Adhyaya 304
Mantras for Worship Beginning with the Five-Syllabled (Mantra) — Concluding Colophon (Chapter 304 end)
এই অংশটো মূলত সমাপ্তি-কলফনৰ দ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব পায়, য’ত পঞ্চাক্ষৰী (পাঁচ অক্ষৰৰ) সূত্ৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা পূজা-মন্ত্ৰসমূহ বিষয়ক মন্ত্ৰশাস্ত্ৰ বিভাগৰ সমাপ্তি সূচিত কৰা হয়। অগ্নি–বশিষ্ঠ শিক্ষাৰ কাঠামোত এনে অধ্যায়সমূহ আচাৰ-প্ৰযুক্তিৰ দৰে—পূজাত মন্ত্ৰৰ প্ৰয়োগ কেনেকৈ, জপৰ ক্ৰম কেনেকৈ, আৰু নিখুঁত শব্দৰূপ কেনেদৰে ধৰ্মৰ উপকৰণ হয়, সেয়া সংহিতাবদ্ধ কৰে। ভিতৰৰ শ্লোকসমূহ ইয়াত নাথাকিলেও গঠনগত ভূমিকা স্পষ্ট—এই অধ্যায় সাধাৰণ মন্ত্ৰ-পূজা বিধিৰ পৰা পৰৱৰ্তী অধ্যায়ৰ বিশেষ নাম-লিতুৰ্জিলৈ সেতু হয়, য’ত দেৱনামসমূহক ক্ষেত্ৰ/তীৰ্থৰ পৱিত্ৰ ভূগোলৰ সৈতে মানচিত্ৰিত কৰা হয়। সেয়ে কাহিনী-প্ৰবাহে মন্ত্ৰক সাৰ্বজনীন উপাসনা-সাধনৰ পৰা স্থান-সংবেদনশীল সাধনালৈ লৈ যায়, আৰু তীৰ্থযাত্ৰা, অৰ্পণ, স্মৰণক পৰস্পৰে শক্তিশালী কৰি পুণ্য আৰু অন্তঃশুদ্ধিৰ দিশে মুখী কৰে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्रा नाम त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ चतुरधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामाणि अग्निर् उवाच जपन् वै पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि यो नरः मन्त्रजप्यादिफलभाक् तीर्थेष्वर्चादि चाक्षयम्
এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘পঞ্চাক্ষৰাদি পূজামন্ত্ৰ’ নামৰ ৩০৪তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ৩০৫তম অধ্যায়—‘বিষ্ণুৰ পঞ্চপঞ্চাশ নাম’ আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে—যি নৰে বিষ্ণুৰ এই পঞ্চপঞ্চাশ নাম জপ কৰে, সি মন্ত্ৰজপ আদি ফল লাভ কৰে; আৰু তীৰ্থত তাৰ দ্বাৰা কৰা অৰ্চনা-আদি কৰ্ম অক্ষয় হয়।
Verse 2
पुष्करे पुण्डरीकाक्षं गयायाञ्च गदाधरम् राघवञ्चित्रकूटे तु प्रभासे दैत्यसूदनम्
পুষ্কৰত পুণ্ডৰীকাক্ষক স্মৰণ কৰিব, গয়াত গদাধৰক। চিত্ৰকূটত ৰাঘৱক, আৰু প্ৰভাসত দৈত্যসূদনক স্মৰণ কৰিব।
Verse 3
जयं जयन्त्यां तद्वच्च जयन्तं हस्तिनापुरे वाराहं वर्धमाने च काश्मीरे चक्रपाणिनम्
জয়ন্তীত জয়ক স্মৰণ কৰিব, তদ্ৰূপ হস্তিনাপুৰত জয়ন্তক। বর্ধমানত বাৰাহক, আৰু কাশ্মীৰত চক্রপাণিক স্মৰণ কৰিব।
Verse 4
जनार्दनञ्च कुब्जाम्रे मथुरायाञ्च केशवम् कुब्जाम्रके हृषीकेशं गङ्गाद्वारे जटाधरम्
কুব্জাম্ৰত জনাৰ্দনক স্মৰণ কৰিব লাগে, মথুৰাত কেশৱক, কুব্জাম্ৰকত হৃষীকেশক আৰু গঙ্গাদ্বাৰত (হৰিদ্বাৰ) জটাধৰক।
Verse 5
शालग्रामे महायोगं हरिं गोबर्धनाचले पिण्डारके चतुर्वाहुं शङ्खोद्धारे च शङ्खिनम्
শালগ্ৰামত হৰিক মহাযোগী ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে; গোবৰ্ধন পৰ্বতত হৰিক স্মৰণ কৰিব লাগে; পিণ্ডাৰকত চতুৰ্বাহুক আৰু শঙ্খোদ্ধাৰত শঙ্খধাৰী প্ৰভুক।
Verse 6
वामनञ्च कुरुक्षेत्रे यमुनायां त्रिविक्रमम् विश्वेश्वरं तथा शोणे कपिलं पूर्वसागरे
কুৰুক্ষেত্ৰত বামনক স্মৰণ কৰিব লাগে; যমুনা তীৰত ত্ৰিবিক্ৰমক; শোণ নদীত বিশ্বেশ্বৰক; আৰু পূৰ্ব সাগৰত কপিলক।
Verse 7
विष्णुं महोदधौ विद्याद्गङ्गासागरसङ्गमे वनमालञ्च किष्किन्ध्यां देवं रैवतकं विदुः
