Adhyaya 303
Chapter 303: Mantras for Worship Beginning with the Five-syllable (Pañcākṣara) — पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्राः
অগ্নিয়ে পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্রক আধাৰ কৰি শৈৱ তান্ত্ৰিক পূজা‑দীক্ষাৰ বিধান বৰ্ণনা কৰে; ইয়াত মন্ত্রক বিশ্বতত্ত্ব আৰু সাধনা‑পদ্ধতি দুয়ো ৰূপে ধৰা হৈছে। প্ৰথমে শিৱক পৰব্ৰহ্মৰ জ্ঞানস্বৰূপ, হৃদয়স্থিত বুলি কোৱা হয় আৰু মন্ত্রাক্ষৰৰ সৈতে পঞ্চভূত, প্ৰাণবায়ু, ইন্দ্ৰিয় আৰু দেহক্ষেত্ৰৰ সম্পৰ্ক, লগতে অষ্টাক্ষৰ‑পৰ্যৱসান উল্লেখ কৰা হয়। তাৰ পিছত দীক্ষাস্থল‑শুদ্ধি, চৰু প্ৰস্তুতি আৰু ত্ৰিবিভাগ, নিদ্ৰা‑নিয়ম আৰু প্ৰাতঃ‑নিবেদন, পুনঃপুনঃ মণ্ডল‑পূজা, মৃল্লেপ, অঘমর্ষণসহ তীৰ্থস্নান, প্ৰাণায়াম, আত্মশুদ্ধি আৰু ন্যাসৰ ক্ৰম আহে। ধ্যানত অক্ষৰসমূহ ৰঙীন অঙ্গৰূপ হয়; শক্তিসমূহ পদ্মদল‑কৰ্ণিকাত স্থাপন কৰা হয়; শিৱ স্ফটিকশ্বেত, চতুৰ্ভুজ, পঞ্চবক্ত্ৰ ৰূপে পঞ্চব্ৰহ্ম (তৎপুৰুষাদি) দিশান্যাসসহ আহ্বানিত হয়। তাৰপিছত দীক্ষাক্ৰম—অধিবাস, গব্যপঞ্চক, নেত্ৰবন্ধ, প্ৰৱেশ, তত্ত্বসংহাৰ কৰি পৰমত লয় আৰু সৃষ্টিমাৰ্গে পুনঃসৃষ্টি, প্ৰদক্ষিণা, পুষ্পপাতৰ দ্বাৰা নাম/আসন নিৰ্ণয়, শিৱাগ্নি উৎপত্তি, নিৰ্দিষ্ট মন্ত্রে হোমসংখ্যা, পূৰ্ণাহুতি‑অস্ত্ৰাহুতি, প্ৰায়শ্চিত্ত, কুম্ভপূজা, অভিষেক, সময়ব্ৰত আৰু গুৰুক সন্মান; আৰু এই পদ্ধতি বিষ্ণু আদি দেৱতাৰ ক্ষেত্ৰতো সমান বুলি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अङ्गाक्षरार्चनं नाम द्व्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्राः अग्निर् उवाच मेषः संज्ञा विषं साद्यमस्ति दीर्घोदकं रसः एतत् पञ्चाक्षरं मन्त्रं शिवदञ्च शिवात्मकं
এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘অঙ্গাক্ষৰাৰ্চন’ নামৰ ৩০২তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ৩০৩তম অধ্যায়—‘পঞ্চাক্ষৰাদি পূজামন্ত্ৰ’ আৰম্ভ। অগ্নি ক’লে—‘মেষ’ সংজ্ঞা, ‘বিষ’ বিষ, ‘সাধ্য’ সাধনীয়, ‘দীৰ্ঘোদক’ দীঘল জল, ‘ৰস’ সাৰ। এই পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰ শিৱদায়ক আৰু শিৱাত্মক।
Verse 2
तारकादि समभ्यर्च्य देवत्वादि समाप्नुयात् ज्ञानात्मकं परं ब्रह्म परं बुद्धिः शिवो हृदि
