Adhyaya 173
Prāyaścitta — Definitions of Killing, Brahmahatyā, and Graded Expiations
ভগৱান অগ্নিয়ে ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ প্ৰায়শ্চিত্ত-প্ৰকৰণ আৰম্ভ কৰি কয় যে এই প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্যৱস্থা ব্ৰহ্মাৰ পৰা প্ৰৱৰ্তিত। ‘বধ’ বুলিলে প্ৰাণ-বিয়োগ (মৃত্যু) ঘটোৱা যিকোনো কৰ্মক বুজায় বুলি সংজ্ঞা দিয়ে। দোষ কেবল প্ৰত্যক্ষ হত্যাত সীমাবদ্ধ নহয়—হত্যা কৰোৱানো, যৌথ অস্ত্ৰকর্মত দলগত অংশগ্ৰহণ, আৰু পৰোক্ষ কাৰণ হোৱা (যেনে নিৰ্যাতন/চাপৰ ফলত প্ৰেৰিত আত্মহত্যা)ও বিশেষকৈ ব্ৰহ্মহত্যা-ৰূপে মহাপাতক গণ্য। তাৰ পিছত দেশ, কাল, সামৰ্থ্য আৰু অপৰাধৰ স্বভাৱ অনুসৰি প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্ণয়ৰ নীতি বৰ্ণনা কৰে। ব্ৰাহ্মণবধৰ বাবে মহাপ্ৰায়শ্চিত্ত—আত্মত্যাগ, দীঘলীয়া তপস্যা-চিহ্নধাৰণসহ ভিক্ষাজীৱন, আৰু আচৰণভিত্তিক লাঘৱ—উল্লেখ কৰে। পাছত বৰ্ণ আৰু দুৰ্বলতা (বৃদ্ধ, নাৰী, শিশু, ৰোগী) অনুসৰি দণ্ডৰ স্তৰ, গোহত্যা, আঘাত, সঁজুলিৰে আকস্মিক মৃত্যু আদি ক্ষেত্ৰত প্ৰায়শ্চিত্ত, শৌচ-অশৌচ/খাদ্যদূষণ, মদ্যাদি নিষিদ্ধ সেৱন, চুৰিত প্ৰত্যৰ্পণ-ৰাজদণ্ডৰ ন্যায়, আৰু গুৰুতল্পাদি যৌন অপৰাধত মৃত্যুপ্ৰায়শ্চিত্ত বা বহু-মাহৰ চান্দ্ৰায়ণ বিধান দিয়া হৈছে। সমগ্ৰতে প্ৰায়শ্চিত্তক ন্যায়সঙ্গত মাপ আৰু অন্তঃশুদ্ধিৰ আধ্যাত্মিক ঔষধ—দুয়ো ৰূপে প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे सर्वपापप्रायश्चित्ते पापनाशनस्तोत्रं नाम द्विसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्रिसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तं अग्निर् उवाच प्रायश्चित्तं ब्रह्णोक्तं वक्ष्ये पापोपशान्तिदं स्यात् प्राणवियोगफलो व्यापारो हननं स्मृतं
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত সৰ্বপাপ-প্ৰায়শ্চিত্ত প্ৰকৰণৰ অন্তৰ্গত ‘পাপনাশন স্তোত্ৰ’ নামৰ একশ বাহাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া প্ৰায়শ্চিত্ত বিষয়ক একশ তিয়াত্তৰতম অধ্যায় আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে—ব্ৰহ্মাই কোৱা, পাপ-শান্তিদায়ক প্ৰায়শ্চিত্ত মই বৰ্ণনা কৰিম। যি কৰ্মৰ ফল প্ৰাণবিয়োগ (মৃত্যু), তাক ‘হনন’ (বধ) বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 2
रागाद् द्वेषात् प्रमादाच्च स्वतः परत एव वा ब्राह्मणं घातयेद्यस्तु स भवेद्ब्रह्मघातकः
ৰাগ, দ্বেষ বা প্ৰমাদৰ বশত—নিজে বা আনৰ দ্বাৰা—যি ব্ৰাহ্মণক হত্যা কৰায়, সি ব্ৰহ্মঘাতক হয়।
Verse 3
बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणां यद्येको घातकस्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः
বহু অস্ত্ৰধাৰী একেটা যৌথ কাৰ্যত নিয়োজিত থাকিলে, তাত তেওঁলোকৰ মাজৰ এজন যদি ঘাতক হয়, তেন্তে সকলোৱে ঘাতক বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 4
आक्रोशितस्ताडितो वा धनैव्वा परिपीडितः ततः कर्माणीति ख , ग , घ , छ च यमुद्दिश्य त्यजेत् प्राणांस्तमाहुर्ब्रह्मघातकं
যদি কোনো ব্যক্তি গালি, প্ৰহাৰ বা ধনবলে পীড়িত হৈ—পূৰ্বোক্ত কৰ্মসমূহক উপলক্ষ কৰি—নিজ প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে যাৰ কাৰণে সেই মৃত্যু ঘটিল, তাক ব্ৰহ্মঘাতক বুলি কোৱা হয়।
Verse 5
औषधाद्युपकारे तु न पापं स्यात् कृते मृते पुत्रं शिष्यन्तथा भार्यां शासते न मृते ह्य् अघं
ঔষধ আদি উপকাৰৰ উদ্দেশ্যে কৰা কৰ্মত, তাত মৃত্যু হলেও পাপ নহয়। তদ্ৰূপ পুত্ৰ, শিষ্য আৰু পত্নীক শাসন কৰোঁতে অনিচ্ছাকৃত মৃত্যু ঘটিলেও দোষ গণ্য নহয়।
Verse 6
देशं कालञ्च यः शक्तिं पापञ्चावेक्ष्य यत्नतः प्रायश्चित्तं प्रकल्प्यं स्याद्यत्र चोक्ता ब निष्कृतिः
দেশ, কাল, নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু পাপৰ স্বভাৱ যত্নসহকাৰে বিবেচনা কৰি প্ৰায়শ্চিত্ত নিৰ্ধাৰণ কৰা উচিত; শাস্ত্ৰত যি নিষ্কৃতি যিদৰে কোৱা হৈছে, সেই অনুসাৰে সেয়াই গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
Verse 7
गवार्थे ब्राह्मणार्थे वा सद्यः प्राणान् परित्यजेत् प्रास्येदात्मानमग्नौ वा मुच्यते ब्रह्महत्यया
গোৰ কল্যাণৰ বাবে বা ব্ৰাহ্মণৰ কল্যাণৰ বাবে তৎক্ষণাৎ প্ৰাণত্যাগ কৰা উচিত; অথবা অগ্নিত নিজকে নিক্ষেপ কৰিব পাৰে—এনে আত্মোৎসৰ্গে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্তি হয়।
Verse 8
शिरःकपाली ध्वजवान् भैक्षाशी कर्म वेदयन् ब्रह्महा द्वादशाब्दानि मितभुक् शुद्धिमाप्नुयात्
ব্ৰাহ্মণহন্তাই কপাল (খুলি) ধাৰণ কৰি, ধ্বজ বহন কৰি, ভিক্ষাৰে জীৱন যাপন কৰি, নিজৰ কৃতকৰ্ম প্ৰকাশ্যে জনাই, বাৰ বছৰ মিতাহাৰী থাকিলে শুদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 9
षड्भिर्वर्षैः शुद्धचारी ब्रह्महा पूयते नरः विहितं यदकामा मां कामात्तु द्विगुणं स्मृतं
শুদ্ধাচাৰী ব্ৰাহ্মণহন্তা পুৰুষ ছয় বছৰত শুদ্ধ হয়। নিষ্কামভাৱে কৰা বিধানেই নিৰ্দিষ্ট; কিন্তু কামনাৰে কৰিলে তাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত দ্বিগুণ বুলি স್ಮৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 10
