Adhyaya 24: The Birth of the Nāgas, Brahmā’s Curse, and the Pañcamī Observance

Verse 1

धरण्युवाच । कथं ते गात्रसंस्पर्शान्मूर्त्तिमन्तो महाबलाः । नागा बभूवुर्देवेश कारणं ते महीधर ॥ २४.१ ॥

قالت الأرض: «يا ربَّ الآلهة، كيف صار الناغا—ذوو أجسادٍ وعظيمو القوة—بسبب ملامسة أعضائك؟ يا حاملَ الأرض، ما سبب ذلك؟»

Verse 2

श्रीवराह उवाच । श्रुत्वा गणपतेर्जन्म प्रजापालो नराधिपः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा तं मुनिं संहितव्रतम् ॥ २४.२ ॥

قال شري ڤاراهَا: لما سمع الملك براجابالا، سيدَ الناس، بخبر مولد غَنَپَتي، خاطب ذلك الحكيمَ—المحكمَ النذور—بكلامٍ رقيقٍ مهذّب.

Verse 3

प्रजापाल उवाच । भगवँस्तार्क्षविषयाः कथं मूर्त्तिमुपागताः । नागा बभूवुः कुटिला एतदाख्यातुमर्हसि ॥ २४.३ ॥

قال براجابالا: «أيها المبارك، كيف اتخذ المرتبطون بتاركشيا (غَرودا) هيئةً متجسدة؟ وكيف صار الناغا ذوي شكلٍ أفعوانيّ ملتفّ؟ يليق بك أن تروي ذلك لي.»

Verse 4

महातपा उवाच । सृजता ब्रह्मणा सृष्टिं मरीचिः सूतिकारणम् । प्रथमं मनसा ध्यातस्तस्य पुत्रस्तु कश्यपः ॥ २४.४ ॥

قال مهاتابا: «حين كان براهما يُنشئ الخلق، كان مريچي سببًا في إنجاب الكائنات. وقد تَصوَّره أولًا بالعقل، وكان ابنه حقًّا كَشيَپا (Kaśyapa).»

Verse 5

तस्य दाक्षायणी भार्या कद्रूर्नाम शुचिस्मिता । मारीचो जनयामास तस्यां पुत्रान् महाबलान् ॥ २४.५ ॥

وزوجه الداكشايني (Dākṣāyaṇī) واسمها كَدْرُو (Kadrū)، ذات الابتسامة الطاهرة؛ أنجب مَرِيتشي (Marīci) منها أبناءً ذوي قوة عظيمة.

Verse 6

अनन्तं वासुकिं चैव कम्बलं च महाबलम् । कर्कोटकं च राजेन्द्र पद्मं चान्यं सरीसृपम् ॥ २४.६ ॥

«(ويُذكر) أنَنْتَ (Ananta) وفاسُكي (Vāsuki)، وكذلك كَمْبَلا (Kambala) الجبار؛ وكَرْكوطَكا (Karkoṭaka) أيضًا، يا سيد الملوك، وبَدْما (Padma) وهو آخر من الزواحف (الحيات).»

Verse 7

महापद्मं तथा शङ्खं कुलिकं चापराजितम् । एते कश्यपदायादाः प्रधानाः परिकीर्तिताः ॥ २४.७ ॥

«وكذلك (يوجد) مَهاپَدْما (Mahāpadma)، وشَنْخا (Śaṅkha)، وكوليكا (Kulika)، وأپاراجيتا (Aparājita). هؤلاء—من ذرية كَشْيَپا (Kaśyapa)—قد أُعلنوا على أنهم الأعيان والرؤساء.»

Verse 8

एतेषां तु प्रसूत्या तु इदमापूरितं जगत् । कुटिला हीनकर्माणस्तिक्ष्णास्योत्थविषोल्बणाः । दृष्ट्वा संदश्य मनुजान् कुर्युर्भस्म क्षणाद्ध्रुवम् ॥ २४.८ ॥

«حقًّا، بتناسل هؤلاء امتلأ هذا العالم. معوجّو الطبع، دنيئو السلوك، حادّو الأفواه، متورّمون بسمّ شديد؛ فإذا رأوا البشر عضّوهم، وفي لحظةٍ لا محالة يحيلونهم رمادًا.»