তাৰক আদি দেবতাসকলক সম্যক অৰ্চনা কৰিলে দেৱত্বাদি গুণ লাভ হয়। পৰব্ৰহ্ম জ্ঞানস্বৰূপ; হৃদয়স্থিত পৰম বুদ্ধিয়েই শিৱ।
Verse 3
तच्छक्तिभूतः सर्वेशो भिन्नो ब्रह्मादिमूर्तिभिः मन्त्रार्णाः पञ्च भूतानि तन्मन्त्रा विषयास् तथा
সেই শক্তিস্বৰূপ সৰ্বেশ্বৰ ব্ৰহ্মা আদি মূৰ্তিত ভিন্ন ভিন্ন ৰূপে প্ৰকাশ পায়। পঞ্চভূত মন্ত্ৰাক্ষৰে গঠিত; আৰু সিহঁতৰ মন্ত্ৰসমূহো তদ্ৰূপ বিষয় (অনুভৱক্ষেত্ৰ)।
Verse 4
प्राणादिवायवः पञ्च ज्ञानकर्मेन्द्रियाणि च सर्वं पञ्चाक्षरं ब्रह्म तद्वदष्टाक्षरान्तकः
প্ৰাণ আদি পাঁচ বায়ু আৰু জ্ঞানেন্দ্ৰিয়-কৰ্মেন্দ্ৰিয়সমূহ—এই সকলো পঞ্চাক্ষৰ ব্ৰহ্মত অন্তর্ভুক্ত; তদ্ৰূপ (সাধনা) অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰতও শেষত পৰিণতি লাভ কৰে।
Verse 5
गव्येन प्रक्षयेद्दीक्षास्थानं मन्त्रेण चोदितं तन्त्रसम्भूतसम्भावः शिवमिष्ट्वा विधानतः
মন্ত্ৰবিধি অনুসাৰে গব্য (গো-উৎপন্ন শুদ্ধিকাৰক দ্ৰব্য)ৰে দীক্ষাস্থান ছিটাই শুদ্ধ কৰিব লাগে। তন্ত্ৰজাত অনুমোদিত প্ৰভাৱযুক্ত হৈ বিধিপূৰ্বক শিৱপূজা কৰিব লাগে।
Verse 6
मध्येषु तोरणद्वहिरिति ख , ज , ञ च मूलमूर्त्यङ्गविद्याभिस्तण्डुलक्षेपणादिकम् कृत्वा चरुञ्च यत् क्षीरं पुनस्तद्विभजेत् त्रिधा
মধ্যস্থানত ‘তোৰণদ্বহিৰ্’ মন্ত্ৰ আৰু খ, জ, ঞ বীজসহ, মূলমন্ত্ৰ, মুখ্য দেৱতাৰ মন্ত্ৰ আৰু অঙ্গমন্ত্ৰসমেত তণ্ডুল-ক্ষেপণ আদি ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি চৰু প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। তাৰ পাছত তাত ব্যৱহৃত দুধ পুনৰ তিন ভাগত বিভক্ত কৰিব লাগে।
Verse 7
निवेद्यैकं परं हुत्वा सशिष्यो ऽन्यद्भजेद्गुरुः आचम्य सकलीकृत्य दद्याच्च्छिष्याय देशिकः
এটা ভাগ প্ৰথমে নিবেদন কৰি, পৰৱৰ্তী ভাগ প্রধান আহুতি হিচাপে অগ্নিত প্ৰদান কৰিব লাগে। অৱশিষ্ট ভাগ গুৰু শিষ্যসহ গ্ৰহণ কৰিব। আচমন কৰি ‘সকলীকৰণ’ সম্পন্ন কৰি দেশিক তাত শিষ্যক দান কৰিব।
Verse 8
दन्तकाष्ठं हृदा जप्तं क्षीरवृक्षादिसम्भवम् संशोध्य दन्तान् संक्षिप्त्वा प्रज्ञाल्यैतत् क्षिपेद्भुवि
হৃদয়ত মন্ত্ৰজপ কৰি ক্ষীৰবৃক্ষ আদি পৰা উৎপন্ন দন্তকাষ্ঠ গ্ৰহণ কৰিব লাগে। দাঁত শুদ্ধ কৰি তাক গোটাই ভালদৰে ধুই, তাৰ পাছত ভূমিত ত্যাগ কৰিব লাগে।
Verse 9
पूर्वेण सौम्यवारीशगतं शुभमतौ शुभम् पुनस्तं शिष्यमायान्तं शिश्वाबन्धादिरक्षितं
