Adhyaya 322
The Six Limbs (Ṣaḍaṅga) of the Aghora-Astra (अघोरास्त्राणि षडङ्गानि)
এই অধ্যায়ত পাশুপত-শান্তিৰ প্ৰসঙ্গৰ পৰা আগবাঢ়ি অঘোৰাস্ত্ৰৰ ষড়ঙ্গৰ প্ৰযুক্তিগত ব্যাখ্যা দিয়া হৈছে—জপ, হোম, ন্যাস আৰু কবচৰ জৰিয়তে মন্ত্রাঙ্গৰ প্ৰয়োগ। ঈশ্বৰে হংস-আধাৰিত সংক্ষিপ্ত সূত্ৰে মৃত্যু আৰু ৰোগ-নিগ্ৰহৰ উপদেশ দিয়ে আৰু শান্তি-পুষ্টিৰ বাবে দূৰ্বাৰে বৃহৎ আহুতি-বিধান কৰে। তাৰ পিছত মোহনী, জৃম্ভণী, বশীকৰণ, অন্তর্ধান আদি অপায়নিবাৰক/নিয়ন্ত্ৰক বিদ্যাৰ সুশৃঙ্খল ভাণ্ডাৰ, চোৰ-শত্ৰু-গ্ৰহপীড়া নিবারণ, ক্ষেত্ৰপাল-বলি আৰু প্ৰত্যাৱর্তন (উলটাই পঠোৱা) প্ৰয়োগ বৰ্ণিত। মন্ত্রেৰে চাউল ধোৱা, দুৱাৰজপ, ধূপন-ৰেচিপি, তিলক-যোগ, বিবাদজয়, আকর্ষণ, ভাগ্যবৃদ্ধি আৰু সন্তান-উপায় আদি জীৱনোপযোগী দিশো সংযুক্ত। শেষত শৈৱ তত্ত্ব স্পষ্ট—ঈশান আৰু পঞ্চব্ৰহ্ম (সদ্যোজাত, বামদেৱ, অঘোৰ, তৎপুৰুষ, ঈশান) অঙ্গবিন্যাস আৰু বিস্তৃত কবচে আহ্বানিত হৈ, সদাশিৱ-কেন্দ্ৰিত ৰক্ষাশক্তি ভোগ-মোক্ষ দুয়ো প্ৰদান কৰে বুলি প্ৰতিপাদিত।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे पाशुपतशान्तिर्नामैकविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः असाध्यमपीति ख अथ द्वाविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः षडङ्गान्यघोरास्त्राणि ईश्वर उवाच ॐ ह्रूं हंस+इति मन्त्रेण मृत्युरोगादि शास्यति लक्षाहुतिभिर्दूर्वाभिः शान्तिं पुष्टिं प्रसाधयेत्
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘পাশুপত-শান্তি’ নামৰ অধ্যায় ৩২১তম। তাৰ পিছত ৩২২তম অধ্যায়—‘অঘোৰাস্ত্ৰৰ ষড়ঙ্গ’। ঈশ্বৰে ক’লে—‘ওঁ হ্ৰূঁ হংস’ এই মন্ত্রে মৃত্যু, ৰোগ আদি দমন হয়। দূৰ্বা ঘাঁহে এক লক্ষ আহুতি দি শান্তি আৰু পুষ্টি সাধন কৰিব লাগে।
Verse 2
अथ वा प्रणवेनैव मायया वा षडानन दिव्यान्तरीक्षभौमानां शान्तिरुत्पातवृक्षके
অথবা, হে ষড়ানন! কেৱল প্ৰণৱ (ওঁ) দ্বাৰা, বা মায়া (ৰক্ষামন্ত্র) দ্বাৰা, দিব্য, অন্তৰীক্ষ আৰু ভৌম—এই তিন ক্ষেত্ৰৰ পৰা উদ্ভূত উৎপাতৰ শান্তি হয়; উৎপাত-লক্ষণ প্ৰকৰণত যিদৰে কোৱা হৈছে।
Verse 3
ॐ नमो भगवति गन्ङे कालि महाकालि मांसशोणितभोजने रक्तकृष्णमुखि वशमानय मानुषान् स्वाहा ॐ लक्षं जप्त्वा दशांशेन हुत्वा स्यात् सर्वकर्मकृत् वशं नयति शक्रादीन्मानुषेष्वेषु क कथा
“ওঁ। ভগৱতী গঙ্গে, কালী, মহাকালীক নমস্কাৰ—যি মাংস আৰু শোণিত ভোজনকাৰিণী, ৰক্ত-কৃষ্ণ মুখী—‘মানুহক বশলৈ আন’—স্বাহা। ওঁ। এই মন্ত্র এক লক্ষ জপ কৰি, তাৰ দশাংশ হোম কৰিলে সাধক সৰ্বকর্মসামৰ্থ হয়; ইন্দ্ৰ আদি দেবতাকো বশ কৰিব পাৰে—তেন্তে মানুহৰ কথা কি ক’ব।”
Verse 4
अन्तर्धानकरी विद्या मोहनी जृम्भनी तथा वशन्नयति शत्रूणां शत्रुबुद्धिप्रमोहिनी
অন্তৰ্ধান কৰোৱা বিদ্যা, মোহিনী বিদ্যা আৰু জৃম্ভণী (স্তম্ভন/জড়তা সৃষ্টিকারী) বিদ্যা আছে; লগতে শত্রুক বশলৈ আনি শত্রুৰ বুদ্ধি মোহিত-ভ্ৰান্ত কৰা বিদ্যাও আছে।
Verse 5
कामधेनुरियं विद्या सप्तधा परिकीर्तिता मन्त्रराजं प्रवक्ष्यामि शत्रुचौरादिमोहनम्
এই বিদ্যা কামধেনুৰ দৰে সৰ্বকামপ্ৰদ আৰু সাত প্ৰকাৰত প্ৰখ্যাত। এতিয়া মই শত্ৰু, চোৰ আদি মোহিত কৰা ৰাজমন্ত্ৰ বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 6
महाभयेषु सर्वेषु स्मर्तव्यं हरपूजितं लक्षं जप्त्वा तिलैर् होमः सिद्ध्येदुद्धरकं शृणु
সকলো মহাভয়ত হৰ (শিৱ) পূজিত সেই মন্ত্ৰ/বিধি স্মৰণীয়। এক লক্ষ জপ কৰি তিলৰে হোম কৰিলে সিদ্ধি হয়; এতিয়া উদ্ধাৰক শুনা।
Verse 7
ॐ हले शूले एहि ब्रह्मसत्येन विष्णुसत्येन रुद्रसत्येन रक्ष मां वाचेश्वराय स्वाहा दुर्गात्तारयते यस्मात्तेन दुर्गा शिवा मता ॐ चण्डकपालिनि दन्तान् किटि क्षिटि गुह्ये फट् ह्रीं अनेन मन्त्रराजेन क्षालयित्वा तु तण्डुलान्
ॐ। হাল-শূলধাৰিণী দেৱী, আহা। ব্ৰহ্মসত্যে, বিষ্ণুসত্যে, ৰুদ্ৰসত্যে মোক ৰক্ষা কৰা; বাচেশ্বৰায় স্বাহা। যিহেতু তেওঁ দুৰ্গতিৰ পৰা পাৰ কৰায়, সেয়ে তেওঁ দুৰ্গা, মঙ্গলময়ী শিৱা বুলি মান্য। ॐ। হে চণ্ডকপালিনী—দাঁতৰ বাবে ‘কিটি ক্ষিটি’; গুহ্যস্থানত ‘ফট্’; ‘হ্ৰীং’। এই ৰাজমন্ত্ৰে চাউলৰ দানা ধুই কৰ্মত ব্যৱহাৰ কৰা।
Verse 8
त्रिंशद्वारानि जप्तानि तच्चौरेषु प्रदापयेत् दन्तैश्चूर्णानि शुक्लानि पतितानि हि शुद्धये
তিৰিশটা দুৱাৰত জপ কৰি তাক চোৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। আৰু শুদ্ধিৰ বাবে, অপবিত্ৰতাত পতিত হ’লে দাঁতৰ পৰা উৎপন্ন শ্বেত চূৰ্ণ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
Verse 9
अपिलजटाभारभास्वर विद्रावण त्रैलोक्यडामर दर भ्रम आकट्ट तोटय मोटय दह पच एवं सिद्धिरुद्रो ज्ञापयति यदि ग्रहोपगतः स्वर्गलोकं देवलोकं वा आरामविहाराचलं तथापि तमावर्तयिष्यामि वलिं गृह्ण ददामि ते स्वहेति क्षेत्रपालबलिं दत्वा ग्रहो न्यासाध्रदं व्रजेत् शत्रवो नाशमायान्ति रणे वैरगणक्षयः
“জটাভাৰে দীপ্তিমান, বিদ্ৰাৱণ! ত্ৰৈলোক্য ডামৰ! ভয়, ভ্ৰম—আকট্ট! টোটয়! মোটয়! দহ! পচ!”—এইদৰে ৰুদ্ৰে এই মন্ত্ৰৰ সিদ্ধি জনায়: গ্ৰহ যদি স্বৰ্গলোক, দেৱলোক, বা আৰাম-উদ্যান, বিহাৰস্থান অথবা পৰ্বতলৈ গ’লেও, মই তাক ঘূৰাই আনিম। “বলি গ্ৰহণ কৰা; মই তোমাক দিছোঁ—স্বাহা!” ক্ষেত্ৰপালক বলি দি, য’ত ন্যাস কৰা হৈছে সেই স্থানৰ পৰা গ্ৰহ আঁতৰি যায়। শত্ৰু নাশ পায়; ৰণত বৈৰীদল ক্ষয় হয়।
Verse 10
हंसबीजन्तु विन्यस्य विषन्तु त्रिविधं हरेत् अगुरुञ्चन्दनं कुष्ठं कुङ्कुमं नागकेशरम्
হংসবীজ স্থাপন কৰি তিনিধৰণৰ বিষ নিবারণ কৰিব লাগে; অগৰু, চন্দন, কুষ্ঠ, কুঙ্কুম আৰু নাগকেশৰেৰে।
Verse 11
नखं वै देवदारुञ्च समं कृत्वाथ दूपकः माक्षिकेन समायुक्तो देहवस्त्रादिधूपनात्
নখ আৰু দেবদাৰু সমান ভাগ কৰি ধূপ প্ৰস্তুত কৰিব লাগে; মৌমাখিৰ মোমৰ সৈতে মিলাই দেহ, বস্ত্ৰ আদি ধূপন কৰিলে ই ৰক্ষাকাৰী ধূপ হয়।
Verse 12
विवादे मोहने स्त्रीणां भण्डने कलहे शुभः कन्याया वरणे भाग्येमायामन्त्रेण मन्त्रितः
মায়া-মন্ত্ৰে মন্ত্রিত হ’লে ই বিবাদত, স্ত্ৰী-মোহনত, ভণ্ডন আৰু কলহত, কন্যা-বৰণ (বিবাহ)ত আৰু ভাগ্যবিষয়ত শুভ আৰু ফলপ্ৰদ হয়।
Verse 13
ह्रीं रोचनानागपुष्पाणि कुङ्कुमञ्च महःशिला ललाटे तिलकं कृत्वा यं पश्येत्स वशी भवेत्
“হ্ৰীং” উচ্চাৰণ কৰি ৰোচনা, নাগপুষ্প, কুঙ্কুম আৰু মহঃশিলাৰে কপালত তিলক কৰিলে—যাক দেখা যায় সি বশীভূত হয়।
Verse 14
शतावर्यास्तु चूर्णन्तु दुग्धपीतञ्च पुत्रकृत् नागकेशरचूर्णन्तु घृतपक्वन्तु पुत्रकृत्
শতাবৰীৰ চূৰ্ণ দুধৰ সৈতে পান কৰিলে পুত্ৰপ্ৰাপ্তিত সহায়ক বুলি কোৱা হৈছে। তেনেদৰে নাগকেশৰৰ চূৰ্ণ ঘিউত পকাই সেবন কৰিলেও পুত্ৰপ্ৰাপ্তি হয় বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 15
पालाशवीजपानेन लमेत पुत्रकन्तथा ॐ उत्तिष्ठ चामुण्डे जम्भय मोहय अमुकं वशमानय स्वाहा निघ्नान्त्वति ख , छ च षड्विंशा सिद्धविद्या सा नदीतीरमृदा स्त्रियम्
পলাশ বীজৰ ক্বাথ পান কৰালে পুত্ৰক (শিশু) পৰ্যন্ত নম্ৰ আৰু বশ হয়। জপ কৰিব—“ওঁ উত্তিষ্ঠ চামুণ্ডে, জম্ভয়, মোহয়, অমুকং বশমানয়, স্বাহা।” তাৰ পিছত “নিঘ্নান্তু” শব্দটো “খ” আৰু “ছ” অক্ষৰৰ সৈতে উচ্চাৰণ কৰিলে ই ষড়বিংশ সিদ্ধবিদ্যা হয়। নদীতীৰৰ মাটি লৈ, স্ত্ৰী-বিষয়ক কৰ্মত ইয়াৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়।
Verse 16
कृत्वोन्मत्तरसेनैव नामालिख्यार्कपत्रके मूत्रोत्सर्गन्ततः कृत्वा जपेत्तामानयेत्स्त्रियम्
উন্মত্ত-ৰস (মোহক সাৰ) প্ৰস্তুত কৰি অর্ক (আক) পাতত স্ত্ৰীৰ নাম লিখিব। তাৰ পিছত তাত মূত্ৰত্যাগ কৰি নিৰ্দিষ্ট মন্ত্ৰ জপ কৰিব; তেনে কৰিলে স্ত্ৰীক নিজৰ ওচৰলৈ আনিব পাৰি।
Verse 17
ॐ क्षुंसः वषट् महामृत्युञ्जयो मन्त्रो जप्याद्धोमाच्च पुष्टिकृत् ॐ हंसः ह्रूं हूं स ह्रः सौंः मृतसञ्जीवनी विद्यां अष्टार्णा जयकृद्रणे
মহামৃত্যুঞ্জয় মন্ত্ৰ—“ওঁ ক্ষুংসঃ বষট্”—জপ আৰু হোম কৰিব লাগে; ই পুষ্টি আৰু বল বৃদ্ধি কৰে। তদ্ৰূপ “ওঁ হংসঃ হ্ৰূঁ হূঁ স হ্ৰঃ সৌঁঃ” ই অষ্টাক্ষৰ মৃতসঞ্জীৱনী বিদ্যা, যি ৰণত জয় দিয়ে।
Verse 18
मन्त्रा ईशानमुख्याश् च धर्मकामादिदायकाः ईशानः सर्वविद्यानामीश्वरःसर्वभूतानां
এই মন্ত্ৰসমূহ—যাৰ ভিতৰত ঈশানৰ মন্ত্ৰ মুখ্য—ধৰ্ম, কাম আদি ফল দান কৰে। ঈশান সকলো বিদ্যাৰ ঈশ্বৰ আৰু সকলো ভূতৰ অধিপতি।
Verse 19
ब्रह्मणश्चाधिपतिर्ब्रह्म शिवो मे ऽस्तु सदाशिवः ॐ तत्पुरुषाय विद्महे महादेवाय धीमहि तन्नो रुद्रः प्रचोदयात् ॐ अघोरेभ्यो ऽथ घोरेभ्यो धोरहरेभ्यस्तु सर्वतः
যি ব্ৰহ্মাও আৰু ব্ৰহ্মাৰো অধিপতি, সেই সদাশিৱ শিৱৰূপে মোৰ মঙ্গল কৰক। ॐ: আমি তৎপুৰুষক জানো; মহাদেৱক ধ্যান কৰোঁ; সেই ৰুদ্ৰে আমাক প্ৰচোদিত কৰক। ॐ: অঘোৰ ৰূপসমূহক আৰু ঘোৰ ৰূপসমূহক—আৰু যিসকলে ঘোৰতা হৰণ কৰে—সৰ্ব দিশৰ পৰা নমস্কাৰ।
Verse 20
सर्वेभ्यो नमस्ते रुद्ररूपेभ्यः ॐ वामदेवाय नमो ज्येष्ठाय नमः रुद्राय नमः कालाय नमः कलविकरणाय नमो बलविकरणाय नमो बलप्रमथनाय नमः सर्वभूतदमनाय नमो मनोन्मानाय नमः ॐ सद्योजातं प्रवक्ष्यामि सद्योजाताय वै नमः भवे भवे ऽनादिभवे भजस्व मां भवोद्भव
ৰুদ্ৰৰূপে প্ৰকাশিত তোমাৰ সকলো ৰূপলৈ নমস্কাৰ। ॐ বামদেৱায় নমঃ, জ্যেষ্ঠায় নমঃ, ৰুদ্ৰায় নমঃ, কালায় নমঃ, কলাবিকৰণায় নমঃ, বলবিকৰণায় নমঃ, বলপ্ৰমথনায় নমঃ, সৰ্বভূতদমনায় নমঃ, মনোন্মানায় নমঃ। ॐ এতিয়া মই ‘সদ্যোজাত’ ঘোষণা কৰোঁ—সদ্যোজাতায় নমঃ। হে অনাদি ভব, প্ৰতিটো ভবতে মোক অনুগ্ৰহ কৰা, হে ভবোদ্ভৱ।
