Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

पुष्यमासे ह्यमावास्यामेकादश्यामथापि वा । प्राप्ते प्रावृषि काले च ज्ञात्वा कन्यागतं रविम्

Transliteration

puṣyamāse hyamāvāsyāmekādaśyāmathāpi vā | prāpte prāvṛṣi kāle ca jñātvā kanyāgataṃ ravim

Translation

في شهر بوشْيَ (Puṣya)—في يوم الأمافاسيا (المحاق) أو حتى في الإكادشي—وعند حلول موسم الأمطار، مع العلم بأن الشمس قد دخلت كَنْيا (العذراء)…

Word by Word

• पुष्यमासे: in the month of Puṣya
• पुष्यमासे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्य-मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पुष्यस्य मासः)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• अमावास्याम्: on the new-moon day
• अमावास्याम्: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमावास्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• एकादश्याम्: on Ekādaśī
• एकादश्याम्: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एकादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (sequence/then)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (also/even)

• वा: or
• वा: सम्बन्ध (Disjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive/or)

• प्राप्ते: when (it is) arrived
• प्राप्ते: अधिकरण (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + प्राप्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘काले’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रावृषि: in the rainy season
• प्रावृषि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रावृष् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• काले: at the time
• काले: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction/and)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: क्रियाविशेषण (Absolutive modifying main action/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having known’

• कन्यागतम्: gone into Virgo (Kanyā)
• कन्यागतम्: कर्म (Object complement/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कन्या + गत (कृदन्त) (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘गत’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुषः (कन्यायां गतः)

• रविम्: the Sun
• रविम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at Prabhāsa watching the sky and consulting a pañcāṅga; monsoon clouds gather (prāvṛṣ); the Sun is depicted entering Virgo (Kanyā) in a zodiac wheel; a new-moon night ambience with lamps along the shore/ghats.

Characters & Entities

• Puṣya (month)
• Amāvāsyā
• Ekādaśī
• Prāvṛt (rainy season)
• Ravi (Sun)
• Kanyā (Virgo)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes right timing (kāla): specific tithis, months, seasons, and solar transits are sanctified for tīrtha-rites.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage concerns Devikā-taṭa/Bhūdhara in Prabhāsakṣetra; this verse sets the auspicious times for observance there.

What ritualistic prescription is mentioned?

It prescribes auspicious timing: Puṣya month on Amāvāsyā or Ekādaśī, during the rainy season, especially when the Sun is in Kanyā (Virgo).