Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः । क्षामकण्ठश्च ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितः

Transliteration

tāṃ paśyamāno vijane sa reme paramadyutiḥ | kṣāmakaṇṭhaśca brahmarṣistapobalasamanvitaḥ

Translation

لمّا رآها في ذلك الموضع الخالي سُرَّ ذو البهاء الساطع؛ وكان هناك البراهمارِشي، نحيلَ الحلق، غير أنّه موفورُ القوّة المولودة من التَّقشّف والتَّبتّل.

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• पश्यमानः: seeing; while looking at
• पश्यमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पश्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पश्/√दृश् ‘to see’ शानच्-प्रत्ययः, आत्मनेपदी)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकाले कृदन्तः (present participle)

• विजने: in a lonely place
• विजने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• रेमे: enjoyed; sported
• रेमे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• परम-द्युतिः: one of supreme splendor
• परम-द्युतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (परमा द्युतिः यस्य)

• क्षाम-कण्ठः: one with a thin/wan neck
• क्षाम-कण्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षाम (प्रातिपदिक) + कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (क्षामः कण्ठः यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• ब्रह्मर्षिः: a brahmarṣi (great seer)
• ब्रह्मर्षिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः/ब्रह्मविदां ऋषिः)

• तपः-बल-समन्वितः: endowed with ascetic power and strength
• तपः-बल-समन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्+अनु+√इ ‘to be endowed’ क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (तपसा बलेन च समन्वितः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Bhārgava presence)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A radiant, emaciated-throated Brahmarṣi endowed with tapas beholds the maiden in solitude and feels delight; the scene is charged—tejas and temptation in a sacred grove.

Characters & Entities

• Bhārgava (Cyavana)
• Sukanyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer frailty can conceal immense spiritual potency; tapas is portrayed as a real force shaping events.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, whose māhātmya foregrounds the presence of powerful sages and karmic consequences.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse highlights the nature of a tapasvī rather than a specific rite.