Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 67

Devanagari script

यस्या दर्शनमात्रेण कामो मे हृदि वर्द्धितः । तस्याः संभाषणेनेव किं भविष्यति मे पुनः

Transliteration

yasyā darśanamātreṇa kāmo me hṛdi varddhitaḥ | tasyāḥ saṃbhāṣaṇeneva kiṃ bhaviṣyati me punaḥ

Translation

بمجرد رؤيتها ازداد الهوى في قلبي. فإن أنا خاطبتها، فماذا سيصير حالي بعد ذلك؟

Word by Word

• यस्याः: of whom; whose
• यस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (Genitive); एकवचन

• दर्शनमात्रेण: by mere sight
• दर्शनमात्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दर्शन + मात्र (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (Instrumental); एकवचन; तत्पुरुष-समास (‘दर्शनं एव मात्रम्’)

• कामः: desire; lust
• कामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• मे: my; of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी (Genitive); एकवचन

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative); एकवचन

• वर्द्धितः: increased; grown
• वर्द्धितः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘कामः’ इत्यस्य विशेषण

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• संभाषणेन: by conversation; by speaking
• संभाषणेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सम्-भाष् (धातु) → संभाषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन

• इव: as if; as though
• इव: Upamāna-dyotaka (उपमानद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानार्थक अव्यय (particle of comparison: ‘as if’)

• किम्: what
• किम्: Karma/Prashna (कर्म/प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; प्रश्नार्थक

• भविष्यति: will happen; will become
• भविष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• मे: to me; of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी; एकवचन

• पुनः: again; further
• पुनः: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिवाचक अव्यय (adverb: ‘again/further’)

Speaker

Nārada (as recalled/reported within Pulastya’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A lone ascetic glimpses a graceful woman; his face shows startled longing and immediate restraint, set against a wooded mountain hermitage path.

Characters & Entities

• Nārada
• Kāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Temptation intensifies through continued engagement; limiting contact is presented as wise self-protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Arbuda Khaṇḍa context relates to sacred geography, but this verse teaches personal discipline rather than site-glorification.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; it implies a restraint-practice akin to a personal niyama.