Mantra 38
Rishi: Yājñavalkya (traditional attribution)
Devata: Savitṛ; Aśvins; Pūṣan; (functionally) Rakṣo-han aspect of the rite
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । उ॒पा॒ᳪशोर्वी॒र्ये॒ण जुहोमि ह॒तᳪ रक्ष॒ः स्वाहा॒ । रक्ष॑सां त्वा ब॒धायाब॑धिष्म॒ रक्षोऽब॑धिष्मा॒मुम॒सौ ह॒तः
Transliteration
devásya tvā savitúḥ prasavé’śvinor bāhúbhyāṃ pūṣṇó hástābhyām | upā́ṃśor vīryèṇa juhomi hatáṃ rákṣaḥ svā́hā | rákṣasāṃ tvā badhā́yābadhīṣma rákṣo’badhīṣmā́mum asáu hatáḥ
Translation
بدافع الإله سافيتṛ، وبذراعي الأشفينين، وبيدي بوشن، وبقوة أوبامشو أُقَدِّمُ القُربان: لقد ضُرِبَ الرَّكْشَسُ—سْفَاهَا! ولقتلِ الرَّكْشَسَاتِ قد قتلناك؛ وقد قتلنا الرَّكْشَسَ؛ وذاك هناك قد قُتِلَ.
Padapatha (Word Analysis)
देवस्य । त्वा । सवितुः । प्रसवे । अश्विनोः । बाहुभ्याम् । पूष्णः । हस्ताभ्याम् । उप-अंशोः । वीर्येण । जुहोमि । हतम् । रक्षः । स्वाहा । रक्षसाम् । त्वा । बधाय । अबधिष्म । रक्षः । अबधिष्म । अमुम् । असौ । हतः ।
Word by Word
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
प्रसवेin/at the impelling (instigation)
प्रसवे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्रसव (प्रातिपदिक)
अश्विनोःof the two Aśvins
अश्विनोः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
बाहुभ्याम्with (their) two arms
बाहुभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
हस्ताभ्याम्with (his) two hands
हस्ताभ्याम्:
करण
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
उपांशोःof Upāṃśu (the upāṃśu-cup/oblation)
उपांशोः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootउपांशु (प्रातिपदिक)
वीर्येणwith (its) potency
वीर्येण:
करण
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
जुहोमिI offer (into the fire)
जुहोमि:
क्रिया
TypeVerb
Rootहु (धातु)
हतम्slain; struck down
हतम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त)
रक्षःthe demon/evil spirit (Rākṣas)
रक्षः:
कर्म (जुहोमि-क्रियायाः लक्ष्य/विषयः)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
(यज्ञीय-उद्गारः)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/मन्त्र-शब्द)
रक्षसाम्of the demons/evil spirits
रक्षसाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बधायfor slaying
बधाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootबध (प्रातिपदिक)
अबधिष्मwe have slain
अबधिष्म:
क्रिया
TypeVerb
Rootबध्/वध् (धातु)
रक्षःthe demon
रक्षः:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
अबधिष्मwe have slain
अबधिष्म:
क्रिया
TypeVerb
Rootबध्/वध् (धातु)
अमुम्that (one)
अमुम्:
कर्म
TypePronoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
असौthat (one)
असौ:
कर्तृ (उक्त/सूचित)
TypePronoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हतःis slain
हतः:
कर्तृ-विशेषण/विधेय
TypeAdjective/Participle
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त)
Entities Mentioned
S
SavitṛA
AśvinsP
PūṣanR
Rakṣas (Rakṣo-han function)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes