Shukla Yajur Veda — Adhyaya 25, Mantra 25
Rishi: RV provenance; received in Vājasaneyin liturgy.
Devata: Indra-Pūṣan (dual).
Chandas: Triṣṭubh (by RV parallel style).
Samhita Patha (Devanagari)
यन्नि॒र्णिजा॒ रेक्ण॑सा॒ प्रावृ॑तस्य रा॒तिं गृ॑भी॒तां मु॑ख॒तो नय॑न्ति । सुप्रा॑ङ॒जो मेम्य॑द्वि॒श्वरू॑प इन्द्रापू॒ष्णोः प्रि॒यमप्ये॑ति॒ पाथ॑:
Transliteration
yán nirṇíjā rékṇasā prā́vṛtasya rātíṃ gṛbhītā́ṃ múkhato náyanti | súprāṅjo mémyad viśvárūpa indrāpūṣṇóḥ priyám ápy eti páthaḥ
Translation
حين، بالكساء وبالثروة، يقودون من الأمام العطية (rāti) لمن هو مُستَتِرٌ حسنَ الستر؛ عندئذٍ فإنَّ المُزَيَّنَ حُسنَ الزينة، ذا الأشكال كلِّها، ماضياً قُدُماً، يبلُغُ الطريقَ الحبيبَ لإِندرا وبُوشَن.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । नि॒र्णिजा॑ । रेक्ण॑सा । प्रा॒वृ॑तस्य । रा॒तिम् । गृ॒भी॒ताम् । मु॒ख॒तः । नय॑न्ति । सु॒प्रा॑ङ॒जः । मे॒म्य॑त् । वि॒श्वरू॑पः । इ॒न्द्रा॒पू॒ष्णोः । प्रि॒यम् । अपि॑ । ए॒ति॒ । पाथ॑ः
Word by Word
यत्which/that
यत्:
सम्बन्ध/विशेष्य (यस्य… तस्य… प्रकारेण) / कर्म (सन्दर्भानुसार)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निर्णिजाwith (his) shining armour/brightness
निर्णिजा:
करण
TypeNoun
Rootनिर्णिज् (स्त्री. प्रातिपदिक)
रेक्णसाwith wealth/splendour
रेक्णसा:
करण
TypeNoun
Rootरेक्णस् (नपुंसक प्रातिपदिक) अथवा रेक्ण (धन/सम्पत्ति)
प्रावृतस्यof the covered/enveloped one
प्रावृतस्य:
सम्बन्ध (यस्य)
TypeAdjective (past participle)
Rootप्र-आ-√वृ (वृञ् वरणे) → प्रावृत (कृदन्त-भूतकृदन्त)
रातिम्gift; bounty
रातिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootराति (स्त्री. प्रातिपदिक; √रा/√दा ‘to give’ से ‘gift’)
गृभीताम्seized/held
गृभीताम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective (past participle)
Root√ग्रह् (ग्रहणे) → गृभीत (भूतकृदन्त)
मुखतःfrom the front; from the mouth
मुखतः:
अपादान/अधिकरण (स्थानतः ‘from the front/mouth’)
TypeIndeclinable (ablatival adverb)
Rootमुख (नपुंसक/पुं. प्रातिपदिक) + तस् (अव्ययीभाव)
नयन्तिthey lead/carry
नयन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√नी (नयने)
सुप्राङ्जःwell-forward/beautifully directed
सुप्राङ्जः:
कर्ता (आगामी कर्तृपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-प्राञ्च् (प्राञ्च् ‘turned forward’ + सु)
मेम्यत्bleating/roaring (sounding)
मेम्यत्:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective/Participle
Root√मि/√म्य (ध्वनौ/गर्जने; ‘to bleat/roar’ इत्यर्थे) → मेम्यत् (वर्तमानकृदन्त)
विश्व-रूपःof all forms; multiform
विश्व-रूपः:
कर्ता
TypeAdjective/Noun
Rootविश्व + रूप (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि)
इन्द्रापूष्णोःof Indra and Pūṣan
इन्द्रापूष्णोः:
सम्बन्ध (इन्द्र-पूष्णोः)
TypeNoun (dual genitive)
Rootइन्द्र + पूषन् (द्वन्द्व/समाहार-सम्बन्ध; षष्ठी द्विवचन)
प्रियम्the dear (thing); what is pleasing
प्रियम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootप्रिय (विशेषण-प्रातिपदिक)
अपिalso; indeed
अपि:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootअपि
एतिgoes; comes; reaches
एति:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थे)
पाथःpath; course; way
पाथः:
अधिकरण/कर्म (सन्दर्भानुसार ‘path/way’)
TypeNoun
Rootपाथस् (नपुंसक प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraP
PūṣanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes