Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

वायुभक्षा निराहारा समचित्ताऽसने स्थिता । ततो वर्षसहस्रांते भक्त्या तस्या महीपते

Transliteration

vāyubhakṣā nirāhārā samacittā'sane sthitā | tato varṣasahasrāṃte bhaktyā tasyā mahīpate

Translation

كانت تقتات بالهواء وحده، لا تتناول طعامًا، ثابتةَ القلب متساويةَ النفس وهي جالسة في أسانتها. ثم بعد انقضاء ألف سنة، أيها الملك، وبفضل إخلاصها (بهاكتي)…

Word by Word

• वायुभक्षा: one who feeds on air
• वायुभक्षा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + भक्ष (धातु) → भक्षा (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वायुः एव भक्ष्यं यस्याः)

• निराहारा: without food
• निराहारा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर् (उपसर्ग/अव्यय) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्/निर्-पूर्वक-तत्पुरुषः (आहारः नास्ति यस्याः)

• समचित्ता: with an even mind
• समचित्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम (अव्यय/उपसर्ग) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (समं चित्तं यस्याः)

• आसने: in/at the seat (posture)
• आसने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• स्थिता: stood/was stationed
• स्थिता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि/भूतकाले (past participle)

• ततः: then
• ततः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषण (then/from there)

• वर्षसहस्रान्ते: at the end of a thousand years
• वर्षसहस्रान्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वर्षाणां सहस्रस्य अन्ते)

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• महीपते: O king
• महीपते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; तत्पुरुषः (महीनां पतिः)

Speaker

Pulastya (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda tapas-sthāna (leading to Pārtheśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: Pārthā sits unmoving in āsana, emaciated yet radiant, sustained by prāṇa; seasons pass around her, marking a thousand-year tapas; devotion is palpable.

Characters & Entities

• Pulastya
• Pārthā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion sustained through disciplined austerity is shown as capable of drawing divine response and sanctifying a place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda setting where Pārthā performs prolonged tapas leading to the emergence of the liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a general prescription; it describes Pārthā’s extraordinary ascetic method (nirāhāra, vāyu-bhakṣa, steady posture).