प्रायश्चित्तं प्रवृत्तस्य बधे स्यात्तु त्रिवार्षिकं ब्रह्मघ्नि क्षत्रे द्विगुणं विट्च्छूद्रे द्विगुणं त्रिधा
হত্যাকর্মত প্ৰবৃত্ত হোৱা ব্যক্তিৰ প্ৰায়শ্চিত্ত তিন বছৰৰ বুলি বিধান। ব্ৰাহ্মণবধত সেয়া দ্বিগুণ; ক্ষত্ৰিয়বধতো দ্বিগুণ; আৰু বৈশ্য-শূদ্ৰবধত সেয়া দ্বিগুণ হৈ ‘ত্রিধা’—অৰ্থাৎ কোৱা ক্ৰম অনুসাৰে গুণিত বুলি কীৰ্তিত।
Verse 11
अन्यत्र विप्रे सकलं पादोनं क्षत्रिये मतं वैश्ये ऽर्धपादं क्षत्रे स्याद्वृद्धस्त्रीबालरोगिषु
অন্য ক্ষেত্ৰত ব্ৰাহ্মণৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত/দণ্ডৰ সম্পূৰ্ণ মাত্ৰা বিধেয়; ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে এক পাদ (চতুৰ্থাংশ) কম, বৈশ্যৰ বাবে অর্ধেক; আৰু শূদ্ৰ, বৃদ্ধ, নাৰী, শিশু আৰু ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত ই যথোচিতভাৱে অধিক শিথিল কৰা উচিত।
Verse 12
तुरीयो ब्रह्महत्यायाः क्षत्रियस्य बधे स्मृतं वैश्ये ऽष्टमांशो वृत्तस्थे शूद्रे ज्ञेयस्तु षोडशः
ক্ষত্ৰিয় বধত ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ চতুৰ্থাংশ স্মৃত; বৈশ্য বধত অষ্টমাংশ; আৰু নিজৰ যথোচিত বৃত্তিত স্থিত শূদ্ৰ বধত ষোড়শাংশ জ্ঞেয়।
Verse 13
अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् पञ्चगव्यं पिवेद्गोघ्नो मासमासीत संयतः
অপ্ৰদূষিতা (নিৰ্দোষ) নাৰী হত্যা কৰিলে শূদ্ৰহত্যাৰ বাবে বিধিত ব্ৰত পালন কৰা উচিত। আৰু গোহন্তাই পঞ্চগব্য পান কৰি, সংযত হৈ, এক মাহ প্ৰায়শ্চিত্তত থাকিব।
Verse 14
गोष्ठे शयो गो ऽनुगामी गोप्रदानेन शुद्ध्यति कृच्छ्रञ्चैवातिकृच्छ्रं वा पादह्रासो नृपादिषु
যি গোশালাত শয়ন কৰে বা গোৰ অনুগামী/অনধিকাৰ হস্তক্ষেপকাৰী হয়, সি গোদানে শুদ্ধ হয়। কিন্তু ৰজা আদি বিষয়ত কৃচ্ছ্ৰ বা অতীকৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু লগতে পদহ্ৰাস (পদ/মৰ্যাদা হানি)ও হয়।
Verse 15
अतिवृद्धामतिकृशामतिबालाञ्च रोगिणीं न संस्कृतिरिति छ बधे ऽस्य तु इति छ हत्वा पूर्वविधानेन चरेदर्धव्रतं द्विजः
অতিবৃদ্ধ, অতিক্ষীণ, অতিবাল বা ৰোগীৰ বাবে পূৰ্ণ সংস্কাৰ-কৰ্ম নাই—এমন কোৱা হৈছে; কিন্তু কোনো দ্বিজে যদি তেনে ব্যক্তিক বধ কৰে, তেন্তে পূৰ্ববিধান অনুসাৰে প্ৰায়শ্চিত্তৰূপে অর্ধব্ৰত পালন কৰিব লাগে।
Verse 16
ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या दद्याद्धेमतिलदिकं मुष्टिचपेटकीलेन तथा शृङ्गादिमोटने
যথাশক্তি ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব; আৰু মুষ্টি, চপেট, কীল/খুঁটিৰ আঘাতত হোৱা ক্ষতি তথা শিং আদি ভাঙাৰ প্ৰায়শ্চিত্তস্বৰূপে সোণ, তিল আদি দান কৰিব।
Verse 17
लगुडादिप्रहारेण गोबधं तत्र निर्दिशेत् दमेन दामने चैव शकटादौ च योजने
তাত লাঠি আদি দিয়ে প্ৰহাৰ কৰাক ‘গোবধ’ৰ সমতুল্য দণ্ডনীয় বুলি নিৰ্দেশ কৰিব; আৰু ‘দম’ নামৰ দণ্ড, গৰু বাঁধা, আৰু গাড়ী আদি সৈতে জোঁতা—এই ক্ষেত্ৰতো একেই বিধান।
Verse 18
स्तम्भशृङ्खलपाशैर् वा मृते पादोनमाचरेत् काष्ठे शान्तपनं कुर्यात् प्राजापत्यन्तु लोष्ठके
স্তম্ভ, শৃংখল বা পাশৰ বাবে (জীৱ) মৰিলে প্ৰায়শ্চিত্ত এক-চতুৰ্থাংশ কমাই পালন কৰিব। কাঠৰ বাবে হলে শান্তপন ব্ৰত; আৰু লোষ্ঠ/ইটখণ্ডৰ বাবে হলে প্ৰাজাপত্য ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 19
तप्तकृच्छ्रन्तु पाषाणे शस्त्रे चाप्यतिकृच्छ्रकं मार्जारगोधानकुलमण्डूकश्वपतत्रिणः
মেকুৰী, গোধা, নকুল, বেঙ, কুকুৰ আৰু পখী—ইহঁতৰ বধত, পাথৰৰ বাবে হলে তপ্তকৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত; আৰু অস্ত্ৰৰ বাবে হলে অতীকৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব।
Verse 20
हत्वा त्र्यहं पिवेत् क्षीरं कृच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत् व्रतं रहस्ये रहसि प्रकाशे ऽपि प्रकाशकं
হত্যা কৰিলে তিনিদিন গাখীৰ পান কৰিব; আৰু কৃচ্ছ্ৰ আৰু চন্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিব—ই প্ৰায়শ্চিত্তে গোপন দোষ গোপনে আৰু প্ৰকাশ্য দোষো প্ৰকাশ্যে শোধন হয়।
Verse 21
प्राणायामशतं कार्यं सर्वपापापनुत्तये पानकं द्राक्षमधुकं खार्जरन्तालमैक्षवं
সকলো পাপ নাশৰ বাবে শত প্ৰাণায়াম কৰা উচিত। তাৰ পিছত দ্ৰাক্ষা, মধূক, খেজুৰ, তালফল আৰু ইক্ষুৰসেৰে প্ৰস্তুত মধুৰ পানক পান কৰা উচিত।
Verse 22
मध्वीकं टङ्कमाध्वीकं मैरेयं नारिकेलजं न मद्यान्यपि मद्यानि पैष्टी मुख्या सुरा स्मृता
মধ্বীক, টঙ্ক-মাধ্বীক, মৈৰেয় আৰু নাৰিকেলজাত পানীয়—এইবোৰ আৰু অন্য মাদক পানীয় সঁচাকৈ মদ্য; কিন্তু মুখ্য ‘সুৰা’ ধান্যজাত পাইষ্টী মদিৰা বুলি স্মৃত।
Verse 23
त्रैवर्णस्य निषिद्धानि पीत्वा तप्त्वाप्यपः शुचिः कणान् वा भक्षयेदब्दं पिण्याकं वा सकृन्निशि
ত্রৈবৰ্ণ্য (দ্বিজ) যদি নিষিদ্ধ পানীয় পান কৰে, তেন্তে গৰম কৰা পানী পান কৰি শুচি হয়; অথবা এক বছৰ কেৱল ধান্যকণা ভক্ষণ কৰিব, নাইবা ৰাতি একবাৰ পিণ্যাক (খৈল) গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 24
सुरापाणापनुत्यर्थं बालवामा जटी ध्वजी अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च
সুৰাপানৰ পাপ নাশৰ বাবে বালব্ৰতী হৈ, বাম-নিয়ম মানি, জটা ধৰি ধ্বজ বহন কৰি প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে; আৰু অজ্ঞতাবশত সুৰাসংস্পৃষ্ট বিষ্ঠা-মূত্র গ্ৰহণ কৰিলেও এই বিধি প্ৰযোজ্য।
Verse 25
पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः मद्यमाण्डस्थिता आपः पीत्वा सप्तदिनं व्रती
তিন দ্বিজবৰ্ণ পুনৰ সংস্কাৰৰ যোগ্য। মদ্য-মাণ্ড (তলানি/কিণ্ব) থকা পানী পান কৰি সেই ব্যক্তি সাত দিন ব্ৰত পালন কৰিব।
Verse 26
चाण्डालस्य तु पानीयं पीत्वा स्यात् षड्दिनं व्रती चण्डालकूपभाण्डेषु पीत्वा शान्तपनं चरेत्
চাণ্ডালৰ পানীয় জল পান কৰিলে ছয় দিন ব্ৰত পালন কৰা উচিত। চাণ্ডালৰ কূপ বা তেওঁৰ ব্যৱহৃত পাত্ৰৰ জল পান কৰিলে শান্তপন প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব লাগে।
Verse 27
पञ्चगव्यं त्रिरान्ते पीत्वा चान्त्यजलं द्विजः मत्स्यकण्टकशम्बूकशङ्खशुक्तिकपर्दकान्
এজন দ্বিজে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ অন্তত তিনিবাৰ পঞ্চগব্য পান কৰি আৰু অন্ত্যজ-সম্পৰ্কীয় জল গ্ৰহণ কৰি, মাছৰ কাঁইট/হাড়, শম্বূক, শঙ্খ, শুক্তিকা (ঝিনুকৰ খোল) আৰু কপৰ্দক (কড়ি)ৰ (ভক্ষণ/স্পৰ্শ) দোষৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰে।
Verse 28
पीत्वा नवोदकं चैव पञ्चगव्येन शुद्ध्यति शवकूपोदकं पीत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति
নবোদক (তাজা জল) পান কৰিলে পঞ্চগব্য গ্ৰহণে শুদ্ধি হয়। শৱ-কূপৰ জল পান কৰিলে তিন ৰাতিত সম্পূৰ্ণ শুদ্ধি হয়।
Verse 29
अन्त्यावसायिनामन्नं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् आपत्काले शूद्रगृहे मनस्तापेन शुद्ध्यति
অন্ত্যাৱসায়ীসকলৰ অন্ন ভক্ষণ কৰিলে চন্দ্ৰায়ণ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব লাগে। কিন্তু আপৎকালত শূদ্ৰৰ ঘৰত (ভোজন কৰিলে) কেৱল মনস্তাপেই শুদ্ধি হয়।
Verse 30
शूद्रभाजनभुक् विप्रः पञ्चगव्यादुपोषितः कन्दुपक्वं स्नेहपक्वं स्नेहं च दधिशक्तवः
শূদ্ৰৰ পাত্ৰত ভোজন কৰা বিপ্ৰে পঞ্চগব্যৰ আধাৰত উপবাস পালন কৰিব লাগে। (অনুমেয় আহাৰ) সিজোৱা কন্দমূল, ঘিউত পকা খাদ্য, ঘিউ নিজে, আৰু দধি-মিশ্ৰিত সত্তু/যৱাগু গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
Verse 31
शूद्रादनिन्द्यान्येतानि गुडक्षीररसादिकं अस्नातभुक् चोपवासी दिनान्ते तु जपाच्छुचिः
শূদ্ৰৰ পৰা গুড়, দুধ, ফলৰস আদি গ্ৰহণ কৰা নিন্দনীয় নহয়। যিয়ে স্নান নকৰাকৈ খায়, সি উপবাস কৰিব আৰু দিনৰ শেষত জপেৰে শুচি হ’ব।
Verse 32
मूत्रोच्चार्यशुचिर्भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति केशकीटावपन्नं च पादस्पृष्टञ्च कामतः
মূত্ৰত্যাগৰ পিছত শুচি নোহোৱাকৈ যিয়ে খায়, সি তিন ৰাতিত শুদ্ধ হয়। তদ্ৰূপ চুলি বা কীটৰ দ্বাৰা দূষিত আৰু ইচ্ছাকৃতভাৱে পায়ে স্পৰ্শিত আহাৰো দোষযুক্ত।
Verse 33
भ्रूणघ्नावेक्षित्तं चैव सस्पृष्टं वाप्युदक्यया काकाद्यैर् अवलीढं च शुनासंस्पृष्टमेव च
ভ্ৰূণঘাতীয়ে দেখা, ঋতুমতী নাৰীয়ে স্পৰ্শ কৰা, কাক আদি দ্বাৰা চাটা, বা কুকুৰে সংস্পৰ্শ কৰা আহাৰ/নৈবেদ্য—এই সকলো অপবিত্ৰ বুলি গণ্য।
Verse 34
गवाद्यैर् अन्नमाघ्रातं भुक्त्वा त्र्यहमुपावसेत् रेतोविण्मूत्रभक्षी तु प्राजापत्यं समाचरेत्
গৰু আদি দ্বাৰা ঘ্ৰাণ কৰা অন্ন খালে তিন দিন উপবাস কৰিব লাগে। কিন্তু যিয়ে বীৰ্য, বিষ্ঠা বা মূত্ৰ ভক্ষণ কৰিছে, সি প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব।
Verse 35
चान्द्रायण नवश्राद्धे पराको मासिके मतः पक्षत्रये ऽतिकृच्छ्रं स्यात् षण्मासे कृच्छ्रमेव च
নৱশ্ৰাদ্ধ-সম্পর্কীয় দোষৰ প্ৰায়শ্চিত্ত হিচাপে চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত মান্য। মাসিক কৰ্মদোষত পৰাক। তিন পক্ষ চলিলে অতিকৃচ্ছ্ৰ, আৰু ছয় মাস চলিলে কেৱল কৃচ্ছ্ৰ।
Verse 36
आब्दिके पादकृच्छ्रं स्यादेकाहः पुनराव्दिके पूर्वेद्युर्वार्षिकं श्राद्धं परेद्युः पुनराव्दिकं
আব্দিক শ্ৰাদ্ধত ‘পাদকৃচ্ছ্ৰ’ প্ৰায়শ্চিত্ত বিধেয়; পুনৰাব্দিকত একদিনীয়া উপবাস। পূৰ্বদিনে বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধ কৰিব, আৰু পৰদিনে পুনৰায় পুনৰাব্দিক শ্ৰাদ্ধ কৰিব।
Verse 37
निषिद्धभक्षणे भुक्ते प्रायश्चित्तमुपोषणं भूस्तृणं लशुनं भुक्त्वा शिशुकं कृच्छ्रमाचरेत्
নিষিদ্ধ ভক্ষণ কৰিলে প্ৰায়শ্চিত্ত হৈছে উপবাস। মাটি, ঘাঁহ বা নহৰু খালে ‘শিশুক’ কৃচ্ছ্ৰ আচৰণ কৰিব লাগে।
Verse 38
लशुनं गृञ्जनं भुक्त्वेति ङ शिशुकृच्छ्रं समाचरेदिति ख अभोज्यानान्तु भुक्त्वान्नं स्त्रीशूद्रोच्छिष्टमेव च जग्ध्वा मांसमभक्ष्यञ्च सप्तरात्रं पयः पिवेत्
নহৰু বা পিঁয়াজ খালে ‘শিশু-কৃচ্ছ্ৰ’ পালন কৰিব লাগে। কিন্তু অভোজ্য অন্ন, স্ত্ৰী বা শূদ্ৰৰ উচ্ছিষ্ট, বা নিষিদ্ধ মাংস খালে সাত ৰাতি কেৱল গাখীৰ পান কৰিব।
Verse 39
मधु मांसञ्च यो ऽश्नीयाच्छावं सूतकमेव वा प्राजापत्यं चरेत् कृच्छ्रं ब्रह्मचारी यतिर्व्रती
যি মধু আৰু মাংস খায়, বা শাৱ/সূতক অশৌচত (ভোজন) কৰে, সি ব্ৰহ্মচাৰী-যতি সদৃশ ব্ৰতী হৈ ‘প্ৰাজাপত্য কৃচ্ছ্ৰ’ প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰিব।
Verse 40
अन्ययेन परस्वापहरणं स्तेयमुच्यते मुसलेन हतो राज्ञा स्वर्णस्तेयी विशुद्ध्यति