তাৰ পাছত পূৰ্ব দিশ/পথেৰে সেই শুভমতি শিষ্য পুনৰ আহিল; সৌম্য জল-সম্পৰ্কীয় শুভ বস্তু লৈ আহি, বন্ধন আদি বাধা-নিষেধৰ পৰা ৰক্ষিত আছিল।
Verse 10
कृत्वा वेद्यां सहानेन स्वपेद्दर्भास्तरे बुधः सुषुप्तं वीक्ष्य तं शिष्यः प्रभाते श्रावयेद्गुरुं
বিধিমতে হৱিসসহ বেদী সাজি জ্ঞানীজন দৰ্ভাঘাঁহৰ শয্যাত শয়ন কৰিব। তেওঁ নিদ্ৰিত দেখিলে শিষ্যই প্ৰভাতে গুৰুক স্বপ্ন/অৱস্থাৰ বিৱৰণ জনাব।
Verse 11
शुभैः सिद्धिपदैर् भक्तिस्तैः पुनर्मण्डलार्चनम् मण्डलं भद्रकाद्युक्तं पूजयेत्सर्वसिद्धिदं
শুভ আৰু সিদ্ধিদায়ক মন্ত্রসমূহেৰে আৰু ভক্তিসহ পুনৰ মণ্ডলাৰ্চনা কৰিব। ভদ্ৰকা আদি শুভ অংগেৰে যুক্ত মণ্ডল পূজা কৰিব; ই সকলো সিদ্ধি প্ৰদান কৰে।
Verse 12
स्नात्वाचम्य मृदा देहं मन्त्रैर् आलिप्य कल्प्यते शिवतीर्थे नरः स्नायादघमर्षणपूर्वकम्
স্নান কৰি আচমন সম্পন্ন কৰি, মন্ত্র জপ কৰি শুদ্ধিমাটি দেহত লেপন কৰি নিজকে প্রস্তুত কৰিব। শিৱতীৰ্থত অঘমর্ষণ ক্ৰিয়া পূৰ্বক স্নান কৰিব।
Verse 13
हस्ताभिषेकं कृत्वाथ प्रायात् पूजादिकं बुधः मूलेनाब्जासनं कुर्यात्तेन पूरककुम्भकान्
হস্তাভিষেক সম্পন্ন কৰি জ্ঞানী সাধকে তাৰ পিছত পূজা আদি কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ব। মূলমন্ত্রে পদ্মাসন গ্ৰহণ কৰি, সেই মন্ত্রেই পূৰক আৰু কুম্ভক (প্ৰাণায়াম) সাধন কৰিব।
Verse 14
आत्मानं योजयित्वोर्ध्वं शिखान्ते द्वादशाङ्गुले संशोष्य दग्ध्वा स्वतनुं प्लावयेदमृतेन च
আত্মাক ঊৰ্ধ্বমুখী কৰি শিখাৰ অন্তত—বাৰ আঙুল ওপৰত—স্থাপন কৰিব। নিজৰ দেহ শোষাই যেন দগ্ধ কৰিলে তেনেকৈ কৰি, পাছত অমৃতৰে তাক প্লাৱিত কৰিব।
Verse 15
ध्मात्वा दिव्यं वपुस्तस्मिन्नात्मानञ्च पुनर्नयेत् कृत्वेवं चात्मशुद्धिः स्याद्विन्यस्यार्चनमारभेत्
সেই (ধ্যাত ৰূপ)ত দিব্য দেহ সঞ্চাৰ কৰি তাৰ পিছত আত্মাক পুনৰ তাতেই প্ৰৱেশ কৰাব। এইদৰে কৰিলে আত্মশুদ্ধি সম্পন্ন হয়; তাৰ পিছত ন্যাস কৰি অৰ্চনা আৰম্ভ কৰিব।
Verse 16
क्रमात् कृष्णसितश्यामरक्तपीता नगादयः मन्त्रार्णा दण्डिनाङ्गानि तेषु सर्वास्तु मूर्तयः
ক্ৰমে ‘ন’ আদি মন্ত্ৰবৰ্ণ ক’লা, বগা, শ্যাম, ৰঙা আৰু হালধীয়া ৰূপে ধ্যানযোগ্য; এইবোৰ দণ্ডধাৰী দেৱ (দণ্ডিন)ৰ অঙ্গ। সেই বৰ্ণ-অঙ্গসমূহত সকলো দেৱমূর্তি প্রতিষ্ঠিত বুলি চিন্তা কৰিব।
Verse 17
शिष्यमाचान्तमिति ञ अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं विन्यस्याङ्गानि सर्वतः न्यसेन्मन्त्राक्षरं पादगुह्यहृद्वक्त्रमूर्धसु
শিষ্যক আচমন কৰাই ‘অঙ্গুষ্ঠ’ৰ পৰা ‘কনিষ্ঠা’লৈ ক্ৰমে ন্যাস কৰিব; আৰু সৰ্বাঙ্গত বিন্যাস কৰি মন্ত্ৰাক্ষৰ পাদ, গুহ্য, হৃদয়, মুখ আৰু মূৰ্ধাত স্থাপন কৰিব।
Verse 18
व्यापकं न्यस्य मूर्धादि मूलमङ्गानि विन्यसेत् रक्तपीतश्यामसितान् पीठपादान् स्वकालजान्
প্ৰথমে ব্যাপক (ব্যাপক-মন্ত্ৰ/তত্ত্ব) ন্যাস কৰিব; তাৰ পিছত মূৰ্ধা আদি পৰা আৰম্ভ কৰি মূল-অঙ্গসমূহৰ বিন্যাস কৰিব। আৰু নিজ নিজ কালত উৎপন্ন ৰক্ত, পীত, শ্যাম/কৃষ্ণ আৰু শ্বেত পীঠ আৰু পাদসমূহো স্থাপন কৰিব।
Verse 19
स्वाङ्गान्मन्त्रैर् न्यसेद्गात्राण्यधर्मादीनि दिक्षु च तत्र पद्मञ्च सुर्यादिमण्डले त्रितयं गुणान्
মন্ত্ৰেৰে নিজৰ অঙ্গসমূহত ন্যাস কৰিব; আৰু অধৰ্ম আদি (দোষ-তত্ত্ব) দিশসমূহতো স্থাপন কৰিব। তাত পদ্ম আৰু সূৰ্যাদি মণ্ডলসমূহত গুণ-ত্ৰয়ো বিন্যস্ত কৰিব।
Verse 20
पूर्वादिपत्रे कामाद्या नवकं कर्णिकोपरि वामा ज्येष्ठा क्रमाद्रौद्रो काली कलविकारिणी
পূৰ্ব দিশাৰ পাঁপৰি পৰা আৰম্ভ কৰি কামা আদি নৱ শক্তিক পাঁপৰিসমূহত স্থাপন কৰিব লাগে; আৰু কৰ্ণিকাৰ ওপৰত ক্ৰমে বামা, জ্যেষ্ঠা, ৰৌদ্ৰী, কালী আৰু কলবিকাৰিণীক ন্যাস কৰিব লাগে।
Verse 21
बलविकारिणी चार्थ बलप्रमथनी तथा सर्वभूतदमनी च नवमी च मनोन्मनी
বলক বিকাৰ কৰা বলবিকারিণী, আৰু বলক মর্দন কৰা বলপ্রমথনী; সকলো ভূতক দমন কৰা সৰ্বভূতদমনী; নবমী শক্তি; আৰু মনক উন্মন অৱস্থালৈ উত্তোলন কৰা মনোন্মনী।
Verse 22
श्वेता रक्ता सिता पीता श्यामा वह्निनिभाषिता कृष्णारुणाश् च ताः शक्तीर्ज्वालारूपाः स्मरेत् क्रमात्
সেই শক্তিসকলক ক্ৰমে ধ্যান কৰিব লাগে—শ্বেত, ৰক্ত, সিত (ধৱল), পীত, শ্যামা, অগ্নিসদৃশ দীপ্তিময়, আৰু কৃষ্ণাৰুণ; তেওঁলোকক জ্বালাৰূপ বুলি ভাবি স্মৰণ কৰিব লাগে।
Verse 23
अनन्तयोगपीठाय आवाह्याथ हृदब्जतः स्फटिकाभं चतुर्वाहुं फलशूलधरं शिवम्
তাৰ পিছত অনন্ত-যোগপীঠত (প্ৰভুক) আৱাহন কৰি, হৃदय-পদ্মৰ পৰা স্ফটিকসদৃশ শুভ্ৰ কান্তিযুক্ত, চতুৰ্বাহু, ফল (বৰপ্ৰদ) আৰু ত্ৰিশূলধাৰী শিৱক আহ্বান কৰি ধ্যান কৰিব লাগে।
Verse 24
साभयं वरदं पञ्चवदंनञ्च त्रिलोचनम् पत्रेषु मुर्तयः पञ्च स्थाप्यास्तत्पुरुषादयः
তেওঁক অভয় আৰু বৰ দানকাৰী, পঞ্চবদন আৰু ত্ৰিলোচন ৰূপে নিৰূপণ কৰিব লাগে; আৰু পাঁপৰিসমূহত তৎপুৰুষ আদি পাঁচ মূৰ্তিৰ স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 25
पूर्वे तत्पुरुषः श्वेतो अघोरो ऽष्टभुजो ऽसिताः चतुर्वाहुमुखः पीताः सद्योजातश् च पश्चिमे
পূব দিশত তৎপুৰুষ শ্বেতবৰ্ণ। অঘোৰ কৃষ্ণাভ আৰু অষ্টভুজ। (উত্তৰত) বামদেৱ পীতবৰ্ণ, চতুৰ্ভুজ আৰু তদনুৰূপ মুখযুক্ত; আৰু পশ্চিমত সদ্যোজাত অৱস্থিত।
Verse 26
वामदेवः स्त्रीविलासी चतुर्वक्त्रभुजो ऽरुणः सौम्ये पञ्चास्य ईशाने ईशानः सर्वदः सितः
বামদেৱ স্ত্ৰীশক্তিৰ ক্ৰীড়াত ৰমণকাৰী; তেওঁ চতুৰ্মুখ, চতুৰ্ভুজ আৰু অৰুণবৰ্ণ। সৌম্য ৰূপত পঞ্চমুখ; আৰু ঈশান ৰূপত শ্বেতবৰ্ণ ঈশান সৰ্ব সিদ্ধি দান কৰে।
Verse 27
इष्टाङ्गानि यथान्यायमनन्तं सूक्ष्ममर्चयेत् सिद्धेश्वरं त्वेकनेत्रं पूर्वादौ दिश पूजयेत्
বিধি অনুসাৰে ইষ্ট অংগ/উপচাৰ সমৰ্পণ কৰি অনন্তৰ সূক্ষ্ম অৰ্চনা কৰিব লাগে। আৰু একনেত্ৰ সিদ্ধেশ্বৰক পূৰ্বাদি দিশসমূহসহ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 28
एकरुद्रं त्रिनेत्रञ्च श्रीकण्ठञ्च शिखण्डिनम् ऐशान्यादिविदिक्ष्वेते विद्येशाः कमलासनाः
একৰুদ্ৰ, ত্ৰিনেত্ৰ, শ্ৰীকণ্ঠ আৰু শিখণ্ডিন—এই কমলাসনস্থ বিদ্যেশসকল ঐশান্য আদি বিদিশাসমূহত অৱস্থিত।
Verse 29
श्वेतः पीतः सितो रक्तो धूम्रो रक्तो ऽरुणः शितः शूलाशनिशरेश्वासवाहवश् चतुराननाः
তেওঁলোকৰ বৰ্ণ—শ্বেত, পীত, সিত (ফিক্কা), ৰক্ত, ধূম্ৰবৰ্ণ, পুনৰ ৰক্ত, অৰুণ আৰু শিত (তীক্ষ্ণ/দীপ্ত) বুলি কোৱা হৈছে। ত্ৰিশূল, বজ্ৰ, শৰ, ধনু আৰু বাহন ধাৰণকাৰী—এই চতুৰানন ৰূপ।
Verse 30
उमा वण्डेशनन्दीशौ महाकालो गणेश्वरः वृषो भृङ्गरिटिस्कन्दानुत्तरादौ प्रपूजयेत्
তাৰ পিছত উত্তৰ দিশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমে উমা, বণ্ডেশ আৰু নন্দীশ, মহাকাল আৰু গণেশ্বৰ, লগতে বৃষ (নন্দিন), ভৃঙ্গৰিটি আৰু স্কন্দক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।
Verse 31
कुलिशं शक्तिदण्डौ च खड्गपाशध्वजौ गदां शूलं चक्रं यजेत् पद्मं पूव्वादौ देवमर्च्य च
বজ্ৰ, শক্তি আৰু দণ্ড; খড়্গ, পাশ আৰু ধ্বজ; গদা, শূল আৰু চক্ৰ; লগতে পদ্ম—এই সকলোকে পূৰ্ব দিশ আদি দিশত যথাস্থানে পূজা কৰি, তাৰ পিছত দেৱতাৰো অর্চনা কৰিব লাগে।
Verse 32
