Adhyaya 292
Mantra-paribhāṣā (Technical Definitions and Operational Rules of Mantras)
অগ্নিয়ে মন্ত্ৰশাস্ত্ৰক দ্বিফলদায়ী—ভুক্তি আৰু মুক্তি দানকাৰী—বুলি সংজ্ঞা দি প্ৰথমে গঠনভেদ দেখুৱাইছে: বীজ-মন্ত্ৰ আৰু দীঘল মালা-মন্ত্ৰ, লগতে অক্ষৰসংখ্যা অনুসৰি সিদ্ধিৰ সীমা। তাৰ পাছত ব্যাকৰণগত লিঙ্গভেদ আৰু শক্তিভেদ (আগ্নেয়/তীব্ৰ, সৌম্য/শান্ত) অনুসাৰে মন্ত্ৰ শ্ৰেণীবিভাগ কৰি ‘নমঃ’ ‘ফট্’ আদি অন্ত্যপ্ৰয়োগে শান্তিকৰ্ম বা উচ্ছাটন/বন্ধন আদি (নিয়ম-নিষেধসহ) ক্ৰিয়াত মন্ত্ৰবল কেনেকৈ ৰূপান্তৰিত হয় সেয়া বৰ্ণনা কৰিছে। পিছত সাধনাৰ অংশত জাগ্ৰত অৱস্থা, শুভ ধ্বনি-আৰম্ভ, লিপি-ব্যৱস্থা আৰু নক্ষত্ৰক্ৰম-সম্পৰ্কীয় শকুন/বিন্যাস উল্লেখ আছে। জপ, পূজা, হোম, অভিষেক আৰু যথাযথ দীক্ষা-গুৰুপৰম্পৰাৰ দ্বাৰা, লগতে গুৰু-শিষ্যৰ নৈতিক যোগ্যতাৰে মন্ত্ৰসিদ্ধি হয়—এই কথা জোৰ দি কোৱা হৈছে। শেষত জপসংখ্যাৰ অনুপাত, হোমৰ অংশ, পাঠৰ ধৰণ (উচ্চৰ পৰা মানসিকলৈ), দিশ-স্থান নিৰ্বাচন, তিথি/বাৰ-দেৱতা আৰু লিপি-ন্যাস, অঙ্গ-ন্যাস, মাতৃকা-ন্যাসৰ বিধান দি বাগীশী/লিপিদেৱীক সকলো মন্ত্ৰৰ সিদ্ধিদায়িনী শক্তি বুলি প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे शान्त्यायुर्वेदो नामैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ द्विनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मन्त्रपरिभाषा अग्निर् उवाच मन्त्रविद्याहरिं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु विंशत्यर्णाधिका मन्त्रा मालामन्त्राः स्मृता द्विज
এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘শান্ত্যায়ুৰ্বেদ’ নামৰ ২৯১তম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া ২৯২তম অধ্যায় ‘মন্ত্রপরিভাষা’ আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে—মন্ত্রবিদ্যাৰ ‘হৰি’ তত্ত্ব মই ক’ম; শুনা, ই ভোগ আৰু মোক্ষ দান কৰে। হে দ্বিজ, বিশতকৈ অধিক অক্ষৰযুক্ত মন্ত্র ‘মালা-মন্ত্র’ বুলি স্মৃত।
Verse 2
दशाक्षराधिका मन्त्रास्तदर्वाग्वीजसंज्ञिताः वर्धक्ये सिद्धिदा ह्य् एते मालामन्त्रास्तु यौवेन
দশ অক্ষৰতকৈ অধিক মন্ত্র ‘মালা-মন্ত্র’ বুলি কোৱা হয়; তাৰ তলৰবোৰ ‘বীজ’ নামে পৰিচিত। এইবোৰে বাৰ্ধক্যত সিদ্ধি দিয়ে, আৰু মালা-মন্ত্র যৌৱনত ফলদায়ক হয়।
Verse 3
पञ्चाक्षराधिका मन्त्राः सिद्धिदाः सर्वदापरे स्त्रीपुंनपुंसकत्वेन त्रिधाः स्युर्मन्त्रजातयः
পাঁচ আখৰ বা তাতকৈ অধিক আখৰযুক্ত মন্ত্ৰ সদায় সিদ্ধিদায়ক বুলি গণ্য। আৰু ব্যাকৰণগত লিঙ্গভেদে মন্ত্ৰজাতি ত্ৰিবিধ—স্ত্ৰীলিঙ্গ, পুংলিঙ্গ আৰু নপুংসকলিঙ্গ।
Verse 4
स्त्रीमन्त्रा वह्निजायन्ता नमोन्ताश् च नपुंसकाः शेषाः पुमांसस्ते शस्ता वक्ष्योच्चाटविषेषु च
স্ত্ৰীলিঙ্গ মন্ত্ৰ, অগ্নিবীজ/অগ্নিনামৰে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰ, আৰু ‘নমঃ’ৰে শেষ হোৱা মন্ত্ৰ—এইবোৰ নপুংসক বুলি ধৰা হয়। বাকী মন্ত্ৰসমূহ পুংলিঙ্গ। এই বিধান শাস্ত্ৰসম্মত; উচ্ছাটন কৰ্মত ইয়াৰ বিশেষ প্ৰয়োগ মই ক’ম।
Verse 5
क्षुद्रक्रियामयध्वंसे स्त्रियो ऽन्यत्र नपुंसकाः मन्त्रावाग्नेयसौम्याख्यौ ताराद्यन्तार्द्वयोर्जपेत्
ক্ষুদ্ৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত উৎপন্ন অনিষ্ট নাশৰ বাবে স্ত্ৰীয়ে—অন্য ক্ষেত্ৰত নপুংসক বুলি ধৰা হ’লেও—তাৰাৰ আদ্য আৰু অন্ত্য আখৰৰ মাজত স্থাপন কৰি ‘আগ্নেয়’ আৰু ‘সৌম্য’ নামৰ দুয়োটা মন্ত্ৰ জপ কৰিব।
Verse 6
तारान्त्याग्निवियत्प्रायो मन्त्र आग्नेय इष्यते शिष्टः सौम्यः प्रशस्तौ तौ कर्मणोः क्रूरसौम्ययोः
যি মন্ত্ৰত ‘তারা’, ‘অন্ত্য’, ‘অগ্নি’ আৰু ‘বিয়ৎ’ (সংশ্লিষ্ট ধ্বনি/আখৰ)ৰ প্ৰাধান্য থাকে, সেয়া ‘আগ্নেয়’ বুলি ধৰা হয়। বাকী মন্ত্ৰসমূহ ‘সৌম্য’। এই দুয়োটা ক্ৰমে ক্ৰূৰ আৰু সৌম্য—এই দুই প্ৰকাৰ কৰ্মৰ বাবে প্ৰশংসিত।
Verse 7
बन्धोच्चाटवशेषु चेति ज स्त्रियो नात्रेति ख आग्नेयमन्त्रः सौम्यः स्यात्प्रायशो ऽन्ते नमो ऽन्वितः सौम्यमन्त्रस् तथाग्नेयः फट्कारेणान्ततो युतः
বন্ধন আৰু উচ্ছাটন বিষয়ত ক্ৰমে ‘জ’ আৰু ‘খ’—এই আখৰ-সংকেত দিয়া হৈছে; আৰু কোৱা হৈছে, ‘ইয়াত স্ত্ৰীয়ে (অধিকারিণী) নহয়।’ সাধাৰণতে আগ্নেয় মন্ত্ৰ শেষত ‘নমঃ’ যুক্ত হ’লে সেয়া সৌম্য হয়; আৰু সৌম্য মন্ত্ৰ শেষত ‘ফট্’ যুক্ত হ’লে সেয়া আগ্নেয় হয়।
Verse 8
सुप्तः प्रबुद्धमात्रो वा मन्त्रः सिद्धिं न यच्छति श्वापकालो महावाहो जागरो दक्षिणावहः
শুই থকা বা কেৱল আধা-জাগ্ৰত অৱস্থাত মন্ত্ৰে সিদ্ধি নিদিয়ে। হে মহাবাহু, ‘শ্বাপ-কাল’ নিদ্ৰাৰ উপযুক্ত; জাগৰণ দক্ষিণাবহ (দক্ষিণগতি)-ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।
Verse 9
आग्नेयस्य मनोः सौम्यमन्त्रस्यैतद्विपर्ययात् प्रबोधकालं जानीयादुभयोरुभयोरहः
আগ্নেয় মনু-মন্ত্ৰ আৰু সৌম্য মন্ত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত এই বিধিৰ বিপৰীত প্ৰয়োগ কৰি প্ৰবোধ-কাল নিৰ্ণয় কৰিব লাগে; উভয় ক্ষেত্ৰতে সংশ্লিষ্ট দিন স্থিৰ কৰিব লাগে।
Verse 10
दुष्टर्क्षराशिविद्वेषिवर्णादीन् वर्जयेन्मनून् राज्यलाभोपकाराय प्रारभ्यारिः स्वरः कुरून्
ৰাজ্যলাভৰ বাবে অশুভ নক্ষত্ৰ/ৰাশিৰে আৰম্ভ হোৱা আৰু বিদ্বেষী বৰ্ণাদিৰে আৰম্ভ হোৱা মনু-সূত্ৰ পৰিহাৰ কৰা উচিত। আৰম্ভণিৰ পৰাই উচ্চাৰণ-স্বর এনেকুৱা কৰিব লাগে যাতে ধ্বনি ‘অৰি’ (শত্ৰুদমনকাৰী) স্বভাৱৰ হয়।
Verse 11
गोपालककुटीं प्रायात् पूर्णामित्युदिता लिपिः नक्षेत्रेक्षक्रमाद्योज्या स्वरान्त्यौ रेवतीयुजौ
‘গোপালক-কুটী’লৈ যোৱা উচিত; এই লিপি ‘পূর্ণা’ বুলি ঘোষিত। নক্ষত্ৰৰ ক্ৰম অনুসাৰে ইয়াক বিন্যাস কৰিব লাগে। প্ৰথম আৰু শেষ স্বৰক ৰেৱতীৰ সৈতে যুক্ত কৰিব লাগে।
Verse 12
वेला गुरुः स्वराः शोणः कर्मणैवेतिभेदिताः लिप्यर्णा वशिषु ज्ञेया षष्ठेशादींश् च योजयेत्
ৱেলা (কালমান) ‘গুরু’; স্বৰসমূহ ‘শোণ’ (লাল) আৰু কৰ্ম অনুসাৰে ভেদিত। লিপিৰ অক্ষৰসমূহ ‘বশি’ (শিসধ্বনি-বৰ্ণ)ত বুজিব লাগে; লগতে ষষ্ঠেশাদি নিয়মো প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
Verse 13
लिपौ चतुष्पथस्थायामाख्यवर्णपदान्तराः सिद्धाः साध्या द्वितीयस्थाः सुसिद्धा वैरिणः परे
চতুষ্পথত পোৱা লিখনিৰ পৰা শকুন পঢ়োঁতে অক্ষৰ আৰু শব্দৰ মাজৰ ফাঁক এইদৰে ব্যাখ্যা কৰিব লাগে—প্ৰথম স্থানত ‘সিদ্ধ’ (সফল), দ্বিতীয় স্থানত ‘সাধ্য’ (সাধনীয়); ‘সুসিদ্ধ’ও দ্বিতীয় স্থানতেই গণ্য; আৰু পৰৱৰ্তী স্থানসমূহত ‘বৈৰী’ (প্ৰতিপক্ষ) সূচিত হয়।
Verse 14
सिद्धादीन् कल्पयेदेवं सिद्धात्यन्तगुणैर् अपि सिद्धे सिद्धो जपात् साध्यो जपपूजाहुतादिना
এইদৰে সিদ্ধ আদি (শ্ৰেণী) বিধিপূৰ্বক কল্পনা/প্ৰয়োগ কৰিব লাগে; মন্ত্রসিদ্ধিজাত পৰম গুণৰ দ্বাৰাও। মন্ত্র সিদ্ধ হ’লে সাধক সিদ্ধ হয়; সেই সিদ্ধি জপ, পূজা, হোম আদি অনুষ্ঠানৰ দ্বাৰা সাধ্য।
Verse 15
सुसिद्धो ध्यानमात्रेण साधकं नाशयेदरिः दुष्टार्णप्रचुरो यः स्यान्मन्त्रः सर्वविनिन्दितः
মন্ত্র অতি সুসিদ্ধ হ’লেও বৈৰী কেৱল ধ্যান-মাত্ৰে সাধকক নাশ কৰিব পাৰে। আৰু যি মন্ত্র দুষ্ট/অশুভ অক্ষৰে প্ৰচুৰ, সি সৰ্বত্র নিন্দিত।
Verse 16
प्रविश्य विधिवद्दीक्षामभिषेकावसानिकाम् श्रुत्वा तन्त्रं गुरोर् लब्धं साधयेदीप्सितं मनुम्
