Mantra 44
Rishi: Śukla-Yajurvedic Soma-formula tradition (ṛṣi not explicitly marked in the provided excerpt).
Devata: Indra (vimṛdh).
Chandas: Yajus with embedded ṛc-like cadence; not strictly metrical in the Saṃhitā usage.
Samhita Patha (Devanagari)
वि न॑ इन्द्र॒ मृधो॑ जहि नी॒चा य॑च्छ पृतन्य॒तः । यो अ॒स्माँ२ अ॑भि॒दास॒त्यध॑रं गमया॒ तम॑: । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ऽसीन्द्रा॑य त्वा वि॒मृधे॑ ए॒ष ते॒ योनि॒रिन्द्रा॑य त्वा वि॒मृधे॑
Transliteration
ví na indra mṛ́dho jahi nīcā́ yaccha pṛtanyatáḥ | yó asmā́n abhídāsaty ádharaṃ gamayā támaḥ | upayā́magṛhīto ’sī́ndrāya tvā vimṛ́dhe eṣá te yóniḥ índrāya tvā vimṛ́dhe
Translation
يا إندرا، اطرد عنا قوى العداوة، وادفع إلى أسفل العدوَّ المقاتل. ومن يهاجمنا فاسقْه إلى أسفل، إلى الظلمة. أُخذتَ بـ«أوباياما»؛ لكَ، لإندرا الغالب: هذا هو رحمُك؛ لكَ، لإندرا الغالب.
Padapatha (Word Analysis)
वि । नः । इन्द्र । मृधः । जहि । नीचाः । यच्छ । पृतन्यतः । यः । अस्मान् । अभिदासति । अधरम् । गमय । तमः । उपयाम-गृहीतः । असि । इन्द्राय । त्वा । वि-मृधे । एषः । ते । योनिः । इन्द्राय । त्वा । वि-मृधे ।
Word by Word
विapart, away (prefix)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र
मृधःhostilities / foes
मृधः:
कर्म
TypeNoun
Rootमृध् (स्त्री/पुं प्रातिपदिक: मृध्/मृधा- ‘hostility, foe’)
जहिslay
जहि:
—
TypeVerb
Rootहन्
नीचाःdownwards, low
नीचाः:
—
TypeAdjective (used adverbially)
Rootनीच
यच्छrestrain, hold back
यच्छ:
—
TypeVerb
Rootयम्
पृतन्यतःof the one who fights / of the assailant
पृतन्यतः:
सम्बन्ध
TypeAdjective/Participle
Rootपृतन्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पृतन्/पृतन्य ‘to fight, contend’)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun (relative)
Rootयद्
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
अभिदासतिattacks, seeks to harm
अभिदासति:
—
TypeVerb
Rootअभि + √दस् (दास्) ‘to harm/attack’
अधःdown, below
अधः:
—
TypeIndeclinable
Rootअधस्
गमयcause (him) to go, drive
गमय:
—
TypeVerb
Root√गम् (णिच् causative: गमय-)
तमःdarkness
तमः:
कर्म (गन्तव्य/प्राप्य)
TypeNoun
Rootतमस्
उपयामगृहीतःtaken with the upayāma (preliminary taking)
उपयामगृहीतः:
विशेषण (सोमस्य/ग्रहस्य)
TypeParticiple (ritual formula)
Rootउपयाम-गृहीत (कृदन्त; √ग्रह् ‘to take’ with उपयाम)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस्
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
विमृधेin the contest/strife
विमृधे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवि + मृध् (मृध् ‘hostility/strife’)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/उद्देश्य-निर्देश
TypePronoun (demonstrative)
Rootएतद्
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
योनिःwomb, seat, source
योनिः:
प्रथमा-सम्बन्ध (विधेय)
TypeNoun
Rootयोनि
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद्
विमृधेin the contest/strife
विमृधे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवि + मृध्
Entities Mentioned
I
Indra (Vimṛdh)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes