Adhyaya 99

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तत्र रामेण निर्मितः । रामेश्वरस्तथा सीता तेन तत्र विनिर्मिता

قال الحكماء: «إن ما ذكرته—أن راما أقام هناك راميشڤرا، وأن سيتا أيضًا صُنِعَت هناك على يده—»

Verse 2

तथा च लक्ष्मणार्थाय निर्मितस्तेन संश्रयः । एतन्महद्विरुद्धं ते प्रतिभाति वचोऽखिलम्

وكذلك قلتَ إنَّه قد شيَّد له مَلجأً مُقدَّسًا من أجل لاكشمانا. غير أنّ هذا كلَّه يبدو شديدَ التناقض مع قولك بأسره.

Verse 3

त्वया सूत पुरा प्रोक्तं रामो लक्ष्मणसंयुतः । सीतया सहितः प्राप्तः क्षेत्रेऽत्र प्रस्थितो वने

لقد قلتَ من قبل، يا سوتا، إنَّ راما، مصحوبًا بلكشمانا ومعه سيتا، قد بلغ هذه البقعة المقدَّسة ثم انطلق إلى الغابة.

Verse 4

श्राद्धं कृत्वा गयाशीर्षे लक्ष्मणेन विरुद्ध्य च । पुनः संप्रस्थितोऽरण्यं क्रोधाविष्टश्च तं प्रति

وبعد أن أتمَّ شعائر الشرادها (śrāddha) عند غاياشيرشا، ثم وقع في خصامٍ مع لاكشمانا، انطلق ثانيةً إلى الغابة وقد استولى عليه الغضب نحوه.

Verse 5

यत्त्वयोक्तं तदा तेन निर्मितोऽत्र महेश्वरः । एतच्च सर्वमाचक्ष्व संदेहं सूतनन्दन

وأمّا ما قلتَه—إنَّه في ذلك الحين أقام هنا المهيشڤرا (Maheśvara)—فاشرَحْ هذا كلَّه شرحًا تامًّا، يا ابن سوتا، وارفَعِ الشكّ.

Verse 6

सूत उवाच । अत्र मे नास्ति संदेहो युष्माकं च पुनः स्थितः । ततो वक्ष्याम्यशेषेण श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एतत्क्षेत्रं पुनश्चाद्यं न क्षयं याति कुत्रचित्

قال سوتا: «أمّا أنا فلا شكَّ عندي في هذا الموضع—غير أنّه قد قام من جديدٍ في نفوسكم. لذلك سأبيّن الأمر كلَّه بلا استثناء؛ فاسمعوا، يا خيرَ ذوي الولادتين. إنّ هذه البقعة المقدّسة أزليةٌ تتجدّد أبدًا؛ ولا تنقص في أيّ مكان.»

Verse 7

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते स तदा रघुनंदनः । यदा विरोधमापन्नः सार्धं सौमित्रिणा सह

وفي يومٍ آخر، ذلك السليل من نسل راغهو—حين وقع في خصامٍ مع ساومِتري (لاكشمانا) معًا—

Verse 8

एतत्पुनर्दिनं चान्यद्यत्र तेन प्रतिष्ठितः । रामेश्वरः स्वयं भक्त्या दुःखितेन महात्मना

ولكن في يومٍ آخر أيضًا—في ذلك الموضع بعينه، كُرِّس «راميشڤرا» بيده هو، تعبّدًا، على يد ذلك العظيم النفس وإن كان مُثقلًا بالحزن—

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अन्यस्मिन्दिवसे तत्र कस्मिन्काले रघूत्तमः । संप्राप्तस्तस्य किं दुःखं संजातं तत्प्रकीर्तय

قال الرِّشيون: «في يومٍ آخر هناك، في أيّ وقتٍ قدم أفضل آلِ راغهو (راما)؟ وأيُّ حزنٍ نشأ له حينئذٍ—فاسرد ذلك لنا بتفصيل.»

Verse 10

सूत उवाच । कृत्वा सीतापरित्यागं रामो राजीवलोचनः । लोकापवादसंत्रस्तस्ततो राज्यं चकार सः

قال سوتا: «بعد أن فارق سيتا، كان راما ذو العينين كاللوتس—مضطربًا خوفَ ملامة الناس—ثم واصل تدبير شؤون المملكة.»

