Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

युधिष्ठिर उवाच । कथं तु देवखातं तत्संजातं द्विजसत्तम । सुराः सर्वे कथं तत्र मुमुचुर्वारि तीर्थजम् । सर्वं कथय मे विप्र श्रवणे लम्पटं मनः

yudhiṣṭhira uvāca | kathaṃ tu devakhātaṃ tatsaṃjātaṃ dvijasattama | surāḥ sarve kathaṃ tatra mumucurvāri tīrthajam | sarvaṃ kathaya me vipra śravaṇe lampaṭaṃ manaḥ

قال يودهيشتيرا: «يا أفضلَ ذوي الولادتين، كيف نشأ ذلك الموضع المقدّس المسمّى ديفاخاتا؟ وكيف صبَّت جميعُ الآلهة هناك الماءَ المنبثق من التيـرثات؟ حدّثني بكل شيء، أيها البرهمن؛ فإن قلبي مولعٌ بالسماع ومُنغمسٌ فيه.»

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
कथम्how
कथम्:
Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb ‘how’)
तुindeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक निपात (particle ‘indeed/but’)
देवखातम्Devakhāta
देवखातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव + खात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.)
तत्that
तत्:
Visheshya (Correlative/विशेष्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.)
संजातम्came into being
संजातम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + जन् (धातु) + संजात (कृदन्त, क्त)
Formजन् धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (PPP: ‘arisen/come into being’)
द्विजसत्तमO best of brāhmaṇas
द्विजसत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc. sg.); षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः: द्विजानां सत्तमः (‘best of twice-born’)
सुराःthe gods
सुराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.)
सर्वेall
सर्वे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.); ‘सुराः’ इत्यस्य विशेषण
कथम्how
कथम्:
Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
मुमुचुःreleased, let out
मुमुचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद
वारिwater
वारि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवारि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc. sg.)
तीर्थजम्arisen from sacred places
तीर्थजम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतीर्थ + ज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc. sg.); पञ्चमी-तत्पुरुषः: तीर्थात् जातम् (‘born from tīrthas’)
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc. sg.)
कथयtell
कथय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु, णिजन्त from कथ्/कथ)
Formलोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
मेto me / for me
मे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी एकवचन (Gen./Dat. sg. enclitic)
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc. sg.)
श्रवणेin hearing, in listening
श्रवणे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc. sg.)
लम्पटम्eager, attached
लम्पटम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootलम्पट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom./Acc. sg.); ‘मनः’ इत्यस्य विशेषण
मनःmind
मनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

Yudhiṣṭhira

Tirtha: Devakhāta

Type: kund

Listener: Mārkaṇḍeya (addressed as dvijasattama/vipra)

Scene: Yudhiṣṭhira respectfully questions a venerable brāhmaṇa-sage (Mārkaṇḍeya), seated in an āśrama setting, eager to hear the full origin story of Devakhāta.

Y
Yudhiṣṭhira
D
Devakhāta
S
Suras (Devas)

FAQs

A sincere desire to hear sacred history (tīrtha-māhātmya) is itself a dharmic virtue and a doorway to merit.

Devakhāta, introduced as a notable tīrtha within the Revākhaṇḍa (Revā/Narmadā sacred landscape).

No direct ritual is prescribed here; the verse sets up the narration about tīrtha-water and the site’s origin.