Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 82

Devanagari script

तमालदलसंछन्नः क्वचिद्वैवस्वतद्युतिः । क्वचिद्धातुविलिप्तांगो गणाध्यक्षवपुर्नगः

Transliteration

tamāladalasaṃchannaḥ kvacidvaivasvatadyutiḥ | kvaciddhātuviliptāṃgo gaṇādhyakṣavapurnagaḥ

Translation

في بعض نواحيه يكتسي بأوراقِ التامالا فيحملُ بهاءَ فايڤاسڤاتا (إله الشمس)، وفي نواحٍ أخرى كأنه مُلطَّخٌ بألوانِ المعادن، فيتخذُ هيئةَ وجلالَ سيّدِ الغَنا (غانيشا).

Word by Word

• तमालदलसंछन्नः: covered with tamāla leaves
• तमालदलसंछन्नः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तमाल (प्रातिपदिक) + दल (प्रातिपदिक) + संछन्न (कृदन्त; छद् धातु, क्त; सम्- उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; समासः: तमाल-दल- (तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष) + संछन्न = 'covered with tamāla leaves'

• क्वचित्: somewhere
• क्वचित्: Desha (Spatial adjunct/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (देश/कालवाचक)

• वैवस्वतद्युतिः: the radiance of Vaivasvata (Yama)
• वैवस्वतद्युतिः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः: वैवस्वत-द्युतिः = 'the radiance of Vaivasvata (Yama)' (षष्ठी-तत्पुरुष)

• क्वचित्: elsewhere
• क्वचित्: Desha (Spatial adjunct/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (देश/कालवाचक)

• धातुविलिप्ताङ्गः: with limbs smeared with mineral colors
• धातुविलिप्ताङ्गः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धातु (प्रातिपदिक) + विलिप्त (कृदन्त; लिप् धातु, क्त; वि- उपसर्ग) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः: धातु-विलिप्त-अङ्ग = 'whose limbs are smeared with mineral pigments' (बहुव्रीह्यर्थे तत्पुरुष-समासप्राय)

• गणाध्यक्षवपुः: the form of Gaṇādhyakṣa (Gaṇeśa/Śiva as gaṇa-lord)
• गणाध्यक्षवपुः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक) + अध्यक्ष (प्रातिपदिक) + वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः: गण-अध्यक्ष-वपुः = 'the body/form of the lord of the gaṇas' (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नगः: the mountain
• नगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Narrator (within Prabhāsakṣetra Māhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (sacred hill)

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: A sacred mountain: one slope darkened by dense tamāla leaves, yet shimmering with sun-like brilliance; another slope streaked with mineral pigments, forming an imposing Gaṇādhyakṣa-like visage in the rock.

Characters & Entities

• Tamāla
• Vaivasvata (Sūrya)
• Gaṇādhyakṣa (Gaṇeśa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha reveals many divine correspondences—sunlike brilliance and Gaṇeśa-like majesty—showing the sacred as multi-faceted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The mountain within Prabhāsa-kṣetra, whose natural features evoke divine forms and radiance.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears; it is descriptive māhātmya intended to inspire devotion and pilgrimage.