Rig Veda 1.125.2: Mandala 1, Sukta 125, Mantra 2

Sukta 1.125

Rishi: Attribution varies by Anukramaṇī for RV 1.125

Devata: Indra (explicit), with prātaritṛ as functional power of dawn-giving

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

सुगुरसत्सुहिरण्यः स्वश्वो बृहदस्मै वय इन्द्रो दधाति । यस्त्वायन्तं वसुना प्रातरित्वो मुक्षीजयेव पदिमुत्सिनाति ॥

Transliteration

su-gúr asat su-hiraṇyáḥ sváśvo bṛhád asmai váya índro dadhāti | yás tvāyántaṃ vásunā prātaritvo múkṣījayéva pádim ut-sinā́ti ||

Translation

يَغدو غنيًّا بالماشية وبالذهب وبالخيل؛ ويجعل له إندرا ميدانًا فسيحًا للنماء. ومَن يلقاك، يا مُجيءَ الفجر، ومعه مالٌ، فيفتح «الموطئ» كما يفتح الظافرُ سبيلَ الانعتاق، فإنما يُمهِّد طريقَ الارتقاء.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सु-गुरः: very weighty/important
• सु-गुरः: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)

• सत्: being, true, existent
• सत्: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective/Noun
• Root: सत् (< √अस् ‘to be’) (प्रातिपदिक)

• सु-हिरण्यः: rich in gold, golden
• सु-हिरण्यः: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)

• स्व-अश्वः: having good horses
• स्व-अश्वः: Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• बृहत्: great, abundant
• बृहत्: Karma (वयः-रूप कर्मपदस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अयम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वयः: vital strength, vigor (life-force)
• वयः: Karma
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun (Proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• दधाति: bestows, gives
• दधाति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति) ‘to place, bestow’

• यः: who
• यः: Kartā (उत्सिनाति-क्रियायाः)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ-यन्तम्: coming, approaching
• आ-यन्तम्: Karma (त्वा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √या ‘to go’ (आ + शतृ/वर्तमान कृदन्त)

• वसुना: with wealth, by means of riches
• वसुना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)

• ऋत्वः: of the season; at the proper time
• ऋत्वः: Adhikaraṇa (सम्बन्ध/निर्देशः: ‘ऋतौ/ऋत्वः’—ऋतु-सम्बन्धेन)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)

• मुक्षी-जये-इव: like a ‘mukṣījaya’ (a kind of racer/contestant), as if
• मुक्षी-जये-इव: Kartā (उपमान-रूपेण यः इत्यस्य)
• Type: Noun + Indeclinable
• Root: मुक्षीजय (प्रातिपदिक) + इव

• पदम्: footstep, track, place
• पदम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• उत्-सिनाति: cuts off, strikes away
• उत्-सिनाति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सि/√सिन (सिनाति) ‘to strike off, cut away’ + उत्