Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 27

Devanagari script

पवनांदोलितांभोजदलपर्वांतवर्त्तिनाम् । पततामिव जन्तूनां स्थैर्यमेका हरिस्मृतिः

Transliteration

pavanāṃdolitāṃbhojadalaparvāṃtavarttinām | patatāmiva jantūnāṃ sthairyamekā harismṛtiḥ

Translation

للكائنات القائمة على أطراف بتلات اللوتس الرقيقة التي تهزّها الريح—كأنها توشك أن تسقط—لا ثباتَ إلا واحد: ذكرُ هري.

Word by Word

• पवन: wind
• पवन: Sambandha (Compound-member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: पवन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-तत्पुरुषे पूर्वपद (समासाङ्ग); अर्थे—वायु

• आन्दोलित: shaken
• आन्दोलित: Sambandha (Compound-member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: आन्दोलित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दोल्)
• Form: भूतकृदन्त; समासाङ्ग (आन्दोलित- = shaken)

• अम्भोजदल: lotus-petal
• अम्भोजदल: Sambandha (Compound-member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अम्भोज + दल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग; अम्भोजस्य दलम् (lotus-petal)

• पर्वान्त: edge/tip
• पर्वान्त: Sambandha (Compound-member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: पर्व + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग; पर्वणः अन्तः (edge/joint-end)

• वर्त्तिनाम्: of those situated (there)
• वर्त्तिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘स्थित/वर्तमान’ अर्थे—वर्तिन्

• पतताम्: of (those) falling
• पतताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पत् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्) ‘पतत्’ → षष्ठी बहुवचन; ‘falling’

• इव: as if
• इव: Sambandha (Simile-marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमार्थक (like/as if)

• जन्तूनाम्: of creatures
• जन्तूनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• स्थैर्यम्: steadiness
• स्थैर्यम्: Karta (Predicate-noun/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्थैर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एका: alone, single
• एका: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (हरिस्मृतिः)

• हरिस्मृतिः: remembrance of Hari
• हरिस्मृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि + स्मृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—हरेः स्मृतिः

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Tiny beings balance on the very tips of lotus petals swaying in wind over water; one steady golden thread labeled ‘Hari-smṛti’ anchors them, or a radiant name-mantra forms a bridge.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Jantu (beings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In an unstable world, continuous remembrance of Hari is the firm support that prevents spiritual downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is the overarching Māhātmya context; the verse universalizes the teaching beyond a single spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smṛti/japa in principle—maintaining constant remembrance of Hari as a daily sādhana.