Mantra 16
Rishi: RV-tradition seers of vāja hymns (general attribution); VS liturgical assignment is functional.
Devata: Vājinaḥ (vāja-powers/steeds), with implicit Indraic victory-force.
Chandas: Triṣṭubh (probable by RV parallel cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
शं नो॑ भवन्तु वा॒जिनो॒ हवे॑षु दे॒वता॑ता मि॒तद्र॑वः स्व॒र्काः । ज॒म्भय॒न्तोऽहिं॒ वृक॒ᳪ रक्षा॑सि॒ सने॑म्य॒स्मद्यु॑यव॒न्नमी॑वाः
Transliteration
śáṃ no bhavantu vājíno háveṣu devátātā mitádravaḥ svarkā́ḥ | jambháyanto'hiṃ vṛ́kaṃ rákṣāṃsi sánemi asmád yuyavann ámīvāḥ
Translation
لِيَكُنْ لنا خيرٌ وبركةٌ من الـvājinā (الفائزين بالـvāja) في نداءاتنا—مصحوبين بالآلهة، ذوي عَدْوٍ موزون، وظافرين بالسماء؛ ساحقين الحيّةَ والذئبَ، بل والرَّاكْشَسَات؛ فليطردوا عنّا، بنَيْلٍ مُحكَم، الأسقامَ!
Padapatha (Word Analysis)
शम् । नः॒ । भ॒व॒न्तु॒ । वा॒जिनः॑ । हवे॑षु । दे॒वता॑ताः । मि॒त-द्र॑वः । स्व॒र्काः । ज॒म्भय॑न्तः । अहिम् । वृकम् । रक्षांसि॑ । सने॑मि । अस्मत् । यु॒य॒व॒न् । अमी॑वाः
Word by Word
शम्well; auspiciously; for welfare
शम्:
—
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √शम् (शमुँ) ‘शमयति’ (अर्थ-शान्ति)
नःfor us / to us
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
भवन्तुmay they be / become
भवन्तु:
—
TypeVerb
Root√भू (भवति)
वाजिनःthe prize-winners; the swift/strong ones
वाजिनः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
हवेषुin the invocations/calls
हवेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहव (प्रातिपदिक) ‘हवः’
देवताताdivine-ordained power; godhead/‘divinity’
देवताता:
Kartā
TypeNoun (abstract) / Adjective
Rootदेवताता (प्रातिपदिक)
मितद्रवःof measured/controlled speed; steady-moving
मितद्रवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमित-द्रव (प्रातिपदिक; मित ‘measured’ + द्रव ‘running/impulse’)
स्वर्काःradiant; shining with good light
स्वर्काः:
Kartā
TypeAdjective/Noun
Rootस्वर्क (प्रातिपदिक; सु- + अर्क ‘light/radiance’)
जम्भयन्तःcrushing; smiting
जम्भयन्तः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Root√जम्भ् (जम्भयति) / causative of √जभ्/जम्भ् ‘to crush’
अहिम्the serpent (ahi)
अहिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
वृकम्the wolf
वृकम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक)
रक्षांसिthe demons/evil spirits (rakṣas)
रक्षांसि:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
सनेमिmay I win/obtain
सनेमि:
—
TypeVerb
Root√सन् (सन॑) ‘to win/obtain’
अस्मत्from us
अस्मत्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
युयवन्may he ward off / keep away
युयवन्:
—
TypeVerb
Root√यु (युनक्ति/युयाव) ‘to keep away, ward off’
अमीवाःdiseases; afflictions
अमीवाः:
Karma
TypeNoun
Rootअमीवा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Vājinaḥ (vāja-bearing powers/steeds)I
Indra (implicit Indraic victory-force)D
Devatātāḥ (god-attended ones)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes