Adhyaya 155

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे विवाहो नाम सतुःपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः आचारः पुष्कर उवाच ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय विष्ण्वादीन् दैवतान् स्मरेत् उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्यादुदङ्मुखः

এইদৰে অগ্নি-মহাপুৰাণত ‘বিবাহ’ নামৰ একশ চুয়ান্নতম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া একশ পঞ্চান্নতম অধ্যায় ‘আচাৰ’ আৰম্ভ। পুষ্কৰে ক’লে—ব্ৰাহ্মমুহূৰ্তত উঠি বিষ্ণু আদি দেৱতাসকলক স্মৰণ কৰিব; আৰু দিনে উত্তৰমুখ হৈ মূত্ৰ-পুৰীষ ত্যাগ কৰিব।

Verse 2

रातौ च दक्षिणे कुर्यादुभे सन्ध्ये यथा दिवा न मार्गादौ जले वीप्यां सतृणायां सदाचरेत्

ৰাতিত দিনৰ দৰে দক্ষিণমুখে উভয় সন্ধ্যা-কর্ম কৰা উচিত। পথৰ আৰম্ভণিত, পানীত, চাষ কৰা মাটিৰ ফালি বা ঘাঁহ থকা ঠাইত সন্ধ্যা কৰা উচিত নহয়; সদায় সদাচাৰ পালন কৰিব লাগে।

Verse 3

शौचं कृत्वा मृदाचम्य भक्षयेद्दन्तधावनं नित्यं नैमित्तिकं काम्यं क्रियाङ्गं मलकर्षणं

শৌচ কৰি আৰু মাটিৰে আচমন কৰি নিত্য দন্তধাৱন (দাঁত পৰিষ্কাৰ) কৰা উচিত। ই নিত্য, নৈমিত্তিক আৰু কাম্য—তিনিধৰণ; ক্ৰিয়াৰ অঙ্গ আৰু মল-অশুচি দূৰকাৰী।

Verse 4

क्रियास्नानं तथा षष्ठं षोढास्नानं प्रकीर्तितं अस्नातस्याफलं कर्म प्रातःस्नानं चरेत्ततः

এইদৰে ষষ্ঠটোক ‘ক্ৰিয়া-স্নান’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু ‘ষোঢ়া-স্নান’ (ষোল প্ৰকাৰ স্নান)ো উপদেশিত। যি স্নান নকৰে তাৰ কৰ্ম ফলহীন; সেয়ে প্ৰাতঃস্নান কৰা উচিত।

Verse 5

भूमिष्ठमुद्धृतात् पुण्यं ततः प्रस्रवणोदकं ततो ऽपि सारसं पुण्यं तस्मान्नादेयमुच्यते

ভূমিত স্থিত জল, কূপ আদি পৰা তোলা জলতকৈ অধিক পুণ্যদায়ক। তাতকৈও অধিক পুণ্য ঝৰণাৰ জল, আৰু তাতকৈও অধিক সৰোবৰাৰ জল; সেয়ে কোৱা হৈছে—এনেকুৱা জল অগ্ৰাহ্য নহয়।

Verse 6

तीर्थतोयं ततः पुण्यं गाङ्गं पुण्यन्तु सर्वतः संशोधितमलः पूर्वं निमग्नश् च जलाशये

সেয়ে তীৰ্থৰ জল পুণ্যদায়ক; গঙ্গাৰ জল সকলো দিশৰ পৰা পাৱনকাৰী। প্ৰথমে মল-অশুচি শোধন কৰি তাৰপিছত জলাশয়ত নিমজ্জিত হ’ব লাগে।

Verse 7

उपस्पृश्य ततः कुर्यादम्भसः परिमार्जनं हिरण्यवर्णास्तिसृभिः शन्नो देवीति चाप्यथ

আচমন কৰি তাৰ পিছত জলেৰে পৰিমাৰ্জন (ছিটাই/মচি শুদ্ধি) কৰিব—‘হিৰণ্যবৰ্ণাঃ…’ৰে আৰম্ভ হোৱা তিনিটা ঋচা আৰু ‘শন্নো দেবী…’ মন্ত্রসহ।

Verse 8

आपोहिष्ठेति तिसृभिरिदमापस्तथैव च ततो जलाशये मग्नः कुर्यादन्तर्जलं जपं

‘আপো হি ষ্ঠা…’ৰে আৰম্ভ হোৱা তিনিটা ঋচা আৰু ‘ইদমাপঃ…’ মন্ত্র দ্বাৰা; তাৰ পিছত জলাশয়ত নিমজ্জিত হৈ পানীৰ ভিতৰত জপ কৰিব।

Verse 9

तत्राघमर्षणं सूक्तं द्रुपदां वा तथा जपेत् युञ्जते मन इत्य् एवं सूक्तं सूक्तं वाप्यथ पौरुषं