ततो ऽधिवासितं शिष्यं पाययेद्गव्यपञ्चकम् आचान्तं प्रोक्ष्ये नेत्रान्तैर् नेत्रे नेत्रेण बन्धयेत्
তাৰ পিছত অধিবাসত ৰখা শিষ্যক গব্যপঞ্চক পান কৰাব লাগে। সি আচমন কৰাৰ পাছত জল প্ৰোক্ষণ কৰি, চকুৰ কোণ স্পৰ্শ কৰি ‘নেত্ৰ’ মন্ত্ৰ/বিধিৰে প্ৰতিটো চকু বদ্ধ (ৰক্ষাসীল) কৰিব লাগে।
Verse 33
द्वारं प्रवेशयेच्छिप्यं मण्डपस्याथ दक्षिणे सासनादिकुशासीनं तत्र संशोधयेद्गुरुः
শিষ্যক দুৱাৰেদি প্ৰৱেশ কৰাব লাগে। তাৰ পিছত মণ্ডপৰ দক্ষিণ ফালে, আসন আৰু কুশত বহুৱাই, তাতেই গুৰুৱে তাৰ বিধিত সংশোধন (শুদ্ধি/পৰীক্ষা) কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 34
आदितत्त्वानि संहृत्य परमार्थे लयः क्रमात् पुनरुत्पादयेच्छिष्यं सृष्टिमार्गेण देशिकः
আদি তত্ত্বসমূহ সংহাৰ কৰি ক্ৰমে পৰমাৰ্থত লয় কৰাব লাগে; তাৰ পিছত দেশিক (দীক্ষাগুরু) সৃষ্টিমাৰ্গে শিষ্যক পুনৰুৎপাদন/পুনৰ্গঠন কৰিব লাগে।
Verse 35
न्यासं शिष्ये ततः कृत्वा तं प्रदक्षिणमानयेत् पश्चिमद्वारमानीय क्षेपयेत् कुसुमाञ्जलिम्
তাৰ পিছত শিষ্যৰ ওপৰত মন্ত্ৰ-ন্যাস সম্পন্ন কৰি তাক পবিত্ৰ স্থানৰ প্ৰদক্ষিণ কৰাব লাগে। পশ্চিম দ্বাৰত লৈ গৈ তাক পুষ্পাঞ্জলি নিক্ষেপ কৰাব।
Verse 36
यस्मिन् पतन्ति पुष्पाणि तन्नामाद्यं विनिर्दिशेत् पार्श्वेयागभुवः खाते कुण्डे सन्नभिमेखले
য’ত পুষ্প পৰে, সেই স্থান/নাম প্ৰথমে নিৰ্ধাৰণ কৰি ঘোষণা কৰিব লাগে। এই কাৰ্য পাৰ্শ্ব-যাগভূমিৰ খনিত কুণ্ডত, নাভি-চিহ্ন আৰু মেখলা-সীমাসহ সম্পন্ন হয়।
Verse 37
शिवाग्निं जनयित्वेष्ट्वा पुनः शिष्येण चार्चयेत् ध्यानेनात्मनिभं शिष्यं संहृत्य प्रलयः क्रमात्
শিৱাগ্নি উৎপন্ন কৰি পূজা সম্পন্ন কৰি, পুনৰ শিষ্যৰ দ্বাৰাও তাৰ অর্চনা কৰাব লাগে। তাৰ পিছত ধ্যানৰ দ্বাৰা শিষ্যক আত্মসদৃশ কৰি সংহৰণ কৰিলে ক্ৰমে প্ৰলয়-ক্রম ঘটে।
Verse 38
पुनरुत्पाद्य तत्पाणौ दद्याद्दर्भांश् च मन्त्रितान् पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद्धृदयादिभिः
পুনৰ (সংস্কাৰ-শক্তি) উৎপন্ন কৰি তাৰ হাতত মন্ত্ৰিত দৰ্ভ-তৃণ দিব লাগে। তাৰ পিছত হৃদয় আদি অঙ্গ-মন্ত্ৰেৰে পৃথিৱী আদি তত্ত্বসমূহ অগ্নিত আহুতি দিব লাগে।
Verse 39
कमलानना इति ञ सन्धादिमेखले इति ख एकैकस्य शतं हुत्वा व्योममूलेन होमयेत् हुत्वा पूर्णाहुतिं कुर्यादस्त्रेणाष्टाहुतीर्हुनेत्