Verse 9

शब्दगामी यथा स्पर्शं मनुष्याणां नराधिप । अहन्यहनि जायेत क्षयः परमदारुणः ॥ २४.९ ॥

يا سيد الناس، كما أن الصوت يمضي حتى يبلغ اللمس عند البشر، كذلك يومًا بعد يوم ينشأ انحطاطٌ بالغ الفظاعة.

Verse 10

आत्मनस्तु क्षयं दृष्ट्वा प्रजाः सर्वाः समन्ततः । जग्मुः शरण्यं शरणं परं तु परमेश्वरम् ॥ २४.१० ॥

فلما رأوا تدهور حالهم، مضت جميع المخلوقات من كل جانب تلتمس الملجأ—إلى الملجأ الأعلى، أي الربّ الأسمى باراميشڤارا (Parameśvara).

Verse 11

इममेवार्थमुद्दिश्य प्रजाः सर्वा महीपते । उचुः कमलजं विष्णुं पुराणं ब्रह्मसंज्ञितम् ॥ २४.११ ॥

ولهذا الغرض بعينه، أيها الملك، خاطبت الرعية جميعًا فيشنو—المولود من اللوتس—وذكرت البورانا المعروفة بلقب «براهما».

Verse 12

देवा ऊचुः । देवदेवेश लोकानां प्रसूति परमेश्वर । त्राहि नस्तीक्ष्णदंष्ट्राणां भुजङ्गानां महात्मनाम् ॥ २४.१२ ॥

قالت الآلهة: «يا ربَّ الآلهة، يا مصدر العوالم، يا الإله الأعلى—احمِنا من الحيّات العظام ذوات الأنياب الحادّة».

Verse 13

अहन्यहनि ये देव पश्येयुरुरगादृशा । मनुष्यपशुरूपं वा तत्सर्वं भस्मसाद् भवेत् ॥ २४.१३ ॥

يا ديفا، كلُّ ما قد يبصرونه يومًا بعد يوم بنظرةٍ كالأفعى—سواء كان في صورة إنسان أو حيوان—فإنه كلَّه يصير رمادًا.

Verse 14

त्वया सृष्टिः कृता देव नीयते सा भुजङ्गमैः । एतज्ज्ञात्वा तु दुर्वृत्तं तत्कुरुष्व महामते ॥ २४.१४ ॥

يا ديفا، إن الخلق الذي أوجدته يُساق ويُجَرّ على يد كائنات الأفاعي. فإذا علمتَ ذلك، يا عظيم الهمة، فابادر إلى إصلاح ذلك السلوك السيّئ وإقامة النظام.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । अहं रक्षां विधास्यामि भवतीनां न संशयः । व्रजध्वं स्वानि धिष्ण्यानि प्रजा माभूत् ससाध्वसा ॥ २४.१५ ॥

قال براهما: «سأهيّئ لكم الحماية—لا شكّ في ذلك. فارجعوا إلى مساكنكم؛ ولا تدعوا الناس تُغلبهم الرهبة».

Verse 16

एवमुक्त्वा प्रजास्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । आजग्मुः परमप्रीत्या नत्वा चैव स्वयम्भुवे ॥ २४.१६ ॥

فلما خوطِبوا هكذا من ذلك براهما ذي الصورة غير المتجلّية، انصرفَت الكائنات بفرحٍ عظيم، بعد أن سجدت للذاتيّ الولادة (سفايامبهو).

Verse 17

अगतासु प्रजास्वाद्यस्तानाहूय भुजङ्गमान् । शशाप परमक्रुद्धो वासुकिप्रमुखांस्तदा ॥ २४.१७ ॥

ثم لما انصرف الناس، استدعى آديا (الأوّل) أولئك الحيّات، وفي غضبٍ بالغٍ أطلق عليهم لعنةً—وكان فاسُكي في مقدّمتهم.

Verse 18

ब्रह्मोवाच । यतो मत्प्रभवान् नित्यं क्षयं नयत मानुषान् । भवान्तरेऽथान्यस्मिन् मातुः शापात् सुदारुणात् । भविताऽतिक्षयं घोरं नूनं स्वायम्भुवेऽन्तरे ॥ २४.१८ ॥

قال براهما: «لأن تلك الكائنات المنبثقة مني تُوقع البشر على الدوام في الانحطاط، فسيكون في وجودٍ آخر—بسبب لعنةٍ شديدة القسوة من الأم—هلاكٌ مروّعٌ مفرطٌ لا محالة خلال حقبة سْفايامبهوفا مانو».

Verse 19

एवमुक्तास्तु वेपन्तो ब्रह्माणं भुजगोत्तमाः । निपत्य पादयोस्तस्य इदमूचुर्वचस्तदा ॥ २४.१९ ॥

فلما خوطِبوا بذلك، ارتجف أكرم الحيّات، وخرّوا عند قدمي براهما، ثم قالوا هذه الكلمات.

Verse 20

नागा ऊचुः । भगवन् कुटिला जातिरस्माकं भवता कृता । विषोल्बणत्वं क्रूरत्वं दृक्शस्त्रत्वं च नस्त्वया । सम्पादितं त्वया देव इदानीं शमयाच्युत ॥ २४.२० ॥

قالت النّاغات: «يا أيّها الربّ المبارك، أنتَ الذي جعلتَ جنسَنا ذا طبيعةٍ ملتوية. وبك وُجد فينا فرطُ السُّمّ، والقسوةُ، وقوّةُ النّظر كأنّها سلاح. فلذلك، يا إلهَنا—يا أَچْيُوتا—اهدِّئ ذلك الآن».

Verse 21

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा भवन्तः कुटिलाशयाः । ततः किं मनुजान् नित्यं भक्षयध्वं गतव्यथाः ॥ २४.२१ ॥

قال براهما: «وإن صحّ أنّي خلقتُكم بذهنٍ ملتوي، فماذا يترتّب على ذلك؟ لِمَ تلتهمون البشر على الدوام، كأنّكم بمنأى عن الألم والعاقبة؟»

Verse 22

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश स्थानं चैव पृथक् पृथक् । मनुष्याणां तथाऽस्माकं समयं च पृथक् पृथक् । नागानां वचनं श्रुत्वा देवो वचनमब्रवीत् ॥ २४.२२ ॥

قالت النّاغات: «يا سيّد الآلهة، أقم الحدود اللائقة، وعيّن مساكنَ منفصلةً—لكلٍّ مقامه. وكذلك اجعل عهودًا (قواعد) متميّزة للبشر ولنا.» فلمّا سمع الإلهُ قولَ النّاغات أجاب بكلامه.

Verse 23

अहं करोमि वो नागाः समयं मनुजैः सह । तदेकमनसः सर्वे शृणुध्वं मम शासनम् ॥ २४.२३ ॥

«يا ناغا، إنّي أُقيم لكم عهدًا مع البشر. فلتكن قلوبكم واحدةً جميعًا، واصغوا إلى أمري.»

Verse 24

पातालं वितलं चैव हर्म्याख्यं च तृतीयकम् । दत्तं चैव सदा रम्यं गृहं तत्र गमिष्यथ ॥ २४.२४ ॥

«(هناك) باتالا (Pātāla) وفيتالا (Vitāla)، والثالث يُدعى هَرْمْيَا (Harmya). وقد مُنِحتم أيضًا مسكنًا دائمَ البهجة؛ فاذهبوا إلى هناك.»

Verse 25

तत्र भोगान् बहुविधान् भुञ्जाना मम शासनात् । तिष्ठध्वं सप्तमं यावद् रात्र्यन्तं तु पुनः पुनः ॥ २४.२५ ॥

هناك، وأنتم تتمتعون بأنواع شتى من النعيم وفق أمري، فاثبتوا إلى الليلة السابعة؛ وعند نهاية كل ليلة، عودوا مرارًا وتكرارًا إلى ما أُمرتم به.

