HomeRig VedaMandala 1Sukta 125Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.125

Rishi: Attribution varies in tradition for RV 1.125; commonly linked to themes of Dakṣiṇā and giving (check recension-specific Anukramaṇī).
Devata: Dakṣiṇā / Dāna (the power of the gift) with Indra appearing in later verses; hymn centers on the law of giving-receiving
Chandas: Triṣṭubh (probable)

प्राता रत्नं प्रातरित्वा दधाति तं चिकित्वान्प्रतिगृह्या नि धत्ते । तेन प्रजां वर्धयमान आयू रायस्पोषेण सचते सुवीरः ॥

प्रा॒ता रत्नं॑ प्रात॒रित्वा॑ दधाति॒ तं चि॑कि॒त्वान्प्र॑ति॒गृह्या॒ नि ध॑त्ते । तेन॑ प्र॒जां व॒र्धय॑मान॒ आयू॑ रा॒यस्पोषे॑ण सचते सु॒वीर॑: ॥

prātā́ rátnaṃ prātaritvā́ dadhāti táṃ cikitvā́n pratिगṛ́hyā ní dhatte | téna prajā́ṃ vardháyamāna ā́yū rāyás-póṣeṇa sacate su-vī́raḥ ||

في الصباح يضعُ مُؤتي الفجرِ رَتْنَةَ (الجوهرة) من الكسبِ القويم؛ فيتلقّاها اللبيبُ ويستقبلها ثم يُثبِتها في داخله. وبها يُنمّي نسلَ الروح وقوّةَ الحياة؛ ومع امتلاءِ رايِي المُغذّي يسيرُ مُصاحبًا قوى البطولة.

प्रा॒त्रिति॑ । रत्न॑म् । प्रा॒तः॒ऽइत्वा॑ । द॒धा॒ति॒ । तम् । चि॒कि॒त्वान् । प्र॒ति॒ऽगृह्य॑ । नि । ध॒त्ते॒ । तेन॑ । प्र॒जाम् । व॒र्धय॑मानः । आयुः॑ । रा॒यः । पोषे॑ण । स॒च॒ते॒ । सु॒ऽवीरः॑ ॥प्रात्रिति । रत्नम् । प्रातःइत्वा । दधाति । तम् । चिकित्वान् । प्रतिगृह्य । नि । धत्ते । तेन । प्रजाम् । वर्धयमानः । आयुः । रायः । पोषेण । सचते । सुवीरः ॥prātriti | ratnam | prātaḥ-itvā | dadhāti | tam | cikitvān | prati-gṛhya | ni | dhatte | tena | prajām | vardhayamānaḥ | āyuḥ | rāyaḥ | poṣeṇa | sacate | su-vīraḥ

प्रातःin the morning
प्रातः:
अधिकारण (काल-अधिकारण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातर् (अव्यय-प्रातिपदिक) < प्रातः ‘in the morning’
रत्नम्treasure; precious gift
रत्नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
प्रातर्in the morning
प्रातर्:
अधिकारण (काल-अधिकारण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातर् (अव्यय-प्रातिपदिक)
इत्indeed; just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
दधातिhe places/gives
दधाति:
TypeVerb
Rootधा (धातु) ‘to place, give’
तम्him; that one
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
चिकित्वान्the discerning one; one who understands
चिकित्वान्:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootचिकित्/चित् (धातु) ‘to perceive, notice, understand’ → क्तवत्-प्रत्यय (चिकित्वत्)
प्रतिगृह्यhaving received
प्रतिगृह्य:
TypeIndeclinable
Rootप्रति-√ग्रह् (धातु) ‘to take/receive’ → ल्यप् (क्त्वा-समकक्ष) अव्यय
निdown; in (as prefix)
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
धत्तेhe lays/sets (for himself); he deposits
धत्ते:
TypeVerb
Rootधा (धातु) ‘to place’ (नि-धा) आत्मनेपद
तेनby that; with that
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring; progeny
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
वर्धयमानःincreasing; causing to grow
वर्धयमानः:
कर्तृ
TypeAdjective
Root√वृध् (धातु) ‘to grow/increase’ → णिच् (वर्धय-) + शानच् (वर्धयमान)
आयुःlife; lifespan
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootराय्/रयि (प्रातिपदिक) ‘wealth’
पोषेणwith prosperity; with increase
पोषेण:
करण
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
सचतेhe accompanies; he is joined (with)
सचते:
TypeVerb
Root√सच् (धातु) ‘to accompany, be associated with’
सुवीरःrich in good heroes/sons; well-manned
सुवीरः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-वीर (प्रातिपदिक; कर्मधारय) ‘having good heroes/sons’