তাত অঘমর্ষণ সূক্ত জপ কৰিব, অথবা দ্ৰুপদা স্তোত্ৰো; লগতে ‘যুঞ্জতে মনঃ…’ৰে আৰম্ভ হোৱা সূক্তো। এইদৰে এটা সূক্ত—অথবা পুনৰ এটা সূক্ত—তাৰ পাছত পৌৰুষ (পুৰুষসূক্ত) জপ কৰিব।

Verse 10

गायत्रीं तु विशेषेण अघमर्षणसूक्तके देवता भाववृत्तस्तु ऋषिश् चैवाघमर्षणः

অঘমর্ষণ-সূক্তত বিশেষকৈ গায়ত্ৰী ছন্দ; দেবতা ভাববৃত্ত, আৰু ঋষি নিশ্চিতভাৱে অঘমর্ষণ।

Verse 11

छन्दश्चानुष्टुभं तस्य भाववृत्तो हरिः स्मृतः आपीडमानः शाटीं तु देवतापितृतर्पणं

ইয়াৰ ছন্দ অনুষ্টুভ; ইয়াৰ ভাববৃত্তি হৰি (বিষ্ণু) বুলি স্মৃত। ‘আপীড়মানঃ’ নামৰ বিনিয়োগ ‘শাটী’, যি দেবতা আৰু পিতৃসকলৰ তৰ্পণাৰ্থে।

Verse 12

पौरुषेण तु सूक्तेन ददेच्चैवोदकाञ्जलिं ततो ऽग्निहवनं कुर्याद्दानं दत्वा तु शक्तितः

পৌৰুষ সূক্ত পাঠ কৰি অঞ্জলিভৰ পানী অৰ্পণ কৰিব; তাৰ পিছত অগ্নিহোম সম্পন্ন কৰি, সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিব।

Verse 13

तत्राघमर्षणमित्यादिः देवतापितृतर्पणमित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति ततो ऽग्निहरणमिति ङ , छ च दीपं दत्वेति झ ततः समभिगच्छेत योगाक्षेमार्थमीश्वरं आसनं शयनं यानं जायापत्यङ्कमण्डलुः

ইয়াত ‘অঘমর্ষণম্’ৰ পৰা ‘দেৱতা-পিতৃতৰ্পণম্’ পৰ্যন্ত পাঠ ঝ পাণ্ডুলিপিত নাই। তাৰ পিছত ঙ আৰু ছ পাণ্ডুলিপিত ‘অগ্নিহৰণম্’ পাঠ পোৱা যায়; ঝ পাণ্ডুলিপিত তাৰ সলনি ‘দীপং দত্বা’ (দীপ দান কৰি) আছে। তাৰ পাছত যোগ-ক্ষেম (কল্যাণ আৰু সুৰক্ষা)ৰ বাবে ঈশ্বৰক বিধিপূৰ্বক সমীপ কৰি, আসন, শয়ন, যান, পত্নী-পুত্ৰ, অঙ্ক/খাট আৰু কমণ্ডলু আদি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 14

आत्मनः शुचिरेतानि परेषां न शुचिर्भवेत् भाराक्रान्तस्य गुर्विण्याः पन्था देयो गुरुष्वपि

এই আচাৰসমূহ নিজৰ শুচিতাৰ বাবে; ই আনৰ বাবে অশুচিতা বা অসুবিধাৰ কাৰণ নহ’ব লাগে। বোজা বহন কৰা লোক আৰু গৰ্ভৱতী নাৰীক গুৰুজনেও পথ দিব।

Verse 15

न पश्येच्चार्कमुद्यन्तन्नास्तं यान्तं न चाम्भसि नेक्षेन्नग्नां स्त्रियं कूपं शूनास्थानमघौघिनं

উদয় হোৱা সূৰ্য, অস্ত যোৱা সূৰ্য আৰু পানীত প্ৰতিবিম্বিত সূৰ্যলৈ নাচাব। নগ্ন নাৰী, কূপ, শূন্য স্থান আৰু পাপৰ সঞ্চয়লৈও দৃষ্টি নকৰিব।

Verse 16

कार्पासाथि तया भस्म नाक्रामेद् यच्च कुत्सितं अन्तःपुरं वित्तिगृहं परदौत्यं ब्रजेन्न हि

কাৰ্পাস (তুলা) আৰু ভস্মৰ ওপৰত, আৰু যি কিছুক নিন্দিত/অশুচি বুলি ধৰা হয় তাৰ ওপৰত ভৰি নিদিব। অন্তঃপুৰত, ধনাগাৰ/কোষগৃহত আৰু পৰদৌত্য (আনৰ দূতকাৰ্য) কৰিবলৈও নাযাব।

Verse 17

नारोहेद्विषमान्नावन्न वृक्षं न च पर्वतं अर्थायतनशास्त्रेषु तथैव स्यात् कुतूहली

অসুৰক্ষিত নাওত ন উঠিব, গছ বা পৰ্বতত ন আৰোহণ কৰিব। তদ্ৰূপ অৰ্থ আৰু ৰাজ্যনীতি-শাস্ত্ৰত কৌতূহলী আৰু বিচক্ষণ হৈ অধ্যয়ন কৰিব।

Verse 18

लोष्टमर्दो तृणच्छेदी नखखादी विनश्यति मुखादिवादनं नेहेद् विना दीपं न रात्रिगः

যি মাটিৰ ঢেলা চেপি ভাঙে, ঘাঁহ কাটে বা নখ কামোৰে, সি বিনাশ পায়। তদ্ৰূপ ইয়াত মুখ আদি দিয়ে বাদ্য নকৰিব; দীপ নথাকিলে ৰাতি নফুৰিব।

Verse 19

नाद्वारेण विशेद्वेश्म न च वक्त्रं विरागयेत् कथाभङ्गं न कुर्वीत न च वासोविपर्ययं

ঘৰত কাষ/পিছফালৰ দুৱাৰেৰে প্ৰৱেশ নকৰিব আৰু মুখত বিৰাগ নেদেখুৱাব। কথোপকথনৰ ধাৰা ভাঙিব নালাগে, আৰু বস্ত্ৰ উল্টাকৈ বা অনুচিতভাৱে নপিন্ধিব।

Verse 20

भद्रं भद्रमिति ब्रूयान्नानिष्टं कीर्तयेत् क्वचित् पालाशमासनं वर्ज्यं देवादिच्छायया व्रजेत्

‘ভদ্ৰং ভদ্ৰং’ বুলি কেৱল মঙ্গলবচন ক’ব; কেতিয়াও অমঙ্গল কথা উল্লেখ নকৰিব। পালাশ-কাঠৰ আসন বর্জনীয়; দেৱতা আদি-ৰ ছাঁয়াৰ মাজেৰে নাযাব।

Verse 21

न मध्ये पूज्ययोर्यायात् नोच्छिष्टस्तारकादिदृक् नद्यान्नान्यां नदीं ब्रूयान्न कण्डूयेद् द्विहस्तकं

দুজন পূজ্য ব্যক্তিৰ মাজেৰে নাযাব; উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত তৰা আদি নেদেখিব। নদী পালে আন নদীৰ কথা নক’ব; আৰু দুহাতে গা চুলকাব নালাগে।

Verse 22

असन्तर्प्य पितॄन् देवान्नदीपारञ्च न व्रजेत् मलादिप्रक्षिपेन्नाप्सु न नग्नः स्नानमाचरेत्

পিতৃ আৰু দেৱতাক তৃপ্ত নকৰাকৈ নদীৰ সিপাৰলৈ নাযাব। পানীত মলাদি অশুচি বস্তু নেপেলাব, আৰু নগ্ন হৈ স্নান নকৰিব।

Verse 23

परभृतो भवेन्न हि इति झ लोष्टमद्दीत्यादिः, न रात्रिग इत्य् अन्तः पाठः, गपुस्तके नास्ति देवाद्रिच्छाययेति ख , छ , ग च मलादिक्षेपयेन्नाप्सु इति ख , ट च ततः समभिगच्छेत योगक्षेमार्थमीश्वरं स्रजन्नात्मनाप्पनयेत् खरादिकरजस्त्यजेत्

মানুহে পৰনির্ভৰ হোৱা উচিত নহয়। তাৰ পাছত যোগক্ষেম—কল্যাণ আৰু সুৰক্ষা—ৰ বাবে ঈশ্বৰক আশ্ৰয় কৰিব। পূজাত নিজৰ গাত মালা ধৰি পিছত সেয়া আঁতৰাব, আৰু গাধা আদি জন্তুৰ ধূলিৰ দৰে অশুচিতা ত্যাগ কৰিব।

Verse 24

हीनान्नावहसेत् गच्छेन्नादेशे नियसेच्च तैः वैद्यराजनदीहीने म्लेच्छस्त्रीबहुनायके

নীচ বা অনিৰাপদ নাওঁত যাত্ৰা নকৰিব। অনুচিত দেশলৈ নাযাব আৰু তেনে লোকৰ মাজত নাথাকিব। য’ত বৈদ্য, ৰজা আৰু নদী নাই, আৰু য’ত ম্লেচ্ছ, নাৰী বা বহু শাসকৰ আধিপত্য—সেই দেশ বর্জনীয়।

Verse 25

रजस्वलादिपतितैर् न भाषेत केशवं स्मरेत् नासंवृतमुखः कुर्याद्धासं जृम्भां तथा क्षुतं

ৰজস্বলা আদি অশৌচ/পতিত অৱস্থাৰ লোকৰ সৈতে কথা নক’ব। কেশৱক স্মৰণ কৰিব। আৰু মুখ নঢাকি হাঁহি, জঁভাই বা হাঁচি নেদিব।

Verse 26

प्रभोरप्यवमनं खद्गोपयेद्वचनं बुधः इन्द्रियाणां नानुकूली वेदरोधं न कारयेत्

প্ৰভুৰ অপমানজনক বাক্যও জ্ঞানীয়ে তলোৱাৰ ম্যানত থোৱা দৰে গোপন কৰি ৰাখিব। ইন্দ্ৰিয়সুখৰ বাবে বেদধৰ্মত বাধা সৃষ্টি নকৰিব।

Verse 27

नोपेक्षितव्यो व्याधिः स्याद्रिपुरल्पो ऽपि भार्गव रथ्यातिगः सदाचामेत् विभृयान्नाग्निवारिणी

হে ভাৰ্গৱ! ৰোগ কেতিয়াও অৱহেলা কৰা উচিত নহয়; সৰু শত্রুকো তুচ্ছ নকৰিবা। যি জনপথে চলে, সি সদায় আচমন কৰিব আৰু ৰক্ষাৰ্থে অগ্নি আৰু জল লগত ৰাখিব।

Verse 28

न हुङ्कुर्याच्छिवं पूज्यं पादं पादेन नाक्रमेत् प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा कस्य चिन्नाप्रियं वदेत्

পূজ্য শিৱৰ প্ৰতি অৱমানসূচক “হুঁ” নক’ব; নিজৰ পায়েৰে আনৰ পা নলংঘিব; আৰু কাকো অপ্রিয় লাগে তেনে কথা মুখামুখি বা পৰোক্ষভাৱে নক’ব।

Verse 29

वेदशास्त्रनरेन्द्रर्षिदेवनिन्दां विवर्जयेत् स्त्रीणामीर्षा न कर्तव्या त्रिश्वासन्तासु वर्जयेत्

বেদ-শাস্ত্ৰ, নৰেন্দ্ৰ (ৰজা), ঋষি আৰু দেৱতাসকলৰ নিন্দা সম্পূৰ্ণৰূপে বর্জন কৰিব লাগে। স্ত্ৰীসকলৰ প্ৰতি ঈৰ্ষা নকৰিব; আৰু ‘ত্ৰিশ্বাসান্তা’ (ৰজস্বলা) স্ত্ৰীৰ সৈতে সঙ্গ/সমাগম এৰাই চলিব।

Verse 30

धर्मश्रुतिं देवरतिं कुर्याद्धर्मादि नित्यशः सोमस्य पूजां जन्मर्क्षे विप्रदेवादिपूजनं

ধৰ্মশ্ৰৱণ আৰু দেৱভক্তিত নিত্য ৰত থাকি, ধৰ্মাদি কৰ্তব্যসমূহ দৈনিক পালন কৰিব লাগে। জন্মনক্ষত্রৰ দিনা সোমৰ পূজা কৰিব আৰু ব্ৰাহ্মণ তথা দেৱতাসকল আদি সন্মান-অৰ্চনা কৰিব।

Verse 31

पुर्वत्सोपि इति ङ समाचामेदिति छ स्त्रीणामिच्छेति क देवनतिमिति ग , घ , ङ , ञ , ट च वेदनतिमिति ख ,छ च भद्रं भद्रमिति ब्रूयादित्यादिः, कुर्याद्धर्मादि नित्यश इत्य् अन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति षष्ठीचतुर्दश्यष्टम्यामभ्यङ्गं वर्जयेत्तथा दूराद्गृहान् मूत्रविष्ठे नोत्तमैवैरमाचरेत्

বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিত পাঠভেদ উল্লেখ আছে—যেনে “পূৰ্বৎসোপি”, “সমাচামেত্”, “স্ত্ৰীণামিচ্ছা”, “দেৱনতি/ৱেদনতি”, “ভদ্ৰং ভদ্ৰমিতি ব্ৰূয়াত্” আদি; আৰু “কুৰ্যাদ্ধৰ্মাদি নিত্যশঃ” এই অন্তঃপাঠ ‘ঝ’ পাণ্ডুলিপিত নাই। বিধান: ষষ্ঠী, চতুৰ্দশী আৰু অষ্টমী তিথিত অভ্যংগ (তেল-মৰ্দন) বর্জন কৰিব; মূত্ৰ-ৱিষ্ঠাৰ পৰা গৃহ দূৰে ৰাখিব; আৰু উত্তম লোকৰ সৈতে বৈৰ নকৰিব।