Rig Veda 1.116.19 — Mandala 1, Sukta 116, Mantra 19

Sukta 1.116

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

रयिं सुक्षत्रं स्वपत्यमायुः सुवीर्यं नासत्या वहन्ता । आ जह्नावीं समनसोप वाजैस्त्रिरह्नो भागं दधतीमयातम् ॥

Transliteration

rayíṁ sukṣatráṁ svápatyam ā́yuḥ suvī́ryaṁ nāsatyā váhantā | ā́ jahnā́vīṁ sámanasópa vā́jais trír áhno bhā́gaṁ dádhatīm ayātam ||

Translation

حاملَينِ الرَّيِي—امتلاءَ الكينونة—المُجْلِبَ حُسنَ السِّياسة، والنَّسلَ النبيل، وطولَ العُمر، والقوّةَ البطولية، يا ناساتيا، أتيتما إلى جهنَاوِي بقلبٍ واحد، مع قوى الفاجا (vāja)؛ فهي التي تُقيم نصيبَ النهار الثلاثي قد تلقّت مجيئكما.

Word by Word

• रयिम्: wealth, riches
• रयिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• सुक्षत्रम्: having good dominion/protection
• सुक्षत्रम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु-क्षत्र (प्रातिपदिक; क्षत्र < क्षत्र/क्षत्रि- ‘dominion, rule’)

• स्वपत्यम्: good lordship/own mastery
• स्वपत्यम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: स्व-पत्य (प्रातिपदिक)

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• सुवीर्यम्: excellent manly power/heroic strength
• सुवीर्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सु-वीर्य (प्रातिपदिक)

• नासत्या: O Nāsatyas (Aśvins)
• नासत्या: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: नासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ)

• वहन्ता: bearing, conveying
• वहन्ता: कर्तृ
• Type: Verb (participial)
• Root: वह् (धातु) → वहन्त् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)

• आ: hither, towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• जाह्नावीम्: Jāhnavī (the river Gaṅgā)
• जाह्नावीम्: कर्म
• Type: Noun (proper)
• Root: जाह्नावी (प्रातिपदिक; नदी-नाम, गङ्गा)

• समनसा: with one accord, unanimously
• समनसा: करण
• Type: Adjective (instrumental used adverbially)
• Root: स-मनस् (प्रातिपदिक; ‘with one mind’)

• उप: near, up to
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/निपात)

• वाजैः: with prizes/strengths (vājás)
• वाजैः: करण
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• त्रिः: thrice
• त्रिः: —
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिस् (अव्यय)

• अह्नः: of the day
• अह्नः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• भागम्: share, portion
• भागम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)

• दधतीम्: bearing/holding, bestowing
• दधतीम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Verb (participial)
• Root: धा (धातु) → दधत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)

• अयातम्: come (you two), approach
• अयातम्: —
• Type: Verb
• Root: या (धातु) + आ (उपसर्ग) → आयातम् (लोट्/आज्ञार्थे) ; वैदिके ‘अयातम्’ इति निग्रह/प्रगृह्य-रूपम्