গঙ্গাসাগৰ সঙ্গমৰ মহোদধিত বিষ্ণুক চিনিব লাগে; আৰু কিষ্কিন্ধ্যাত বনমালাক—তাত অধিষ্ঠাতা দেৱক ৰৈৱতক বুলি জনে।
Verse 8
काशीतटे महायोगं विरजायां रिपुञ्जयम् विशाखयूपे ह्य् अजितन्नेपाले लोकभावनम्
কাশীৰ তীৰত মহাযোগ (তীৰ্থ/দেৱতা) আছে; বিরজাত ৰিপুঞ্জয়—শত্ৰুজয়ী—আছে; বিশাখযূপত অজিত আছে; আৰু নেপালত লোকভাবন—জগতৰ হিতকাৰী—বিৰাজমান।
Verse 9
द्वारकायां विद्धि कृष्णं मन्दरे मधुसूदनम् लोकाकुले रिपुहरं शालग्रामे हरिं स्मरेत्
দ্বাৰকাত কৃষ্ণক জানিবা; মন্দৰ পৰ্বতত মধুসূদনক। লোকাকুলতাত শত্রুহৰক, আৰু শালগ্ৰামত হৰিক স্মৰণ কৰিবা।
Verse 10
पुरुषं पूरुषवटे विमले च जगत्प्रभुं अनन्तं सैन्धवारण्ये दण्डके शार्ङ्गधारिणम्
পূৰুষবটত পৰম পুৰুষক স্মৰণ কৰিবা; বিমলত জগত্প্ৰভুক। সৈন্ধৱ অৰণ্যত অনন্তক, আৰু দণ্ডকত শাৰ্ঙ্গধাৰীক (বিষ্ণুক) স্মৰণ কৰিবা।
Verse 11
उत्पलावर्तके शौरीं नर्मदायां श्रियः पतिं दामोदरं रैवतके नन्दायां जलशायिनं
উৎপলাবর্তকত শৌৰীক স্মৰণ কৰিবা; নৰ্মদা তীৰত শ্ৰিয়ঃপতিক (লক্ষ্মীপতিক)। ৰৈৱতকত দামোদৰক, আৰু নন্দাত জলশায়ী প্ৰভুক স্মৰণ কৰিবা।
Verse 12
गोपीश्वरञ्च सिन्ध्वव्धौ माहेन्द्रे चाच्युतं विटुः सहाद्रौ देवदेवेशं वैकुण्ठं मागधे वने
সিন্ধু-সমুদ্ৰত তেওঁক গোপীশ্বৰ বুলি জানে; মাহেন্দ্ৰ পৰ্বতত অচ্যুত। সহ্যাদ্ৰিত দেবদেবেশ, আৰু মাগধ বনত বৈকুণ্ঠ বুলি জানে।
Verse 13
सर्वपापहरं विन्ध्ये औड्रे तु पुरुषोत्तमम् आत्मानं हृदये विद्धि जपतां भुक्तिमुक्तिदम्
বিন্ধ্য অঞ্চলত ‘সৰ্বপাপহৰ’ (তীৰ্থ) আছে; আৰু ঔড্ৰত পুৰুষোত্তম। আত্মা হৃদয়ত অৱস্থিত বুলি জানিবা—জপ কৰোঁতাসকলক ই ভোগ আৰু মোক্ষ দুয়ো দিয়ে।
Verse 14
वटे वटे वैश्रवणं चत्वरे चत्वरे शिवम् पर्वते पर्वते रामं सर्वत्र मधुसूदनं
প্ৰতি বটবৃক্ষত বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ক স্মৰণ কৰা; প্ৰতি চত্বৰত শিৱক। প্ৰতি পৰ্বতত ৰামক, আৰু সৰ্বত্ৰ মধুসূদন (বিষ্ণু)ক স্মৰণ কৰা।
Verse 15
नरं भूमौ तथा व्योम्नि वशिष्ठे गरुडध्वजम् वासुदेवञ्च सर्वत्र संस्मरन् भुक्तिमुक्तिभाक्
হে বশিষ্ঠ! মানুহ ভূমিত হওক বা আকাশত, যি সৰ্বত্ৰ গৰুড়ধ্বজ বাসুদেৱক নিৰন্তৰ স্মৰণ কৰে, সি ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাই লাভ কৰে।
Verse 16
नामान्येतानि विष्णीश् च जप्त्वा सर्वमवाप्नुयात् क्षेत्रेष्वेतेषु यत् श्राद्धं दानं जप्यञ्च तर्पणम्
বিষ্ণু আৰু ঈশ্বৰৰ এই নামসমূহ জপ কৰিলে সকলো ফল লাভ হয়। এই ক্ষেত্ৰসমূহত কৰা শ্ৰাদ্ধ, দান, জপ আৰু তৰ্পণ সম্পূৰ্ণ ফল প্ৰদান কৰে।
Verse 17
तत्सर्वं कोटिगुणितं मृतो ब्रह्ममयो भवेत् यः पठेत् शृणुयाद्वापि निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात्
সেই সকলো পুণ্য কোটি গুণে বৃদ্ধি পায়; আৰু মৃত্যুৰ পিছত সি ব্ৰহ্মময় হয়। যিয়ে পঢ়ে বা শুনে, সি নিৰ্মল হৈ স্বৰ্গ লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
Its function is to close a pañcākṣarī-based pūjā-mantra module, preparing the reader for a more enumerative nāma-liturgy that operationalizes japa through cataloged divine epithets.
By treating mantra as a disciplined method (vidhi) rather than sentiment alone, it frames correct recitation and worship as purificatory action that supports both dharmic outcomes and inward steadiness conducive to mukti.