Adhyaya 218

Verse 1

वलिङ्गाय नामलिङ्गायेति ख , छ च नमो ऽनागतलिङ्गायेत्यादिः देवानुगतलिङ्गिने इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति परमात्मा परंविभो इति ज अथाष्टादशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजाभिषेककथनं अग्निर् उवाच पुष्करेण च रामाय राजधर्मं हि पृच्छते यथादौ कथितं तद्वद्वशिष्ट कथयामि ते

[পাঠান্তৰ] ‘বলিঙ্গায়, নামলিঙ্গায়’—খ আৰু ছ পাণ্ডুলিপিত; ‘নমোऽনাগতলিঙ্গায়…’ আদি। শেষৰ ‘দেৱানুগতলিঙ্গিনে’ পাঠ জ পাণ্ডুলিপিত নাই; জ-ত ‘পরমাত্মা পরংবিভো’ আছে। এতিয়া ২১৮তম অধ্যায়—ৰাজাভিষেক-কথন। অগ্নিয়ে ক’লে: পুষ্কৰে ৰামক ৰাজধৰ্ম সুধিছে; আৰম্ভণিতে যিদৰে কোৱা হৈছিল, হে বশিষ্ঠ, তেনেদৰেই মই তোমাক ক’ম।

Verse 2

पुष्कर उवाच राजधर्मं प्रवक्ष्यामि सर्वस्मात् राजधर्मतः राजा भवेत् शत्रुहन्ता प्रजापालः सुदण्डवान्

পুষ্কৰে ক’লে: মই ৰাজধৰ্ম ব্যাখ্যা কৰিম, যি সকলো ৰাজধৰ্মৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ। ৰজা শত্রুহন্তা, প্ৰজাপালক আৰু দণ্ড ন্যায়মতে প্ৰয়োগকাৰী হ’ব লাগে।

Verse 3

पालयिष्यति वः सर्वान् धर्मस्थान् व्रतमाचरेत् संवत्सरं स वृणुयात् पुरोहितमथ द्विजं

সেই তোমালোকৰ সকলো ধৰ্মস্থান (ন্যায়াসন আৰু ধৰ্মীয় প্রতিষ্ঠান) ৰক্ষা কৰিব আৰু ব্ৰতাচৰণ কৰিব। এক বছৰলৈ তেওঁ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণক পুৰোহিত ৰূপে বাছি ল’ব।

Verse 4

मन्त्रिणश्चाखिलात्मज्ञान्महिषीं धर्मलक्षणां संवत्सरं नृपः काले ससम्भारो ऽभिषेचनं

সকলো কৰ্তব্য আৰু অন্তৰ্নীতি-তত্ত্ব জনা মন্ত্ৰীসকল আৰু ধৰ্মলক্ষণযুক্ত প্ৰধান মহিষীক আশ্ৰয় কৰি, ৰজাই যথাসময়ে—এটা বছৰৰ প্ৰস্তুতিৰ পাছত—সকলো সামগ্ৰীসহ অভিষেক সম্পন্ন কৰিব।

Verse 5

कुर्यान्मृते नृपे नात्र कालस्य नियमः स्मृतः तिलैः सिद्धार्थकैः स्नानं सांवत्सरपुरोहितौ

ৰজা মৃত্যুবৰণ কৰিলে এই কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব লাগে; ইয়াত সময়ৰ কোনো নিয়ম সোঁৱৰণত নিৰ্দিষ্ট নহয়। তিল আৰু সিদ্ধার্থক (বগা সৰিষা)ৰে স্নান কৰিব; এই বিধি সাংবৎসৰ যাজক আৰু পুৰোহিতৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

Verse 6

घोषयित्वा जयं राज्ञो राजा भद्रासने स्थितः अभयं घोषयेद् दुर्गान्मोचयेद्राज्यपालके

ৰাজাৰ জয় ঘোষণা কৰি, ৰজা ভদ্ৰাসনত উপবিষ্ট হৈ অভয়ৰ ঘোষণা কৰিব; আৰু দুৰ্গসমূহৰ পৰা বন্দীসকলক মুক্ত কৰিব তথা ৰাজ্যৰক্ষা-দায়িত্বত থকা কৰ্মচাৰী/প্ৰহৰীসকলক অবমুক্ত কৰিব।

Verse 7

पुरोधसाभिषेकात् प्राक् कार्यैन्द्री शान्तिरेव च उपवास्यभिषेकाहे वेद्यग्नौ जुहुयान्मनून्

পুৰোহিতৰ অভিষেকৰ আগতে নিশ্চয়েই ঐন্দ্ৰী-শান্তি সম্পাদন কৰিব লাগে। উপবাস পালন কৰি, অভিষেকৰ দিনা বেদ্যাগ্নিত মন্ত্রসমূহ আহ্বান কৰি আহুতি দিব।

Verse 8

राजा हरिति छ , ख , घ , ज , ञ , ट च पुरोहितमथर्त्विजमिति ख , घ , छ , ज , ट च जुहुयादमूनिति ङ वैष्णवानैन्द्रमन्त्रांस्तु सावित्रीन् वैश्वदैवतान् सौम्यान् स्वस्त्ययनं शर्मायुष्याभयदान्मनून्

ৰাজাই পুৰোহিত আৰু ঋত্বিজ যাজকক নিযুক্ত কৰিব; তাৰ পিছত সেই মন্ত্রসমূহেৰে আহুতি দিব—বৈষ্ণৱ আৰু ঐন্দ্ৰ মন্ত্র, সাবিত্ৰী মন্ত্র, বৈশ্বদেৱ মন্ত্র, সৌম্য মন্ত্র আৰু স্বস্ত্যয়ন সূত্ৰ—যি কল্যাণ (শর্ম), আয়ু আৰু অভয় দান কৰে।

Verse 9

अपराजिताञ्च कलसं वह्नेर्दक्षिणपार्श्वगं सम्पातवन्तं हैमञ्च पूजयेद्गन्धपुष्पकैः

অগ্নিৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্বত স্থাপিত অপৰাজিতা কলস আৰু সম্পাত-যোগ্য সোণৰ পাত্ৰক গন্ধ-পুষ্পেৰে পূজা কৰিব।

Verse 10

प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तजाम्बूनदप्रभः रथौघमेघनिर्घोषो विधूमश् च हुताशनः

হুতাশন অগ্নিৰ শিখা প্ৰদক্ষিণাৱর্ত; তেওঁ তপ্ত জাম্বূনদ-সোণৰ দৰে দীপ্তিমান। তেওঁৰ গর্জন ৰথসমূহৰ কলৰৱ আৰু মেঘগর্জনৰ সদৃশ, আৰু তেওঁ ধূমহীন।

Verse 11

अनुलोमः सुगन्धश् च स्वस्तिकाकारसन्निभः प्रसन्नार्चिर्महाज्वालः स्फुलिङ्गरहितो हितः

যি যজ্ঞাগ্নিৰ শিখা সোঁফালে গতি কৰে, সুগন্ধযুক্ত, স্বস্তিক-আকৃতি সদৃশ, প্ৰসন্ন আৰু নিৰ্মল দীপ্তিযুক্ত, মহাজ্বালাৰে প্ৰজ্বলিত, স্ফুলিঙ্গহীন আৰু ক্ৰিয়াৰ বাবে হিতকাৰী—সেই অগ্নি শুভ।

Verse 12

न व्रजेयुश् च मध्येन मार्जारमृगपक्षिणः पर्वताग्रमृदा तावन्मूर्धानं शोधयेन्नृपः

ৰাজপ্ৰাসাদ/সভাৰ মাজেদি মেকুৰী, বনৰীয়া জন্তু আৰু পখী যেন নাযায়। তেতিয়ালৈকে ৰজাই পৰ্বতশিখৰৰ মাটিৰে নিজৰ মূৰ শুদ্ধ কৰিব।

Verse 13

वल्मीकाग्रमृदा कर्णौ वदनं केशवालयात् इन्द्रालयमृदा ग्रीवां हृदयन्तु नृपाजिरात्

উইঢিবিৰ শীৰ্ষৰ মাটিৰে কাণ দুটা লেপন কৰিব; কেশৱ (বিষ্ণু) মন্দিৰৰ মাটিৰে মুখ; ইন্দ্ৰালয়ৰ মাটিৰে গ্ৰীৱা; আৰু ৰজাৰ আঙিনাৰ মাটিৰে হৃদয়-প্ৰদেশ শুদ্ধ কৰিব।