অন্যায়ে পৰৰ সম্পত্তি অপহৰণ কৰাক ‘স্তেয়’ (চুৰি) বোলা হয়। সোণ চোৰক ৰজাই যদি মুছলৰে হত্যা কৰে, তেন্তে সি (সেই পাপৰ পৰা) বিশুদ্ধ হয়।
Verse 41
अधःशायी जटाधारी पर्णमूलफलाशनः एककालं समश्नानो द्वादशाब्दे विशुद्ध्यति
যি মাটিত শয়ন কৰে, জটাধাৰী হয়, পাতা‑মূল‑ফল আহাৰ কৰে আৰু দিনে এবাৰ মিতাহাৰ গ্ৰহণ কৰে—সেই নিয়মে বাৰ বছৰত শুদ্ধ হয়।
Verse 42
रुक्मस्तेयी सुरापश् च ब्रह्महा गुरुतल्पगः स्तेयं कृत्वा सुरां पीत्वा कृच्छ्रञ्चाब्दं चरेन्नरः
সোণ চোৰ, সুৰাপায়ী, ব্ৰাহ্মণহন্তা আৰু গুৰুশয্যা‑লঙ্ঘনকাৰী—চুৰি কৰি সুৰা পান কৰিলে, সেই মানুহে এক বছৰ ‘কৃচ্ছ্ৰ’ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিব লাগে।
Verse 43
मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च अयस्कांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नभुक्
মণি, মুক্তা, প্ৰৱাল, তামা, ৰূপা, লোহা, কাঁসা আৰু পাথৰ—ইয়াৰ (প্ৰায়শ্চিত্তত) বাৰ দিন ‘কণান্ন’ অৰ্থাৎ সৰল ধান্যাহাৰ গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
Verse 44
मनुष्याणान्तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रगृहस्य च वापीकूपतडागानां शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतं
মানুহ অপহৰণ, স্ত্ৰী হৰণ, ক্ষেত বা গৃহৰ চুৰি, আৰু কূপ‑বাপি‑তড়াগ (পুখুৰী/জলাধাৰ) আদিৰ ক্ষেত্ৰত শুদ্ধিৰ বাবে ‘চান্দ্ৰায়ণ’ প্ৰায়শ্চিত্ত স্মৃত।
Verse 45
भक्ष्यभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनं
ভক্ষ্য‑ভোজ্য অপহৰণ (বা অপবিত্ৰীকৰণ), লগতে যান, শয্যা, আসন আৰু পুষ্প‑মূল‑ফলৰ ক্ষেত্ৰত—শোধন ‘পঞ্চগব্য’ দ্বাৰা কৰিব লাগে।
Verse 47
तृणकाष्ठद्रुमाणाञ्च शुष्कान्नस्य गुडस्य च चेलचर्मामिषाणाञ्च त्रिरात्रं स्यादभोजनं
যদি কোনোবাই তৃণ, কাঠ, গছ-গছনি আদি (অশুচি বস্তু), লগতে শুকান্ন, গুড়, আৰু বস্ত্ৰ, চর্ম আৰু মাংসৰ দ্বাৰা দোষযুক্ত হয় বা সেয়া গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে তিনিৰাতি অভোজন (উপবাস) কৰিব লাগে।
Verse 48
पितुः पत्नीञ्च भगिनीमाचार्यतनयान्तथा आचार्याणीं सुतां स्वाञ्च गच्छंश् च गुरुतल्पगः
যি পুৰুষ পিতাৰ পত্নী, নিজৰ ভগিনী, আচাৰ্যৰ কন্যা, আচাৰ্যাণী, নিজৰ কন্যা বা নিজৰ মাতাৰ সৈতে গমন কৰে, সি ‘গুৰুতল্পগ’ (গুৰুশয্যা-লঙ্ঘনকাৰী) বুলি কোৱা হয়।
Verse 49
गुरुतल्पे ऽभिभाष्यैनस्तप्ते पच्यादयोमये शूमीं ज्वलन्तीञ्चाश्लिष्य मृतुना स विशुद्ध्यति
গুৰুতল্প-লঙ্ঘনৰ পাপৰ প্ৰায়শ্চিত্তত তাক তপ্ত লোহাৰ ওপৰত দগ্ধ (পকোৱা) কৰা হয়; আৰু জ্বলন্ত লোহাৰ স্ত্ৰী-প্ৰতিকৃতি আলিঙ্গন কৰি সি মৃত্যুৰ দ্বাৰাই শুদ্ধ হয়।