Verse 12

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । ब्रह्मचर्येण चक्रे स राज्यं निहतकंटकम्

لمدة عشرة آلاف سنة، ثم أُضيفت إليها ألف سنة أخرى، حكم المملكة بسلوك البراهماتشاريا، فجعلها بلا «أشواك»—لا كدر فيها ولا اضطراب.

Verse 14

तेनोक्तं देवराजेन प्रेषितोऽहं तवांतिकम् । तस्मात्कुरु समालोकं विजने त्वं मया सह

بأمرِ ملكِ الآلهة أُرسِلتُ إلى حضرتِك. فتعالَ إذن—لِنلتقِ ونتحادثْ في موضعٍ خالٍ هادئٍ معي.

Verse 16

तस्यैवमुपविष्टस्य मंत्रस्थाने महात्मनः । बहुत्वादिष्टलोकस्य न रहस्यं प्रजायते

ولمّا جلس ذلك العظيم النفس على هذا النحو في موضع المشاورة، ولِكَثرةِ الحاضرين من المقرّبين، لم يعد يمكن حفظُ السرّ.

Verse 17

ततः कोपपरीतात्मा दूतः प्रोवाच सादरम् । विहस्य जनसंसर्गं दृष्ट्वैकांतेऽपि संस्थिते

ثم إنّ الرسول، وقد غمر الغضبُ قلبَه، تكلّم بأدبٍ في الظاهر؛ وهو يضحك ساخرًا من ازدحام الناس، مع أنّ اللقاء قيل إنه في خلوة.

Verse 18

यथा दंष्ट्राच्युतः सर्पो नागो वा मदवर्जितः । आज्ञाहीनस्तथा राजा मानवैः परिभूयते

كما تُزدرى الحيّةُ إذا سُلبت أنيابَها، أو يُستهان بالفيل إذا حُرم سَوْرَته، كذلك الملكُ إذا خلا من السلطان تُهينه الناس.

Verse 19

सेयं तव रघुश्रेष्ठ नाज्ञास्ति प्रतिवेद्म्यहम् । शक्रालापमपि त्वं च नैकांते श्रोतुमर्हसि

يا خيرَ آلِ رَغهو، أُعلِمُك: ليست هذه أوامرَك. وأنت أيضًا لا يليق بك أن تسمع حتى رسالةَ شَكرا (إندرا) ما لم تكن في خلوةٍ صادقة.

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः स प्राह लक्ष्मणम्

عند سماع تلك الكلمات، احمرت عيناه من الغضب؛ وعقد حاجبيه في ثلاثة تجاعيد، ثم تحدث إلى لاكشمانا.

Verse 21

ममात्र संनिविष्टस्य सहानेन प्रजल्पतः । यदि कश्चिन्नरो मोहादागमिष्यति लक्ष्मण । स्वहस्तेन न संदेहः सूदयिष्यामि तं द्रुतम्

“بينما أنا جالس هنا وهو يتحدث معي، إذا دخل أي رجل بدافع الوهم، يا لاكشمانا، فبدون شك سأقتله بيدي بسرعة.”

Verse 22

न हन्मि यदि तं प्राप्तमत्र मे दृष्टिगोचरम् । तन्मा भून्मे गतिः श्रेष्ठा धर्मिणां या प्रपद्यते

إذا لم أضرب ذلك الرجل عندما يأتي هنا في مرمى بصري، فلا أنال ذلك المصير الأسمى الذي يناله الصالحون.

Verse 23

एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन त्वया भाव्यमसंशयम् । राजद्वारि यथा कश्चिन्न मया वध्यतेऽधुना

بمعرفة هذا، يجب أن تتصرف بأقصى جهد، بلا شك، حتى لا يُقتل أحد عند البوابة الملكية بيدي الآن.

Verse 24

तमोमित्येव संप्रोच्य लक्ष्मणः शुभलक्षणः । राजद्वारं समासाद्य चकार विजनं ततः

بعد أن قال “تاموم!”، اقترب لاكشمانا ذو العلامات الميمونة من البوابة الملكية ثم أفرغ المكان، جاعلاً إياه مهجوراً.

Verse 25

देवदूतोऽपि रामेण समं चक्रे ततः परम् । मंत्रं शक्रसमादिष्टं तथान्यैः स्वर्गवासिभिः

ثم إن رسولَ السماء عملَ أيضًا مع راما على وفاق، وحملَ المانترا التي أوصى بها شَكرا (إندرا) وسائرُ سكانِ السموات.