Verse 26

ततो वैवस्वतस्यादौ काश्यपेया भविष्यथ । दायादाः सर्वदेवानां सुपर्णस्य च धीमतः ॥ २४.२६ ॥

ثم في مطلع عهد فَيْفَسْوَتَ (عصر مانو) ستصيرون «الكاشيَپِيَة»؛ ورثةَ جميع الآلهة، وكذلك ورثةَ سُپَرْنَة (غارودا) الحكيم.

Verse 27

तदा प्रसूतिर् वः सर्वा भोक्ष्यते चित्रभानुना । भवतां नैव दोषोऽयं भविष्यति न संशयः ॥ २४.२७ ॥

عندئذٍ ستُلتَهَم ذريّتكم كلّها على يد تشِترَبهانو (Citrabhānu)؛ غير أنّه لن يكون عليكم في ذلك ذنبٌ البتّة، ولا ريب.

Verse 28

ये वै क्रूरा भोगिनो दुर्विनीता—स्तेषामन्तो भविता नान्यथैतत् । कालप्राप्तं भक्षयध्वं दशध्वं तथा अपकारे च कृते मनुष्यम् ॥ २४.२८ ॥

«أمّا الذين هم قساةٌ، منغمسون في لذّات الحسّ، سيّئو التهذيب—فإن نهايتهم آتية لا محالة، ولا يكون الأمر على غير ذلك. فإذا جاء الأجل المقدّر فالتهموهم وانهشوهم؛ وكذلك إذا ارتكب إنسانٌ أذًى وإضرارًا.»

Verse 29

मन्त्रौषधैर्गारुडमण्डलैश्च बद्धैर्दृष्टैर्मानवा ये चरन्ति । तेषां भीतैर्वर्त्तितव्यं न चान्यच्छ्चिन्त्यं कार्यं चान्यथा वो विनाशः ॥ २४.२९ ॥

أمّا البشر الذين يسيرون وقد حُصِّنوا بالمانترا، وبالأدوية، وبمَندَلات غارودا—مشدودين بمثل هذه القيود والحروز—فيجب التعامل معهم بحذرٍ وخشية؛ ولا يُتَدبَّر ولا يُباشَر غير ذلك، وإلا فهلاكُكم واقع.

Verse 30

इतीरिते ब्रह्मणा ते भुजङ्गा जग्मुः स्थानं क्ष्मातलाख्यं हि सर्वे । तस्थुर्भोगान् भुञ्जमानाः समग्रान् रसातले लीलया संस्थितास्ते ॥ २४.३० ॥

فلما تكلّم براهما على هذا النحو، مضت جميع كائنات الحيّات (بُهُجَنْغا) إلى الموضع المسمّى كْشْماتَلا. وهناك أقاموا في رَساطَلا إقامةً لَعِبةً، يتمتّعون تمامًا بنصيبهم الكامل من اللذّات.

Verse 31

एवं शापं तु ते लब्ध्वा प्रसादं च चतुर्मुखात् । तस्थुः पातालनिलये मुदितेनान्तरात्मना ॥ २४.३१ ॥

وهكذا، إذ نالوا تلك اللعنة ونالوا أيضًا نعمةً من ذي الوجوه الأربعة (براهما)، أقاموا في مسكن باتالا، وقلوبهم في باطنها فرِحةٌ مسرورة.

Verse 32

एतत्सर्वं च पञ्चम्यां तेषां जातं महात्मनाम् । अतस्त्वियं तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा ॥ २४.३२ ॥

وقد وقع هذا كلّه لأولئك العظام النفوس في اليوم القمري الخامس (بانتشمي). لذلك تُعَدّ هذه التِّثي مباركةً، ميمونةً، ويُوصَفُ أنها تزيل جميع الآثام.

Verse 33

एतस्यां संयतो यस्तु अम्लं तु परिवर्जयेत् । क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य यास्यन्ति मित्रताम् ॥ २४.३३ ॥

وأمّا من يلتزم ضبط النفس في هذه العبادة، فيجتنب الطعام الحامض ويغسل الناغات باللبن، فإن أولئك الناغات يأتون إليه في مودةٍ وصداقة.