Verse 50
चान्द्रायणान् वा त्रीन्मासानभ्यस्य गुरुतल्पगः एवमेव विधिं कुर्याद् योषित्सु पतितास्वपि
অথবা গুৰুতল্পগ পুৰুষে তিনিমাহ ধৰি তিনিটা চন্দ্ৰায়ণ-ব্ৰত পালন কৰিব; আৰু পতিতা নাৰীৰ ক্ষেত্ৰতো এই একেই বিধি (প্ৰায়শ্চিত্ত) প্ৰযোজ্য।
Verse 51
यत् पुंसः परदारेषु तच्चैनां कारयेद्व्रतं रेतः सिक्त्वा कुमारीषु चाण्डालीषु सुतासु च
পৰদাৰগমনৰ ক্ষেত্ৰত পুৰুষৰ বাবে যি প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত বিধান কৰা হৈছে, সেই একেই ব্ৰত তাকেও কৰাব লাগে—যেতিয়া সি কুমাৰী, চাণ্ডালী নাৰী আৰু নিজৰ কন্যাসকলৰ মাজত ৰেতঃ (বীৰ্য) সিঞ্চিত কৰাইছে।
Verse 52
सपिण्डापत्यदारेषु प्राणत्यागो विधीयते यत् करोत्येकरात्रेण वृषलीसेवनं द्विजः
সপিণ্ডা নাৰী, পুত্ৰৰ পত্নী বা বোৱাৰীৰ সৈতে অবৈধ সংসৰ্গ কৰিলে প্ৰায়শ্চিত্তস্বৰূপে প্ৰাণত্যাগেই বিধেয়; কিয়নো দ্বিজে এক ৰাতিও যদি বৃষলী-সঙ্গ কৰে, তেন্তে মহাপাপসদৃশ দোষ লাভ কৰে।
Verse 53
तद्भैक्ष्यभुग् जपन्नित्यं त्रिभिर्वर्षैर् व्यपोहति पितृव्यदारगमने भ्रातृभार्यागमे तथा
সেই ব্যক্তি ভিক্ষাবৃত্তি লৈ আৰু নিত্য জপ কৰি তিন বছৰৰ ভিতৰত সেই পাপ দূৰ কৰে—পিতৃব্যৰ পত্নীৰ ওচৰলৈ গমন আৰু ভ্ৰাতাৰ পত্নীৰ ওচৰলৈ গমনে যি দোষ জন্মে।
Verse 54
चाण्डालीं पुक्कसीं वापि स्नुषाञ्च भगिनीं सखीं मातुः पितुः स्वसारञ्च निक्षिप्तां शरणागतां
চাণ্ডালী হওক বা পুক্কসী, অথবা বোৱাৰী, ভগ্নী, সখী, আৰু মাতৃ বা পিতৃৰ ভগ্নী—যি নাৰী ত্যাজ্য হৈ শৰণাগত হৈ আহে, তাক গ্ৰহণ কৰি ৰক্ষা কৰা উচিত।
Verse 55
मातुलानीं स्वसारञ्च सगोत्रामन्यमिच्छतीं शिष्यभार्यां गुरोर्भार्यां गत्वा चान्द्रायणञ्चरेत्
মাতুলানী (মামাৰ পত্নী), নিজৰ ভগ্নী, সগোত্ৰীয়া নাৰী, শিষ্যৰ পত্নী বা গুৰুৰ পত্নীৰ সৈতে সংসৰ্গ কৰিলে চান্দ্ৰায়ণ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰা উচিত।
Frequently Asked Questions
It defines killing as any act whose result is prāṇa-viyoga—separation of the life-breath—emphasizing outcome-based culpability alongside agency (direct or indirect).
The expiation should be prescribed after assessing deśa (place), kāla (time), śakti (capacity), and the specific nature/weight of the sin, selecting the stated niṣkṛti appropriate to that case.
The chapter repeatedly deploys Kṛcchra/Ati-kṛcchra/Tapta-kṛcchra, Prājāpatya, Parāka, and Cāndrāyaṇa, along with pañcagavya, fasting, japa, and prāṇāyāma as modular tools.