Verse 26

देवदूत उवाच । त्वं रावणविनाशार्थमवतीर्णो धरातले । स च व्यापादितो दुष्टः पापस्त्रैलोक्यकंटकः

قال رسولُ السماء: «لقد نزلتَ إلى الأرض لهلاكِ رافَنا؛ وقد قُتِلَ ذلك الخبيثُ الآثمُ، شوكةُ العوالمِ الثلاثة، حقًّا.»

Verse 27

कृतं सर्वं महाभाग देव कृत्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्संतु सनाथास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः

يا ذا الحظّ العظيم، يا ربًّا إلهيًّا، لقد أتممتَ الآن كلَّ ما كان واجبًا. فليكن الآلهةُ—يتقدّمهم شَكرا—آمنين في حمايتك ومَعقِدِ نصرك.

Verse 28

यदि ते रोचते चित्ते नोपरोधेन सांप्रतम् । प्रसादं कुरु देवानां तस्मादागच्छ सत्वरम् । स्वर्गलोकं परित्यज्य मर्त्यलोकं सुनिंदितम्

إن طابَ لقلبك الآن، من غير عائق، فامنحِ الآلهةَ رضاك. فتعالَ مسرعًا—تاركًا عالمَ السماء—إلى هذا العالمِ البشريّ المذموم كثيرًا.

Verse 29

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो दुर्वासा मुनिसत्तमः । प्रोवाचाथ क्षुधाविष्टः क्वासौ क्वासौ रघूत्तमः

قال سوتا: «وفي تلك الأثناء وصلَ دورفاسا، أفضلُ الحكماء؛ وقد اشتدّ به الجوع فصاح: أين هو، أين هو، راغهوتّما (راما)؟»

Verse 30

लक्ष्मण उवाच । व्यग्रः स पार्थिवश्रेष्ठो देवकार्येण केनचित् । तस्मादत्रैव विप्रेंद्र मुहूर्तं परिपालय

قال لاكشمانا: إنَّ ذلك الملكَ الأفضلَ مشغولٌ بأمرٍ إلهيٍّ ما؛ فلذلك، يا أفضلَ البراهمة، انتظرْ هنا لحظةً يسيرة.

Verse 31

यावत्सांत्वयते रामो दूतं शक्रसमुद्भवम् । ममोपरि दयां कृत्वा विनयावनतस्य हि

إلى أن يفرغ راما من مواساة الرسول المنبثق من شَكْرا (إندرا)، فارحمني، فإني منحنٍ خاضعٌ بتواضع.

Verse 32

दुर्वासा उवाच । यदि यास्यति नो दृष्टिं मम द्राक्स रघूत्तमः । शापं दत्त्वा कुलं सर्वं तद्धक्ष्यामि न संशयः

قال دورفاسا: «إن لم يأتِ راجوتمه، أفضلُ آلِ رَغهو، إلى بصري حالًا، فسأُنزِل لعنةً وأُحرقُ سلالتَه كلَّها؛ لا ريب في ذلك».

Verse 33

ममापि दर्शनादन्यन्न किंचिद्विद्यते गुरु । कृत्यं लक्ष्मण यावत्त्वमन्यन्मूढ़ प्रकत्थसे

«وأنا كذلك لا أرى شيئًا أهمّ من لقائه، أيها الموقَّر. يا لاكشمانا، ما دمتَ في غفلتك تتباهى بأمورٍ أخرى، فأخبرني: ما الذي يجب فعله؟»

Verse 34

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणश्चित्ते चिंतयामास दुःखितः । वरं मे मृत्युरेकस्य मा भूयात्कुलसंक्षयः

فلما سمع لاكشمانا ذلك حزنَ وتفكّر في قلبه: «خيرٌ أن أموتَ أنا وحدي من أن يقع فناءُ السلالة كلِّها».

Verse 35

एवं स निश्चयं कृत्वा ततो राममुपाद्रवत् । उवाच दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य कृतांजलिः

فلما عزم عزماً ثابتاً أسرع إلى راما وتكلّم—ساجداً على الأرض كالعصا، ويداه مضمومتان بخشوع.

Verse 36

दुर्वासा मुनिशार्दूलो देव ते द्वारि तिष्ठति । दर्शनार्थी क्षुधाविष्टः किं करोमि प्रशाधि माम्

«يا مولاي، إن دُرفاسا—نمرُ الحكماء—واقفٌ عند بابك، يطلب الدَّرشن ومبتلى بالجوع. ماذا أفعل؟ مُرني وأرشدني.»

