Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

नानाच्छन्दोगतिपथो ब्रह्मोक्तक्रमविक्रमः । भूत्वा यज्ञवराहोऽसौ तत्र स्थाने स्थितोऽभवत्

Transliteration

nānācchandogatipatho brahmoktakramavikramaḥ | bhūtvā yajñavarāho'sau tatra sthāne sthito'bhavat

Translation

مسيرُه طرقُ الأوزانِ الفيدية المتعددة، وخطواتُه وقفزاتُه على الترتيب الذي نطق به براهما. وقد صار يَجْنَفَرَاهَا—خنزيرَ القربان—فاستقرّ هناك، ثابتًا في ذلك الموضع بعينه.

Word by Word

• नानाच्छन्दोगतिपथः: one whose path is the course of various metres
• नानाच्छन्दोगतिपथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाना (अव्यय) + छन्दस् (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: नानाछन्दांसि (विविधछन्दांसि) तेषां गतिः, तस्य पथः

• ब्रह्मोक्तक्रमविक्रमः: one whose stride is the sequence spoken by Brahman (Vedic injunction)
• ब्रह्मोक्तक्रमविक्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त, वच्/वद् + क्त) + क्रम (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: ब्रह्मोक्तः क्रमः, तस्य विक्रमः (पराक्रमः)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिकक्रिया

• यज्ञवराहः: the sacrificial boar (Yajña-Varāha)
• यज्ञवराहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + वराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (यज्ञः एव वराहः)

• असौ: that one (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• स्थाने: in the place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• स्थितः: stood/remained
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Yajñavarāha-sthāna at Prabhāsa (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Yajñavarāha strides across a luminous altar-field; his footprints are patterned like Vedic metres (chandas) in geometric bands; Brahmā appears above, gesturing a sequential ‘krama’; the boar-form then settles, becoming a fixed shrine-like presence at Prabhāsa.

Characters & Entities

• Chandas (Vedic metres)
• Brahmā
• Yajñavarāha
• Bhūdhara
• Devikā/Prabhāsa (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes authoritative through divine establishment; Vedic order (chandas and krama) is presented as the cosmic rhythm embodied by the deity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The place where Yajñavarāha/Bhūdhara is said to be established at Devikā-taṭa in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; it explains the sanctity’s basis—divine installation and Vedic-structured symbolism.