৰে তেন্তে যাত্ৰাত বিঘ্নৰ সূচনা। হেষাধ্বনি কৰি খুৰেৰে স্পৰ্শ কৰিলে শত্রুৰ সৈতে যুদ্ধৰ ইঙ্গিত; খুৰ-স্পৰ্শী অশ্ব বিজয়দায়ক।
Verse 32
ग्रामे व्रजति नागश्चेन् मैथुनं देशहा भवेत् प्रसूता नागवनिता मत्ता चान्ताय भूपतेः
হাতী যদি গাঁৱত প্ৰৱেশ কৰে তেন্তে দেশহানি/ভূমি-উজাড়ৰ সূচনা। মৈথুনাৱস্থাত থাকিলে অঞ্চলক্ষয়ৰ ইঙ্গিত। সদ্য প্ৰসূতা হাতিনী বা মত্ত হাতী—এইবোৰ ৰজাৰ অন্ত (মৃত্যু/বিনাশ)ৰ পূৰ্বলক্ষণ।
Verse 33
आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत् मदं वा वारणो जह्याद्राजघातकरो भवेत्
যদি কোনোবাই আৰোহণৰ বাবে আসন/বাহন নেদিয়ে, বা বৈৰীভাৱে কাৰো গৃহলৈ যায়, অথবা হাতীৰ মদ নামাই দিয়ে, তেন্তে সি ৰাজঘাতৰ কাৰণ/কৰ্তা হয়।
Verse 34
वामं दक्षिणपादेन पादमाक्रमते शुभः दक्षिणञ्च तथा दन्तं परिमार्ष्टि करेण च
সোঁ পাৱেৰে বাওঁ পাৱৰ ওপৰত পদক্ষেপ কৰা শুভ; তদ্ৰূপ সোঁফালৰ দাঁত হাতেদি ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰাও শুভ লক্ষণ।
Verse 35
वृषो ऽश्वः कुञ्जरो वापि रिपुसैन्यगतो ऽशुभः खण्डमेघातिवृष्ट्या तु सेना नाशमवाप्नुयात्
ষাঁড়, ঘোঁৰা বা হাতী যদি শত্রুসেনাত সোমায় তেন্তে সেয়া অশুভ সংকেত; আৰু খণ্ড খণ্ড মেঘৰ পৰা অতিবৃষ্টি হ’লে সেনা বিনাশ পায়।
Verse 36
प्रतिकूलग्रहर्क्षात्तु तथा सम्मुखमारुतात् यात्राकाले रणे वापि छत्रादिपतनं भयं
যেতিয়া গ্ৰহ-নক্ষত্ৰ প্ৰতিকূল হয় আৰু সন্মুখ বতাহ বয়, তেতিয়া যাত্ৰাকালত বা ৰণত ছাতি আদি পৰি যোৱা ভয়ৰ অশুভ শকুন।
Verse 37
हृष्टा नराश्चानुलोमा ग्रहा वै जयलक्षणं काकैर् योधाभिभवनं क्रव्याद्भिर्मण्डलक्षयः
মানুহ হর্ষিত হোৱা আৰু গ্ৰহৰ অনুকূল (সোজা) গতি—এইবোৰ জয়ৰ লক্ষণ। কিন্তু কাকবোৰে যোদ্ধাক দমন কৰিলে আৰু শৱভক্ষী প্ৰাণী প্ৰবল হ’লে, ৰাজ্য-মণ্ডলৰ ক্ষয় সূচায়।
Verse 38
प्राचीपश्चिमकैशानी शौम्या प्रेष्ठा शुभा च दिक्
পূব, পশ্চিম আৰু ঈশান (উত্তৰ‑পূব) দিশ সৌম্য, অতি প্ৰিয় আৰু শুভ বুলি কোৱা হৈছে।
Frequently Asked Questions
It treats omens as situational indicators for decisions in siege, travel, and war—e.g., crow-entry routes for capturing a besieged city, and adverse winds/planetary conditions as signals to anticipate danger or delay action.
A recurring rule is vāma (left) as auspicious in many contexts (e.g., crow on the left; dog sniffing the left side), while frontal obstruction, distorted howling, adverse winds, and certain elephant states (musth, mating, post-calving) are strongly inauspicious for royal security.