Rig Veda 2.10.4: Mandala 2, Sukta 10, Mantra 4

Sukta 2.10

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

जिघर्म्यग्निं हविषा घृतेन प्रतिक्षियन्तं भुवनानि विश्वा । पृथुं तिरश्चा वयसा बृहन्तं व्यचिष्ठमन्नै रभसं दृशानम् ॥

Transliteration

jígharmy agníṃ havíṣā ghṛténa prati-kṣiyántaṃ bhúvanāni víśvā | pṛthúṃ tiraścā́ váyasā bṛhántam vyáciṣṭham ánnai rabhasáṃ dṛśā́nam ||

Translation

أمسحُ أغني بالقرابين وبالسمن المصفّى (غِهْرْتا ghṛta)—هو الذي يستولي على جميع العوالم. واسعٌ، ممتدٌّ في كل اتجاه، عظيمٌ في النماء، الأشدُّ نفاذًا—يُرى قوةً خاطفةً عبر الأرزاق المُغذّية.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• जिघर्मि: I anoint / I serve (Agni)
• जिघर्मि: Kartā (अहं, implied)
• Type: Verb
• Root: घृ (धातु; ‘to sprinkle/anoint’ → वेद. ‘to besmear, to offer/serve with ghee’) [reduplicated present]

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• हविषा: with oblation
• हविषा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

• घृतेन: with ghee
• घृतेन: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• प्रति: towards, in return
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)

• क्षियन्तम्: dwelling / abiding (among)
• क्षियन्तम्: Karma (अग्निम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (participle)
• Root: क्षि (धातु; ‘to dwell, abide, rule’) → क्षियन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• भुवनानि: the worlds
• भुवनानि: Adhikaraṇa (अर्थतः ‘among/in the worlds’), but formally कर्म-सम्बन्धः with participle
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: —
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• पृथुम्: broad, wide
• पृथुम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: पृथु (प्रातिपदिक)

• तिरश्चा: crosswise, spreading sideways
• तिरश्चा: —
• Type: Adjective (indeclinable-like in Vedic usage)
• Root: तिरश्च्/तिर्यञ्च् (प्रातिपदिक; ‘crosswise, sideways’)

• वयसा: with vigor / with strength
• वयसा: Karaṇa / Hetu (by/with vigor; by strength)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• बृहन्तम्: lofty, great
• बृहन्तम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक; ‘great, lofty’)

• व्यचिष्ठम्: most far-spreading
• व्यचिष्ठम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: व्यचिष्ठ (प्रातिपदिक; superlative of व्यचस्/व्यच् ‘wide-spreading, far-reaching’)

• अन्नैः: with foods / with offerings
• अन्नैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)

• रभसम्: impetuous, swift
• रभसम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: रभस (प्रातिपदिक; ‘impetuous, vehement, swift’)

• दृशानम्: shining/visible; being seen
• दृशानम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (participle)
• Root: दृश् (धातु; ‘to see’) → दृशान (वेद. मध्यम/आत्मनेपदीय वर्तमान कृदन्त; ‘seeing, visible’)