Rig Veda 1.102.2 — Mandala 1, Sukta 102, Mantra 2

Sukta 1.102

Rishi: Kutsa Āṅgirasa

Devata: Indra (with Śraddhā, Sun and Moon as witnessing powers)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अस्य श्रवो नद्यः सप्त बिभ्रति द्यावाक्षामा पृथिवी दर्शतं वपुः । अस्मे सूर्याचन्द्रमसाभिचक्षे श्रद्धे कमिन्द्र चरतो वितर्तुरम् ॥

Transliteration

asyá śrávo nadyàḥ saptá bíbhrati dyā́vākṣā́mā pṛthivī́ darśatáṃ váp uḥ | asm é sū́ryācandramásā abhí-cakṣe śraddhé kám indra carato vi-tarturám ||

Translation

تحملُ سبعةُ أنهارٍ صيتَه؛ وتحملُ السماءُ والأرضُ والعالَمُ الفسيحُ صورتَه المرئيّة. ولأجلِنا ينظرُ سوريَا وتشاندرا-ماس؛ يا Śraddhā (الإيمان)، مَن ذا الذي يُحَرِّكانه مع إندرا—هذان السائرَان اللذان يجوبان ويُوَسِّعان الممرّ؟

Word by Word

• अस्य: of this (his/this one’s)
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (षष्ठी)

• श्रवः: fame, renown
• श्रवः: कर्म (object of ‘bear/hold’) / विषय
• Type: Noun
• Root: श्रवस् (प्रातिपदिक)

• नद्यः: rivers
• नद्यः: कर्तृ (subject)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (quantifier)
• Type: Numeral
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• बिभ्रति: they bear, carry
• बिभ्रति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरणे)

• द्यावाक्षामा: heaven-and-earth (the two worlds)
• द्यावाक्षामा: कर्तृ (co-subject) / समुच्चय
• Type: Noun (dual compound)
• Root: द्यावाक्षामा (समासः: द्यावा + क्षामा/क्षामन्)

• पृथिवी: the Earth
• पृथिवी: कर्तृ (co-subject) / समुच्चय
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• दर्शतम्: visible, splendid to behold
• दर्शतम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दर्शत (प्रातिपदिक; √दृश ‘to see’ से)

• वपुः: form, body, appearance
• वपुः: कर्म/विषय (what is borne/possessed)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)

• अस्मे: in us / for us
• अस्मे: अधिकारण (in/among us) / सम्प्रदान (to us)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्मे (सप्तमी/चतुर्थी वैदिक)

• सूर्याचन्द्रमसा: Sun and Moon
• सूर्याचन्द्रमसा: कर्तृ (subject)
• Type: Noun (dual compound)
• Root: सूर्य + चन्द्रमस् (समासः; द्वन्द्व)

• अभिचक्षे: they look upon, behold
• अभिचक्षे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अभि-√चक्ष् (दर्शने)

• श्रद्धे: O Faith (Śraddhā)
• श्रद्धे: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक)

• कम्: whom? / what?
• कम्: कर्म (object)
• Type: Pronoun
• Root: क (प्रश्न/अनिश्चित सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• चरतो: (you two/they two) move, roam
• चरतो: क्रिया (dual: ‘you two go/move’ or ‘they two move’)
• Type: Verb (participle-like finite form in Vedic usage)
• Root: √चर् (गत्यर्थे)

• वितर्तुरम्: overcoming, surpassing, victorious
• वितर्तुरम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वि-तर्तुर (प्रातिपदिक; √तॄ/√तृ ‘to cross/overcome’ से; वैदिक विशेषण)