Verse 37

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततो दूतमुवाच तम् । गत्वेमं ब्रूहि देवेशं मम वाक्यादसंशयम् । अहं संवत्सरस्यांत आगमिष्यामि तेंऽतिके

فلما سمع كلامه قال للرسول: «اذهب وبلّغ ربَّ الآلهة رسالتي بلا شك: عند انقضاء سنةٍ سأعود إليك.»

Verse 38

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तं दूतं प्राह लक्ष्मणम् । प्रवेशय द्रुतं वत्स तं त्वं दुर्वाससं मुनिम्

وبعد أن قال ذلك وصرف الرسول، قال للاكشمانا: «يا بُنيّ، أدخل سريعاً ذلك الموني دُرفاسا.»

Verse 39

ततश्चार्घ्यं च पाद्यं च गृहीत्वा सम्मुखो ययौ । रामदेवः प्रहृष्टात्मा सचिवैः परिवारितः

ثم أخذ راما الإلهي الأَرغْيَةَ وماءَ غسلِ القدمين، وخرج للقائه—فرِحَ القلب، تحيط به حاشيتُه من الوزراء.

Verse 40

दत्त्वार्घ्यं विधिवत्तस्य प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । प्रोवाच रामदेवोऽथ हर्षगद्गदया गिरा

وبعد أن قدّم له الأَرْغْيَا على الوجه الشرعي وسجد مرارًا وتكرارًا، تكلّم الربّ راما بصوتٍ مخنوقٍ بالفرح.

Verse 41

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ भूयः सुस्वागतं च ते । एतद्राज्यममी पुत्रा विभवश्च तव प्रभो

«مرحبًا بك أيها المنيّ الأسمى—ومرةً أخرى، مرحبًا بك أتمَّ الترحيب. هذه المملكة، وهؤلاء الأبناء، وكلُّ الازدهار لك، أيها السيد.»

Verse 42

कृत्वा मम प्रसादं च गृहाण मुनिसत्तम । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं मे गृहमागतः । पूज्यो लोकत्रयस्यापि निःशेषतपसांनिधिः

«وقد تفضّلت عليّ ببركتك، فتقبّل يا خيرَ الحكماء هذه القُربان المتواضع. إنني مبارك—بل مُنِحتُ نعمةً حقًّا—إذ جئتَ إلى بيتي. أنت جديرٌ بالعبادة حتى لدى العوالم الثلاثة، وخزانةُ الزهد والتقشّف بلا نقص.»

Verse 43

मुनिरुवाच । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा निराहारो रघूत्तम । अद्य ते भवनं प्राप्य आहारार्थं बुभुक्षितः

قال الحكيم: «يا أفضلَ آلِ رَغهو، بعد أن أتممتُ نذرَ التشاتورماسيا وبقيتُ بلا طعام، بلغتُ اليوم دارَك—جائعًا أطلب القوت.»

Verse 44

तस्मात्त्वं यच्छ मे शीघ्रं भोजनं रघुनंदन । नान्येन कारणं किंचित्संन्यस्तस्य धनादिना

«فلذلك، يا بهجةَ سلالةِ رَغهو، أعطني سريعًا طعامًا. فالزاهدُ المتروكُ للدنيا لا غايةَ له أخرى—ولا شأنَ له بالمال وما شابهه.»

Verse 45

ततस्तं भोजयामास श्रद्धापूतेन चेतसा । स्वयमेवाग्रतः स्थित्वा मृष्टान्नैर्विविधैः शुभैः

ثم أطعم الحكيمَ بقلبٍ طهّرته الشَّرَدْها (الإيمان). ووقف بنفسه أمامه، وقدّم له ألوانًا كثيرة من الأطعمة المباركة المُحكَمة الإعداد.

Verse 46

लेह्यैश्चोष्यैस्तथा चर्व्यैः खाद्यैरेव पृथग्विधैः । यावदिच्छा मुनेस्तस्य तथान्नैर्विविधैरपि

وقدّم له أصنافًا متمايزة من الطعام: ما يُلعَق، وما يُمصّ، وما يُمضَغ، وما يُؤكَل، ومعها ألوانٌ شتّى من الأطباق، بقدر ما يشتهي ذلك الموني.