Verse 14

करिदन्तोद्धृतमृदा दक्षिणन्तु तथा भुजं वृषशृङ्गोद्धृतमृदा वामञ्चैव तथा भुजं

হাতীৰ দাঁতেৰে তোলা মাটিৰে সোঁ ভুজা (লেপন/শুদ্ধি) কৰিব; আৰু ষাঁড়ৰ শিঙেৰে তোলা মাটিৰে বাঁ ভুজা কৰিব।

Verse 15

सरोमृदा तथा पृष्ठमुदरं सङ्गमान् मृदा नदीतटद्वयमृदा पार्श्वे संशोधयेत्तथा

সৰোবৰৰ মাটিৰে (দেহ) শুদ্ধ কৰিব; নদী-সঙ্গমৰ মাটিৰে পিঠি আৰু উদৰ; আৰু নদীৰ দুয়ো তীৰৰ মাটিৰে দুয়ো পাৰ্শ্ব—এইদৰে শোধন কৰিব।

Verse 16

वेश्याद्वारमृदा राज्ञः कटिशौचं विधीयते यज्ञस्थानात्तथैवोरू गोस्थानाज्जानुनी तथा

ৰাজাৰ বাবে কটি-প্ৰদেশৰ শৌচ্য বেছ্যা-গৃহৰ দ্বাৰমাটি দ্বাৰা বিধেয়। তদ্ৰূপ উৰু যজ্ঞস্থানৰ মাটি দ্বাৰা আৰু জানু (হাঁটু) গোশালাৰ মাটি দ্বাৰা শুদ্ধ হ’ব।

Verse 17

अश्वस्थानात्तथा जङ्घे रथचक्रमृदाङ्घ्रिके मूर्धानं पञ्चगव्येन भद्रासनगतं नृपं

তাৰপিছত জঙ্ঘাৰ বাবে অশ্বশালাৰ মাটি, আৰু পাদৰ বাবে ৰথচক্ৰ-স্পৰ্শিত আৰু পদ-স্পৰ্শিত মাটি লৈ, ভদ্ৰাসনত উপবিষ্ট ৰজাৰ মস্তকে পঞ্চগব্যেৰে অভিষেক কৰিব।

Verse 18

अभिषिञ्चेदमात्यानां चतुष्टयमथो घटैः चन्द्रालयमृदेति ज सरोमृदेत्यादिः संशोधयेत्तथेत्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति पूर्वतो हेमकुम्भेन घृतपूर्णेन ब्राहणः

তাৰপিছত ঘটসমূহৰ দ্বাৰা চাৰিজন আমাত্যৰ সমষ্টিক অভিষিক্ত কৰিব। (পাঠ-পরম্পৰাত ‘চন্দ্ৰালয়-মৃৎ’, ‘সৰো-মৃৎ’ আদি পাঠ শোধনীয়; ‘তথা…’ৰে অন্ত হোৱা অংশ ‘জ’ পাণ্ডুলিপিত নাই।) আৰম্ভণিতে ব্ৰাহ্মণে ঘৃতপূর্ণ স্বৰ্ণকলশ লৈ আগবাঢ়িব।

Verse 19

रूप्यकुम्भेन याम्ये च क्षीरपूर्णेन क्षत्रियः दध्ना च ताम्रकुम्भेन वैश्यः पश्चिमगेन च

দক্ষিণ দিশত ক্ষত্ৰিয়ে ক্ষীৰপূর্ণ ৰূপ্যকলশেৰে (বিধি) সম্পাদন কৰিব। আৰু পশ্চিম দিশত বৈশ্যই দধিপূর্ণ তাম্ৰকলশেৰে (বিধি) সম্পাদন কৰিব।

Verse 20

मृण्मयेन जलेनोदक् शूद्रामात्यो ऽभिषिचयेत् ततो ऽभिषेकं नृपतेर्बह्वृचप्रवरो द्विजः

মৃণ্ময় পাত্ৰত ৰখা জলেৰে শূদ্ৰ আমাত্যই ৰজাক সিঞ্চন কৰিব। তাৰপিছত বহ্বৃচসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণে নৃপতিৰ অভিষেক সম্পন্ন কৰিব।

Verse 21

कुर्वीत मधुना विप्रश्छन्दोगश् च कुशोदकैः सम्पातवन्तं कलशं तथा गत्वा पुरोहितः

ব্ৰাহ্মণে মধুৰে এই কৰ্ম সম্পাদন কৰিব লাগে, আৰু ছান্দোগ পুৰোহিতে কুশা-মিশ্ৰিত জলেৰে। তদ্ৰূপ পুৰোহিত বিধিস্থললৈ গৈ সম্পাত-সংস্কাৰযুক্ত কলহ প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 22

विधाय वह्निरक्षान्तु सदस्येषु यथाविधि राजश्रियाभिषेके च ये मन्त्राः परिकीर्तिताः

কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, বিধি অনুসাৰে সদস্য/ঋত্বিজসকলৰ বাবে অগ্নি-ৰক্ষা সম্পাদন কৰা হওক; আৰু ৰাজশ্ৰী-অভিষেকৰ বাবে যি মন্ত্রসমূহ প্ৰকীৰ্তিত, সিহঁতৰ জপ/প্ৰয়োগ কৰা হওক।

Verse 23

तैस्तु दद्यान्महाभाग ब्राह्मणानां स्वनैस् तथा ततः पुरोहितो गच्छेद्वेदिमूलन्तदेव तु

হে মহাভাগ! সেই (দক্ষিণা/উপহাৰ)ৰে ব্ৰাহ্মণসকলক যথাবিধি দান দিব লাগে; তাৰপিছত পুৰোহিত মাপি লোৱা পদক্ষেপে বেদীৰ মূলস্থানলৈ আগবাঢ়িব—এইয়েই বিধি।

Verse 24

शतच्छिद्रेण पात्रेण सौवर्णेनाभिषेचयेत् या ओषधीत्योषधीभीरथेत्युक्त्वेति गन्धकैः

শতচ্ছিদ্ৰযুক্ত সোণৰ পাত্ৰেৰে অভিষেক কৰিব লাগে; ‘য়া ওষধীঃ’, ‘ওষধীভিঃ’, ‘ৰথে…’ আদি মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰি সুগন্ধ দ্ৰব্যসহ জল প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

Verse 25

पुष्पैः पुष्पवतीत्येव ब्राह्मणेति च वीजकैः रत्नैर् आशुः शिशानश् च ये देवाश् च कुशोदकैः

পুষ্পেৰে ‘পুষ্পৱতী’ বুলি, বীজ/ধান্যৰে ‘ব্ৰাহ্মণে’ বুলি; ৰত্নেৰে ‘আশুঃ’ আৰু ‘শিশানশ্’ বুলি; আৰু কুশা-জলেৰে দেৱতাসকলক আৱাহন কৰিব লাগে।

Verse 26

यजुर्वेद्यथर्ववेदी गन्धद्वारेति संस्पृशेत् शिरः कण्ठं रोचनया सर्वतीर्थोदकैर् द्विजाः

যজুৰ্বেদী আৰু অথৰ্ববেদী ‘গন্ধদ্বাৰ’ মন্ত্ৰ জপি দেহ স্পৰ্শ কৰিব। ৰোচনাৰে মূৰ আৰু কণ্ঠ স্পৰ্শ কৰি, সৰ্বতীৰ্থোদকৰ দৰে পবিত্ৰ জলে শুদ্ধি কৰিব, হে দ্বিজসকল।

Verse 27

गीतवाद्यादिनिर्घोषैश्चामरव्यजनादिभिः सर्वौषधिमयं कुम्भं धारयेयुर्नृपाग्रतः

গীত আৰু বাদ্যৰ নিনাদৰ মাজত, চামৰ-ব্যজন আদি আচার-সত্কাৰসহ, সৰ্বঔষধিযুক্ত অভিষেক-কুম্ভ ৰাজাৰ আগত বহন কৰিব লাগে।