Verse 21
पञ्चब्रह्माङ्गषट्कञ्च वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदं ॐ नमः परमात्मने पराय कामदाय परमेश्वराय योगाय योगसम्भवाय सर्वकराय कुरु सत्य भव भवोद्भव वामदेव सर्वकार्यकर पापप्रशमन सदाशिव प्रसन्न नमो ऽस्तु ते स्वाहा पञ्चब्रह्माङ्गफट्कारमिति ञ हृदयं सर्वार्थदन्तु सप्तत्यक्षरसंयुतं हा शिखा ॐ शिवात्मक महातेजः सर्वज्ञ प्रभुरावर्तय महाघोर कवच पिङ्गल नमः महाकवच शिवाज्ञया हृदयं बन्ध घूर्णय चूर्णय सूक्ष्मवज्रधर वज्रपाश धनुर्वज्राशनिवज्रशरीर मम शरीरमनुप्रविश्य सर्वदुष्टान् स्तम्भय हूं अक्षराणान्तु कवचं शतं पञ्चाक्षराधिकम्
ভোগ-মোক্ষদায়ক পঞ্চব্ৰহ্মৰ ষড়ঙ্গ-মন্ত্র মই ঘোষণা কৰোঁ: ‘ॐ পৰমাত্মনে নমঃ, পৰায় নমঃ, কামদায় নমঃ, পৰমেশ্বৰায় নমঃ; যোগায় নমঃ, যোগসম্ভবায় নমঃ; সৰ্বকৰায় নমঃ। সত্য কৰ; ভৱ; হে ভবোদ্ভৱ; হে বামদেৱ, সৰ্বকাৰ্যকৰ; পাপপ্ৰশমন; হে সদাশিৱ, প্ৰসন্ন হও—নমো’স্তু তে; স্বাহা।’ ইয়াক পঞ্চব্ৰহ্মাঙ্গ-ফটকাৰ বোলা হয়। ‘ঞ’ হৃদয়—সৰ্বাৰ্থদায়ক, সত্তৰ অক্ষৰসংযুক্ত; ‘হা’ শিখা। ‘ॐ শিৱাত্মক মহাতেজস সৰ্বজ্ঞ প্ৰভু, আৱৰ্তয়; মহাঘোৰ—কবচ; পিঙ্গল—নমঃ।’ শিৱাজ্ঞাৰে: ‘হৃদয় বদ্ধ কৰ; ঘূৰ্ণয়, চূৰ্ণয়; হে সূক্ষ্ম বজ্ৰধৰ, বজ্ৰপাশ, ধনুৰ্বজ্ৰ, অশনিবজ্ৰশৰীৰ! মোৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰি সকলো দুষ্টক স্তম্ভয়—হুঁ।’ এই কবচ একশ অক্ষৰৰ, আৰু পাঁচ অক্ষৰ অধিক।
Frequently Asked Questions
It repeatedly uses a standard tantric workflow: lakṣa-japa (100,000 repetitions) followed by daśāṃśa-homa (one-tenth oblations), then nyāsa/kavaca for embodiment and protection, and bali offerings (notably to Kṣetrapāla) for boundary-control and removal of afflictive forces.
The practical rites culminate in Īśāna and the Pañcabrahman framework, where Sadāśiva and the five faces (Sadyojāta, Vāmadeva, Aghora, Tatpuruṣa, Īśāna) become the doctrinal ground for aṅga-nyāsa and kavaca—recasting protection and power as expressions of Śiva’s sovereignty rather than isolated technique.