Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

Devanagari script

उपवासपरः पार्थ तथैव हरिवासरे । तिलहोमी तिलोद्वर्ती तिलस्नायी तिलोदकी

Transliteration

upavāsaparaḥ pārtha tathaiva harivāsare | tilahomī tilodvartī tilasnāyī tilodakī

Translation

يا بارثا، ملازمًا للصوم—وخاصةً في يوم هاري—فليُقِمْ هُوما بالسمسم، وليَدهن جسده بعجينة السمسم، وليغتسل بالسمسم، وليستعمل ماءَ السمسم في المناسك.

Word by Word

• उपवासपरः: devoted to fasting
• उपवासपरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपवास (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (उपवासे परः = fasting-devoted); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘(नरः)’ इति अनुक्तस्य विशेषणम्

• पार्थ: O Pārtha
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधनम्; पुंलिङ्गे सम्बोधन-एकवचनम्

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: thus/so)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपातः (particle: indeed/just)

• हरिवासरे: on Hari’s day (e.g., Sunday/Viṣṇu-day)
• हरिवासरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (हरेः वासरः); पुंलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी) एकवचनम्; कालाधिकरणम्

• तिलहोमी: one who offers sesame in oblation
• तिलहोमी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिल (प्रातिपदिक) + होमिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (तिलैः होमः यस्य/तिल-होम-कर्ता); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘(नरः)’ इति विशेषणम्

• तिलोद्वर्ती: one who rubs (the body) with sesame
• तिलोद्वर्ती: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिल (प्रातिपदिक) + उद्वर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (तिलैः उद्वर्तनं करोति); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• तिलस्नायी: one who bathes with sesame
• तिलस्नायी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिल (प्रातिपदिक) + स्नायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (तिलैः स्नानं करोति); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• तिलोदकी: one who uses sesame-water
• तिलोदकी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिल (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (तिलयुक्तम् उदकं यस्य/तिल-उदक-सेवी); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (the vocative ‘Pārtha’ is retained from the received verse-formula)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tilādeśvara-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (royal listener)

Visual Art Cues

Scene: A fasting pilgrim prepares a small homa with sesame; another rubs sesame paste on the body before bathing; ritual vessels hold sesame-infused water; the river and liṅga shrine frame the practice.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Tilādeśvara Tīrtha
• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Integrating vrata (fasting) with tangible offerings and purificatory acts transforms ordinary substances like sesame into vehicles of devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The practices are framed within the Tilādeśvara tīrtha-māhātmya of the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upavāsa on Hari-vāsara, tila-homa, tila-udvartana (sesame rub), tila-snānā, and tilodaka (sesame-mixed water) usage.