“কমলাননা” (ঞ) আৰু “সন্ধাদিমেখলে” (খ) এই বীজ-সূত্ৰেৰে প্ৰত্যেকটোৰ একশতকৈ আহুতি দিব লাগে। তাৰ পিছত “ব্যোম-মূল” মন্ত্ৰেৰে হোম কৰিব। শেষত পূৰ্ণাহুতি কৰি অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰেৰে আঠ আহুতি দিব।
Verse 40
प्रायश्चित्तं विशुद्ध्यर्थं ततः शेषं समापयेत् कुम्भं समन्त्रितं प्रार्च्य शिशुं पीठे ऽभिषेचयेत्
শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰথমে প্ৰায়শ্চিত্ত-বিধি সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত বাকী ক্ৰিয়া সমাপ্ত কৰিব। মন্ত্ৰে সংস্কৃত কলহক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, পীঠত স্থাপিত শিশুৰ অভিষেক কৰিব।
Verse 41
शिष्ये तु समयं दत्वा स्वर्णाद्यैः स्वगुरुं यजेत् दीक्षा पञ्चाक्षरस्योक्ता विष्ण्वादेरेवमेव हि
শিষ্যক প্ৰথমে সময়-ব্ৰত দি, সোণ আদি দানৰ দ্বাৰা নিজৰ গুৰুক পূজা কৰিব। পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰৰ দীক্ষা কোৱা হৈছে; বিষ্ণু আদি ক্ষেত্ৰতো একেই বিধি প্ৰযোজ্য।
Frequently Asked Questions
A full tantric workflow: site purification, maṇḍala construction and re-worship, layered nyāsa (vyāpaka and aṅga), deity/śakti directional installations, and a quantified homa sequence (including pūrṇāhuti and astra oblations) within a formal dīkṣā framework.
It converts metaphysics into practice: by mapping mantra to body, elements, and cognition, then purifying the self through prāṇāyāma, nyāsa, and tattva-saṃhāra, the rite aims at inner identification with Śiva (jñāna-svarūpa) while also conferring siddhi-oriented ritual competence.
The pañcabrahma set beginning with Tatpuruṣa—Tatpuruṣa, Aghora, Vāmadeva, Sadyojāta, and Īśāna—installed directionally with specified colors and iconographic features.
Adhivāsa, administration of gavyapañcaka, protective sealing of the eyes, entry and purification, dissolution of tattvas into the Supreme (laya/saṃhāra), re-creation by sṛṣṭi-mārga, circumambulation and flower-casting for determination, Śiva-fire worship and homa, expiation, kumbha worship, abhiṣeka, samaya vow, and guru honoring with gifts.