Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 34

Devanagari script

तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयं निमिषांतं वरानने । निमिषैः पञ्चदशभिः काष्ठा इत्युच्यते बुधैः । त्रिंशद्भिश्चैव काष्ठाभिः कला प्रोक्ता मनीषिभिः

Transliteration

tasmācca dviguṇaṃ jñeyaṃ nimiṣāṃtaṃ varānane | nimiṣaiḥ pañcadaśabhiḥ kāṣṭhā ityucyate budhaiḥ | triṃśadbhiścaiva kāṣṭhābhiḥ kalā proktā manīṣibhiḥ

Translation

ومضاعف ذلك يُعرَف بأنه «نِمِشَة» (nimiṣa)، يا جميلة الوجه. وخمس عشرة نمشة تُسمّى «كاشتھا» (kāṣṭhā) عند العلماء، وثلاثون كاشتھا تُعلَن «كلا» (kalā) عند الحكماء.

Word by Word

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; 'from that'

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/connector)

• द्विगुणम्: double
• द्विगुणम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण (द्वौ गुणौ यस्य/द्विगुणम्)

• ज्ञेयम्: to be known/understood
• ज्ञेयम्: Kriyā-samānādhikaraṇa (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: तव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; 'to be known'

• निमिषान्तम्: the end of a nimiṣa (i.e., a unit up to that point)
• निमिषान्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निमिष + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (निमिषस्य अन्तः)

• वरानने: O fair-faced one
• वरानने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन; कर्मधारय (वरं आननं यस्याः)

• निमिषैः: by/with nimiṣas
• निमिषैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: निमिष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन

• पञ्चदशभिः: with fifteen
• पञ्चदशभिः: Viśeṣaṇa (Numerical qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चदश (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन; संख्याविशेषण

• काष्ठा: a kāṣṭhā (unit of time)
• काष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कालमान-विशेषः

• इति: thus
• इति: Vākyārtha-sūcaka (Quotative marker/इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/quotative particle)

• उच्यते: is called
• उच्यते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद

• बुधैः: by the wise
• बुधैः: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन

• त्रिंशद्भिः: with thirty
• त्रिंशद्भिः: Viśeṣaṇa (Numerical qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन; संख्याविशेषण (काष्ठाभिः)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/connector)

• एव: indeed
• एव: Sambandha-bodhaka (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle; emphasis)

• काष्ठाभिः: by/with kāṣṭhās
• काष्ठाभिः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन

• कला: a kalā (unit of time)
• कला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कालमान-विशेषः

• प्रोक्ता: declared
• प्रोक्ता: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate participle/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; 'said/declared'

• मनीषिभिः: by the sages
• मनीषिभिः: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: मनीषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन

Speaker

Unspecified (Prabhāsakṣetramāhātmya narrator addressing ‘varānane’)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devasenā

Visual Art Cues

Scene: A visual ‘staircase’ of time: truṭi doubling into nimeṣa, then clusters forming kāṣṭhā, then kalā—shown as grouped beads or lotus-petal counts while Skanda explains.

Characters & Entities

• Truṭi
• Nimiṣa
• Kāṣṭhā
• Kalā
• Kāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred texts map time from minute instants upward, framing human life within a vast, ordered cosmic rhythm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is embedded in Prabhāsa kṣetra’s māhātmya, though it focuses on kāla (time) rather than a local rite.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides a technical sequence of time-unit conversions.