Rig Veda 10.63.13: Mandala 10, Sukta 63, Mantra 13

Sukta 10.63

Rishi: Plati (Plati’s son is mentioned later in the hymn-cycle; traditional attribution for RV 10.63 is associated with the Plati lineage in some Anukramaṇī traditions)

Devata: Ādityas (truth-guardians); prayer for guidance into svasti

Chandas: Triṣṭubh (probable; hymn-section style and cadence—needs confirmation from a metrical index)

Samhita Patha (Devanagari)

अरिष्टः स मर्तो विश्व एधते प्र प्रजाभिर्जायते धर्मणस्परि । यमादित्यासो नयथा सुनीतिभिरति विश्वानि दुरिता स्वस्तये ॥

Transliteration

áriṣṭaḥ sá márto víśva édhaté prá prájā́bhir jā́yate dhármaṇas pári | yám ādityā́so náyatha sunītíbhir áti víśvāni duritā́ svastáye ||

Translation

سالمًا غيرَ مُصابٍ ينمو ذلك الفاني في كُلّ كيانه؛ ويُولَدُ مُتقدّمًا ناميًا بقوى ذريّتِه وتشكّلاتِه الباطنة، مُحاطًا بالدَّرما. إيّاه، يا آلَ أديتيا (Ādityas)، قودوا بهداياتكم السديدة إلى ما وراء كلِّ اعوجاجٍ وشدّة، إلى حالِ السَّلامةِ والهناء (سْفَسْتي).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अरिष्टः: unharmed, uninjured
• अरिष्टः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अरिष्ट (प्रातिपदिक) < √रिष् (हिंसार्थे) + अ- (निषेध)

• सः: he
• सः: कर्तृ (एधते/जायते)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मर्तः: mortal, man
• मर्तः: कर्तृ (एधते/जायते)
• Type: Noun
• Root: मर्त (प्रातिपदिक) < √मृ (मरणे)

• विश्वः: all, entire
• विश्वः: विशेषणम् (मर्तः)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• एधते: thrives, prospers
• एधते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √एध् (वृद्धौ/दीप्तौ)

• प्र: forth, greatly
• प्र: क्रियाविशेषणम् (एधते)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• प्र: forth, abundantly
• प्र: क्रियाविशेषणम् (जायते)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• प्रजाभिः: with offspring, with progeny
• प्रजाभिः: करण (सह/साधनभावः) (जायते)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक) = प्र + √जन् (जनने)

• जायते: is born, comes to be
• जायते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनने)

• धर्मणः: of the law/order (dharma)
• धर्मणः: सम्बन्ध (परि इत्यस्य) / अधिकरण-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: धर्मन् (प्रातिपदिक) < √धृ (धारणे)

• परि: around; in the sphere of
• परि: क्रियाविशेषणम्/सम्बन्धसूचकः
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/निपात)

• यम्: whom
• यम्: कर्म (नयथ)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आदित्यासः: the Ādityas
• आदित्यासः: कर्तृ (नयथ)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• नयथ: you lead
• नयथ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नी (नयने)

• सुनीतिभिः: with good guidances/wise leadings
• सुनीतिभिः: करण (नयथ)
• Type: Noun
• Root: सुनीति (प्रातिपदिक) = सु + नीति < √नी (नयने)

• अति: beyond, across
• अति: क्रियाविशेषणम् (नयथ)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/निपात)

• विश्वानि: all (things)
• विश्वानि: कर्म (अति-नयथ)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• दुरितानि: misfortunes, sins, difficulties
• दुरितानि: कर्म (अति-नयथ) (विश्वानि इत्यस्य विशेष्यभावः)
• Type: Noun
• Root: दुरित (प्रातिपदिक) = दुर् + इत (√इ)

• स्वस्तये: for well-being, for welfare
• स्वस्तये: सम्प्रदान (नयथ)
• Type: Noun
• Root: स्वस्ति (प्रातिपदिक) = सु + अस्ति