বিধিপূৰ্বক দীক্ষাত প্ৰৱেশ কৰি—অভিষেকত সমাপ্ত হোৱা—গুৰুৰ পৰা লাভ কৰা তন্ত্র শ্ৰৱণ/গ্ৰহণ কৰি, তাৰ পাছত অভীষ্ট মন্ত্র (মনু) সাধনা কৰি সিদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 17
धीरो दक्षः शुचिर्भक्तो जपध्यानादितत्परः सिद्धद्यन्तदलैर् अपीति ज जपपूर्णाहुतादिनेति ख सिद्धस्तपस्वी कुशलस्तन्त्रज्ञः सत्यभाषणः
সেয়া ধীৰ, দক্ষ, শুচি আৰু ভক্ত—জপ, ধ্যান আদি সাধনাত তৎপৰ। সেয়া সিদ্ধ: তপস্বী, কুশলী, তন্ত্রজ্ঞ আৰু সত্যভাষী।
Verse 18
निग्रहानुग्रहे शक्तो गुरुरित्यभिधीयते शान्तो दान्तः पटुश्चीर्णब्रह्मचर्यो हविष्यभुक्
যি নিগ্ৰহ (শাসন) আৰু অনুগ্ৰহ (কৃপা) দুয়োটাই কৰিবলৈ সক্ষম, তেওঁকেই ‘গুৰু’ বুলি কোৱা হয়—শান্ত, ইন্দ্ৰিয়-সংযমী, দক্ষ, ব্ৰহ্মচৰ্য পালনকাৰী আৰু হৱিষ্ (যজ্ঞ-আহাৰ) ভক্ষণকাৰী।
Verse 19
कुर्वन्नाचार्यशुश्रूषां सिद्धोत्साही स शिष्यकः स तूपदेश्यः पुत्रश् च विनयी वसुदस् तथा
যি আচাৰ্যৰ শুশ্ৰূষা (সেৱা) কৰে আৰু সিদ্ধি-সাধনত উদ্যমে দৃঢ় থাকে, সেয়াই সত্য শিষ্য। সি উপদেশৰ যোগ্য; তদ্ৰূপ বিনয়ী আৰু বসুদ (ধন/সহায় দানকাৰী) পুত্ৰও শিক্ষাৰ যোগ্য।
Verse 20
मन्त्रन्दद्यात् सुसिद्धौ तु सहस्रं देशिकं जपेत् यदृच्छया श्रुतं मन्त्रं छलेनाथ बलेन वा
মন্ত্ৰ সুসিদ্ধ হ’লে তবেই তাক দিয়া উচিত; আৰু শিষ্যই দেশিক (গুৰু)ৰ অধীনত তাক সহস্রবার জপ কৰিব। কিন্তু যি মন্ত্ৰ কেৱল যাদৃচ্ছিকভাৱে—ছল কৰি বা বলপ্ৰয়োগে—শুনা হৈছে, সি বিধিপূৰ্বক প্ৰাপ্ত নহয়।
Verse 21
पत्रे स्थितञ्च गाथाञ्च जनयेद्यद्यनर्थकम् मन्त्रं यः साधयेदेकं जपहोमार्चनादिभिः
যদি কোনোবাই অৰ্থহীন গাথা-পদ্য ৰচনা কৰি বা পত্রত লিখি প্ৰচাৰ কৰে, সেয়া নিষ্ফল; কিন্তু যিয়ে জপ, হোম, অৰ্চনা আদি দ্বাৰা একেটা মন্ত্ৰও সাধন কৰে, সেয়াই সত্যই লক্ষ্য সিদ্ধ কৰে।
Verse 22
क्रियाभिर्भूरिभिस्तस्य सिध्यन्ते स्वल्पसाधनात् सम्यक्सिद्धैकमन्त्रस्य नासाध्यमिह किञ्चन
যাৰ এটা মন্ত্ৰও সম্যক্ ৰূপে সিদ্ধ হৈছে, তাৰ অল্প সাধনাতেই বহু ক্ৰিয়া সিদ্ধ হয়; এনে সম্যক্-সিদ্ধ এক মন্ত্ৰৰ বাবে এই জগতত একোৱেই অসাধ্য নহয়।
Verse 23
बहुमन्त्रवतः पुंसः का कथा शिव एव सः दशलक्षजपादेक वर्णो मन्त्रः प्रसिध्यति
যি পুৰুষ বহু মন্ত্ৰৰ অধিকাৰী, তাৰ বিষয়ে আৰু কি ক’ব? সি নিশ্চয় শিৱস্বৰূপ। দহ লক্ষ জপে একাক্ষৰ মন্ত্ৰো সুপ্ৰতিষ্ঠিত আৰু সিদ্ধ হয়।
Verse 24
वर्णवृद्ध्या जपह्रासस्तेनान्येषां समूहयेत् वीजाद्द्वित्रिगुणान्मन्त्रान्मालामन्त्रे जपक्रिया
মন্ত্ৰত অক্ষৰ বৃদ্ধি পালে জপসংখ্যা হ্ৰাস কৰিব লাগে; সেই ন্যায়ে অন্য সহায়ক মন্ত্ৰসমূহৰ সংখ্যাও অনুপাতমতে সমন্বয় কৰিব লাগে। মালা-মন্ত্ৰত জপক্ৰিয়া বীজজপৰ দুগুণ বা ত্ৰিগুণ বিধেয়।
Verse 25
सङ्ख्यानुक्तौ शतं साष्टं सहस्रं वा जपादिषु जपाद्दशांशं सर्वत्र साभिशेकं हुतं विदुः
সংখ্যা নিৰ্দিষ্ট থাকিলে জপাদি কৰ্মত ১০৮ বা ১০০০ বাৰ কৰা উচিত। সৰ্বত্ৰ হোমক জপৰ দশমাংশ বুলি জনা যায়, আৰু সেয়া অভিষেকসহিত সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 26
द्रव्यानुक्तौ घृतं होमे जपो ऽशक्तस्य सर्वतः मूलमन्त्राद्दशांशः स्यादङ्गादीनां जपादिकम्
দ্ৰব্য উল্লেখ নাথাকিলে হোমত ঘৃত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। সম্পূৰ্ণ কৰ্ম কৰিবলৈ অশক্ত ব্যক্তিৰ বাবে সৰ্বতোভাবে জপেই প্ৰশস্ত। মূলমন্ত্ৰ-জপৰ দশমাংশ পৰিমাণে অঙ্গমন্ত্ৰসমূহৰ জপাদি কৰা উচিত।
Verse 27
जपात्सशक्तिमन्त्रस्य कामदा मन्त्रदेवताः साधकस्य भवेत् तृप्ता ध्यानहोमार्चनादिना
শক্তিসম্পন্ন মন্ত্ৰৰ জপে সাধকৰ কামনা পূৰণকাৰী মন্ত্ৰদেৱতাসকল তৃপ্ত হয়; ধ্যান, হোম, অৰ্চনা আদি উপায়ে তেওঁলোক সন্তুষ্ট হয়।
Verse 28
उच्चैर्जपाद्विशिष्टः स्यादुपांशुर्दशभिर्गुणैः जिह्वाजपे शतगुणः सहस्रो मानसः स्मृतः
উচ্চস্বৰে জপৰ তুলনাত উপাংশু (নিম্নস্বৰে) জপ দহগুণ শ্ৰেষ্ঠ; জিহ্বাজপ শতগুণ, আৰু মানসজপ সহস্ৰগুণ ফলদায়ক বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 29
प्राङ्मुखो ऽवाङ्मुखो वापि मन्त्रकर्म समारभेत् प्रणवाद्याः सर्वमन्त्रा वाग्यतो विहिताशनः
পূৰ্বমুখে বা উত্তৰমুখে হৈ মন্ত্ৰকৰ্ম আৰম্ভ কৰিব লাগে। সকলো মন্ত্ৰৰ আদিত প্ৰণৱ ‘ওঁ’ থাকিব; আৰু সাধকে বাক্-সংযম ৰাখি বিধিসন্মত আহাৰ-নিয়ম পালন কৰিব।
Verse 30
आसीनस्तु जपेन्मन्त्रान्देवताचार्यतुल्यदृक् कुटीविविक्ता देशाः स्युर्देवालयनदीह्रदाः
আসনত বহি মন্ত্ৰ জপ কৰিব লাগে আৰু দেৱতা আৰু আচার্যক সমান শ্ৰদ্ধাদৃষ্টিৰে চাব লাগে। জপৰ উপযুক্ত স্থান হৈছে একান্ত কুটীৰ, দেৱালয়, নদীতীৰ আৰু হ্ৰদ-সৰোবৰ আদি।
Verse 31
सिद्धौ यवागूपूपैर् वा पयो भक्ष्यं हविष्यकम् मन्त्रस्य देवता तावत् तिथिवारेषु वै जपेत्
মন্ত্ৰসিদ্ধিৰ বাবে হবিশ্যৰূপে যবাগূ (চাউলৰ গঞ্জি) আৰু পূপ (পিঠা) অথবা দুধক ভক্ষ্য-হবিশ্য কৰি অৰ্পণ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত সেই মন্ত্ৰৰ দেৱতাৰ বিধান অনুসাৰে তিথি আৰু বাৰত জপ কৰিব লাগে।
Verse 32
कृष्णाष्टमीचतुर्दश्योर्ग्रहणादौ च साधकः दस्रो यमो ऽनलो धाता शशी रुद्रो गुरुर्दितिः
কৃষ্ণপক্ষৰ অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত, লগতে গ্ৰহণৰ আৰম্ভণিত সাধক-যোগ নিৰ্দেশিত; ইয়াৰ নামসমূহ—দস্ৰ, যম, অনল, ধাতা, শশী, ৰুদ্ৰ, গুৰু আৰু দিতি।
Verse 33
सर्पाः पितरो ऽथ भगो ऽर्यमा शोतेतरद्युतिः त्वष्टा मरुत इन्द्राग्नी मित्रेन्द्रौ निरृतिर्जलम्
নাগসকল, পিতৃসকল; তাৰ পিছত ভগ আৰু আৰ্যমা; শোতে আৰু তরদ্যুতি; ত্বষ্টা; মৰুতসকল; ইন্দ্ৰ আৰু অগ্নি; মিত্ৰ আৰু ইন্দ্ৰ; নিৰৃতি আৰু জল—এই দেৱসমূহ।
Verse 34
विश्वेदेवा हृषीकेशो वायवः सलिलाधिपः अजैकपादहिर्व्रध्नः पूषाश्विन्यादिदेवताः
বিশ্বেদেৱসকল, হৃষীকেশ, বায়ুদেৱসকল, জলাধিপতি; অজৈকপাদ, অহিৰ্বুধ্ন্য, পূষা আৰু অশ্বিনীকুমাৰ—এই আৰু অন্যান্য আদিদেৱতা পূজ্য।
Verse 35
अग्निदस्रावुमा निघ्नो नागश् चन्द्रो दिवाकरः मातृदुर्गा दिशामीशः कृष्णो वैवस्वतः शिवः
অগ্নি, নাসত্যদ্বয় (অশ্বিনীকুমাৰ), বায়ু, বিঘ্ননাশক, নাগ, চন্দ্ৰ, সূৰ্য, মাতৃদুৰ্গা, দিশাৰ ঈশ্বৰ, কৃষ্ণ, বৈবস্বত (যম) আৰু শিৱ।
Verse 36
पञ्चदश्याः शशाङ्कस्तु पितरस्तिथिदेवताः हरो दुर्गा गुरुर्विष्णुर्ब्रह्मा लक्ष्मीर्धनेश्वरः
পঞ্চদশী তিথিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা শশাঙ্ক (চন্দ্ৰ); তিথিসকলৰ দেৱতা পিতৃসকল। এই বিধানত হৰ (শিৱ), দুৰ্গা, গুৰু (বৃহস্পতি), বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা, লক্ষ্মী আৰু ধনেশ্বৰ (কুবেৰ)ো আছে।
Verse 37
एते सुर्यादिवारेशा लिपिन्यासो ऽथ कथ्यते केशान्तेषु च वृत्तेषु चक्षुषोः श्रवणद्वये
এইসকল ৰবিবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা দিনসমূহৰ অধিষ্ঠাতা। এতিয়া লিপি-ন্যাস কোৱা হৈছে—কেশান্তত, বৃত্ত (কপোল/কৰ্ণ) অঞ্চলত, দুটা চকুত আৰু দুটা কাণত অক্ষৰ-ন্যাস কৰিব লাগে।
Verse 38
नासागण्डौष्ठदन्तानां द्वे द्वे मूर्धस्ययोः क्रमात् वर्णान् पञ्चसुवर्गानां बाहुचरणसन्धिषु
পাঁচ ব্যঞ্জন-বৰ্গৰ ধ্বনিসমূহ ক্ৰমে নাসা, গাল, ওঁঠ আৰু দাঁতত—দুই-দুইকৈ—উচ্চাৰণ কৰিব লাগে; আৰু অৱশিষ্ট স্থানত তালু আৰু কণ্ঠতো; লগতে বাহু আৰু চৰণৰ সন্ধিস্থানত সিহঁতৰ উচ্চাৰণ-চিহ্নো নিৰ্দেশ কৰা হৈছে।
Verse 39
पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ हृदये च क्रमान्न्यसेत् तरेति ख पञ्चस्वरवर्गाणामिति ख यादींश् च हृदये न्यस्येदेषां स्युः सप्तधातवः
দুয়োটা পাৰ্শ্ব, পিঠ, নাভি আৰু হৃদয়ত ক্ৰমে (নিৰ্দিষ্ট অক্ষৰসমূহ) ন্যাস কৰিব লাগে। পাঁচ স্বৰ-গোট আৰু ‘য’ আদি শ্ৰেণী হৃদয়ত স্থাপন কৰিলে, তাৰ পৰা সাত ধাতু উৎপন্ন হয়।
Verse 40
त्वगसृङ्मांसकस्नायुमेदोमज्जाशुक्राणि धातवः वसाः पयो वासको लिख्यन्ते चैव लिपीश्वराः
ত্বক, ৰক্ত, মাংস, স্নায়ু/তন্তু, মেদ, মজ্জা আৰু শুক্ৰ—এইবোৰ ধাতু। লগতে বসা, পয়ঃ (দুধ) আৰু বাসকো লিখি নথিভুক্ত কৰা হয়—এনেদৰে লিপীশাস্ত্ৰজ্ঞসকলে কয়।
Verse 41
श्रीकण्ठो ऽनन्तसूक्ष्मौ च त्रिमूर्तिरमरेश्वरः अग्नीशो भावभूतिश् च तिथीशः स्थानुको हरः
তেওঁ শ্ৰীকণ্ঠ; তেওঁ অনন্ত আৰু সূক্ষ্ম। তেওঁ ত্ৰিমূৰ্তি আৰু অমৰেশ্বৰ। তেওঁ অগ্নীশ, ভাব আৰু ভূতি; তেওঁ তিথীশ, স্থানু আৰু হৰ।
Verse 42
दण्डीशो भौतिकः सद्योजातश्चानुग्रहेश्वरः अक्रूरश् च महासेनः शरण्या देवता अमूः
স্মৰণীয় দেৱতাসকল এইসকল—দণ্ডীশ, ভৌতিক, সদ্যোজাত, অনুগ্ৰহেশ্বৰ, অক্রূৰ আৰু মহাসেন; তেওঁলোক শৰণদাতা আৰু কল্যাণপ্ৰদ।
Verse 43
ततः क्रोधीशत्तण्डौ च पञ्चान्तकशिवोत्तमौ तथैव रुद्रकूर्मौ च त्रिनेत्रौ चतुराननः
তাৰ পিছত ক্ৰোধীশ আৰু তণ্ডু, পঞ্চান্তক আৰু শিৱোত্তম; তদ্ৰূপ ৰুদ্ৰ আৰু কূৰ্ম; আৰু ত্ৰিনেত্ৰ আৰু চতুৰানন—এইসকলক আহ্বান কৰা হয়।
Verse 44
अजेशः शर्मसोनेशौ तथा लाङ्गलिदारुकौ अर्धनारीश्वरश्चोमा कान्तश्चाषाढिदण्डिनौ
অজেশ, শর্মসোনেশ; তদ্ৰূপ লাঙ্গলিন আৰু দাৰুক; অৰ্ধনাৰীশ্বৰ; উমা; কান্ত; আৰু আশাঢ়ি আৰু দণ্ডিন—এইবোৰ শিৱৰ নাম।
Verse 45
अत्रिर्मोनश् च मेषश् च लोहितश् च शिखी तथा छगलण्डद्विरण्डौ द्वौ समहाकालवालिनौ
অত্ৰি, মোন, মেষ, লোহিত আৰু শিখী; লগতে দুজন—ছগলণ্ড আৰু দ্বিৰণ্ড—মহাকাল আৰু বালিনসহ—এইবোৰ ইয়াত গণিত নাম।
Verse 46
भुजङ्गश् च पिनाकी च खड्गीशश् च वकः पुनः श्वेतो भृगुर्लगुडीशाक्षश् च सम्बर्तकः स्मृतः
তেওঁ ভুজঙ্গ, পিনাকী আৰু খড়্গীশ নামে পৰিচিত; পুনৰ বক; তদ্ৰূপ শ্বেত, ভৃগু, লাগুডীশাক্ষ; আৰু সংবৰ্তক বুলিও স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 47
रुद्रात्मशक्तान् लिख्यादीन् नमोन्तान् विन्यसेत् क्रमात् अङ्गानि विन्यसेत्सर्वे मन्त्राः साङ्गास्तु सिद्धिदाः
ৰুদ্ৰাত্ম শক্তিসকলক—লিখ্যা আদি পৰা ‘নমো’লৈ—ক্রম অনুসাৰে ন্যাস কৰিব লাগে। তাৰ পাছত অঙ্গসমূহত বিন্যাস কৰিব লাগে। সকলো মন্ত্ৰ সাঙ্গ (অঙ্গ-মন্ত্ৰসহ) হ’লে সিদ্ধিদায়ক হয়।
Verse 48
हृल्लेखाव्योमसपूर्वाण्येतान्यङ्गानि विन्यसेत् हृदादीन्यङ्गमन्त्रान्तैर् यो जपेद्धृदये नमः
হৃত্, লেখা আৰু ব্যোম আদি মন্ত্ৰৰে আৰম্ভ কৰি হৃদয়াদি অংগত নিয়াস স্থাপন কৰিব লাগে। যিয়ে হৃদয়ৰ পৰা অন্যান্য অংগ-মন্ত্ৰ অংগসূত্ৰসহ জপ কৰে, সিয়ে হৃদয়ত ‘নমঃ’ বুলিও উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 49
स्वाहा शिरस्यथ वषट्शिखायां कवचे च् हूं वौषत् नेत्रे ऽस्त्राय फटस्यात् पञ्चाङ्गं नेत्रवर्जितम्
‘স্বাহা’ শিৰত, ‘বষট্’ শিখাত, ‘হুঁ’ কবচত, ‘বৌষট্’ নেত্ৰত আৰু ‘ফট্’ অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰত নিয়াস কৰিব লাগে। এইদৰে নেত্ৰ বর্জিত পঞ্চাঙ্গ সমষ্টি স্থাপিত হয়।
Verse 50
निरङ्गस्यात्मना चाङ्गं न्यस्येमान्नियुतं जपेत् क्रमाभ्यां देवीं वागीशीं यथोक्तांस्तु तिलान् हुनेत्
নিরঙ্গ-স্বৰূপ আত্মাক আধাৰ কৰি অংগ-নিয়াস কৰি এই মন্ত্ৰ এক নিয়ুত (দশ হাজাৰ) বাৰ জপ কৰিব লাগে। তাৰ পাছত কোৱা দুটা ক্ৰম অনুসাৰে দেৱী বাগীশীক পূজা কৰি, পূৰ্বোক্ত মতে অগ্নিত তিল হোম দিব লাগে।
Verse 51
लिपिदेवी साक्षसूत्रकुम्भपुस्तकपद्मधृक् कवित्वादि प्रयच्छेत कर्मादौ सिद्धये न्यसेत् निष्कविर्निर्मलः सर्वे मन्त्राःसिध्यन्ति मातृभिः
লিপি-দেৱী জপমালা, যজ্ঞোপবীত, কুম্ভ, পুথি আৰু পদ্ম ধাৰণ কৰি কবিত্বাদি দান কৰে। যিকোনো কৰ্মৰ সিদ্ধিৰ বাবে আৰম্ভণিতে মাতৃকা-নিয়াস কৰিব লাগে। অকবিও নিৰ্মল হয়; মাতৃকামাতৃসকলৰ দ্বাৰা সকলো মন্ত্ৰ সিদ্ধ হয়।
Frequently Asked Questions
Operational mantra-taxonomy and procedure: syllable-based categories (bīja/mālā), gendered mantra classes, Agneya–Saumya functional polarity (including how “namaḥ/phaṭ” changes force), and quantified sādhanā rules (japa counts, homa as one-tenth, aṅga-mantras as one-tenth of the root).
It disciplines sacred speech through ethics (guru–śiṣya standards), purity, correct timing, and inward refinement (mental japa ranked highest), presenting mantra-siddhi as a dhārmic technology that stabilizes life (bhukti) while training attention and devotion toward liberation (mukti).