Verse 28

तं पश्येद्दर्पणं राजा घृतं वै मङ्गलादिकं अभ्यर्च्य विष्णुं ब्रह्माणमिन्द्रादींश् च ग्रहेश्वरान्

বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ আদি আৰু গ্ৰহেশ্বৰসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাৰ পাছত ৰজাই সেই দৰ্পণ আৰু ঘৃতসহ অন্যান্য মঙ্গলদ্ৰব্য দৰ্শন কৰিব।

Verse 29

वेदिमूलन्तथैव तु इरि ख दीपकैर् इति ङ यजुर्वेद्यथ ऋग्वेदी इति ङ ग्रहादिकानिति ख , ग , घ च व्याघ्रचर्मोत्तरां शय्यामुपविष्टः पुरोहितः मधुपर्कादिकं दत्त्वा पट्टबन्धं प्रकारयेत्

তদ্ৰূপ বেদীৰ মূলত বিধিমতে দীপ স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত ব্যাঘ্ৰচর্ম পতা শয্যাত উপবিষ্ট পুৰোহিতে মধুপৰ্ক আদি দি, পট্টবন্ধ (শিৰোবন্ধন) ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰাব।

Verse 30

राज्ञोमुकुटबन्धञ्च पञ्चचर्मोत्तरं ददेत् ध्रुवाद्यैर् इति च विशेद् वृषजं वृषदंशजं

ৰজাক মুকুটবন্ধ আৰু পঞ্চচর্মে নিৰ্মিত উত্তৰীয় দিব লাগে। তাৰ পাছত ধ্ৰুৱা আদি মন্ত্ৰ জপি, বৃষজ আৰু বৃষদংশজক আহ্বান কৰি ক্ৰিয়াত প্ৰৱেশ কৰিব।

Verse 31

द्वीपिजं सिंहजं व्याघ्रजातञ्चर्म तदासने अमात्यसचिवादींश् च प्रतीहारः प्रदर्शयेत्

সেই আসনত চিতা, সিংহ বা ব্যাঘ্ৰৰ চর্ম বিছাব লাগে; আৰু প্ৰতীহাৰ (দ্বাৰৰক্ষক) মন্ত্ৰী, সচিব আদি সকলক উপস্থিত কৰাব।

Verse 32

गोजाविगृहदानाद्यैः सांवत्सरपुरोहितौ पूजयित्वा द्विजान् प्रार्च्य ह्य् अन्यभूगोन्नमुख्यकैः

গৰু, ছাগলী, ঘৰ আদি দানৰে বাৰ্ষিক পুৰোহিতসকলক সন্মান কৰি, দ্বিজসকলক বিধিপূৰ্বক অর্চনা কৰিব; আৰু ভূমি, অন্ন আদি অন্য নিবেদনেৰেও তেওঁলোকক আদৰ কৰিব।

Verse 33

वह्निं प्रदक्षिणीकृत्य गुरुं नत्वाथ पृष्ठतः वृषमालभ्य गां वत्सां पूजयित्वाथ मन्त्रितं

পবিত্ৰ অগ্নিৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি গুৰুক প্ৰণাম কৰিব; তাৰ পিছত পিছফালৰ পৰা বৃষভক ধৰি, গাই আৰু বাছুৰক পূজা কৰি, মন্ত্রোক্ত বিধিৰে কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব।

Verse 34

अश्वमारुह्य नागञ्च पूजयेत्तं समारुहेत् परिभ्रमेद्राजमार्गे बलयुक्तः प्रदक्षिणं

অশ্বত আৰূঢ় হৈ হাতীক পূজা কৰিব; তাৰ পিছত তাত আৰোহণ কৰি, বলসাম্পন্ন হৈ, ৰাজমাৰ্গত প্ৰদক্ষিণৰূপে পৰিভ্ৰমণ কৰিব।

Verse 35

पुरं विशेच्च दानाद्यैः प्रार्च्य सर्वान् विसर्जयेत्

নগৰত প্ৰৱেশ কৰি, দান আদি দ্বাৰা সকলোকে বিধিপূৰ্বক সন্মান কৰিব; তাৰ পিছত সকলোকে আদৰেৰে বিদায় দিব।