Shloka 15

भरद्वाजाश्रमे भरतसैन्यस्य दिव्यात्मिथ्यम् / Divine Hospitality to Bharata’s Army at Bharadvaja’s Hermitage

Devanagari script

अन्या स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्यास्सुविष्ठिताम्।अपरा श्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम्।।।।

Transliteration

anyā sravantu maireyaṃ surām anyāḥ suviṣṭhitām | aparāś codakaṃ śītam ikṣukāṇḍa-rasopamam || 2.91.15 ||

Translation

«ولتجرِ بعض الجداول بخمر المايرِيَة (maireya)، ولتجرِ أخرى بسورا (surā) مُحكَمة الإعداد، ولتجرِ أخرى بماءٍ باردٍ عذبٍ كعصير قصب السكر.»

Word by Word

• अन्याः: others (fem.)
• अन्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (नद्यः) इति अध्याहृत-विशेष्यस्य विशेषणम्

• स्रवन्तु: let (them) flow
• स्रवन्तु: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्रु (धातु)
• Form: लोट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• मैरेयम्: maireya liquor
• मैरेयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मैरेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुराम्: wine
• सुराम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अन्याः: others
• अन्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (नद्यः) इति अध्याहृत-विशेष्यस्य विशेषणम्

• सुविष्ठिताम्: well-prepared
• सुविष्ठिताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + विष्ठित (प्रातिपदिक; √स्था-आधारित)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally): ‘well-prepared/fully fermented’; सुराम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• अपराः: still others
• अपराः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (नद्यः) इति अध्याहृत-विशेष्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Samucchaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक

• उदकम्: water
• उदकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शीतम्: cool
• शीतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उदकम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• इक्षुकाण्डरसोपमम्: like sugarcane-juice
• इक्षुकाण्डरसोपमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इक्षुकाण्ड-रस-उपम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उदकम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्; समासः इक्षुकाण्डस्य रसः (षष्ठी-तत्पुरुष) + उपम (उपमान-सम्बन्ध)

Context

Let some rivers flow with liquor made of datepalms, some with wellprepared wine and some with cool water which tastes like sugarcane juice.

Characters & Entities

• Surā
• Bharadvaja

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The dharma of hosting includes anticipating diverse needs of guests; the verse depicts abundance and variety offered in the spirit of honor and welcome.

What is the narrative situation?

Bharadvāja specifies different kinds of flowing refreshments as part of the miraculous hospitality for Bharata’s large retinue.

Which character virtue is emphasized?

Thoughtful generosity—providing not merely enough, but a rich and varied welcome.