Valmiki Ramayana 2.52.53 — Ayodhya Kanda, Sarga 52, Shloka 53

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

Devanagari script

इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः।परिचर्यां करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमां गतिम्।।2.52.53।।

Transliteration

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ |

paricaryāṃ kariṣyanti prāpsyanti paramāṃ gatim ||2.52.53||

Translation

يا أيها البطل الشجاع، لو أن هذه الخيول أيضًا استطاعت أن تخدمك وأنت ساكنٌ في الغابة، لنالت المصير الأعلى.

Word by Word

• ime: these
• ime: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: idam (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; विभक्तिः 1 (प्रथमा), वचनम् बहुवचनम्

• ca: and
• ca: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• api: also
• api: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कारार्थक-अव्यय (also/even)

• hayāḥ: horses
• hayāḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: haya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; विभक्तिः 1 (प्रथमा), वचनम् बहुवचनम्

• vīra: O hero
• vīra: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: vīra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; विभक्तिः 8 (सम्बोधन), वचनम् एकवचनम्

• yadi: if
• yadi: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: yadi (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional conjunction)

• te: your
• te: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: tvad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; विभक्तिः 6 (षष्ठी/Genitive), वचनम् एकवचनम्

• vana-vāsinaḥ: dwelling in the forest
• vana-vāsinaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: vana (प्रातिपदिक) + vāsin (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (vana-vāsin = 'forest-dweller'); पुंलिङ्ग; विभक्तिः 1 (प्रथमा), वचनम् बहुवचनम्; विशेषणम् (hayāḥ)

• paricaryām: service
• paricaryām: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: paricaryā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; विभक्तिः 2 (द्वितीया), वचनम् एकवचनम्

• kariṣyanti: will do
• kariṣyanti: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु)
• Form: लकारः लृट् (Future), परस्मैपदम्; पुरुषः 3, वचनम् बहुवचनम्

• prāpsyanti: will attain
• prāpsyanti: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-√āp (धातु)
• Form: लकारः लृट् (Future), परस्मैपदम्; पुरुषः 3, वचनम् बहुवचनम्; उपसर्गः प्र

• paramām: supreme
• paramām: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: parama (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; विभक्तिः 2 (द्वितीया), वचनम् एकवचनम्; विशेषणम् (gatim)

• gatim: state/goal
• gatim: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: gati (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; विभक्तिः 2 (द्वितीया), वचनम् एकवचनम्

Context

O valiant one, if these horses too could render services to you while you dwell in the forest, they would attain the supreme state.

Characters & Entities

• Sumantra
• Rama
• vanavāsa (forest exile)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Service to a dharmic person is portrayed as spiritually elevating; even humble agents (like animals) participate in dharma through supportive action.

What is the narrative situation?

Sumantra expands his plea by including the chariot-horses, suggesting that accompanying Rama benefits all who serve him.

Which character virtue is emphasized?

Reverence for Rama’s righteousness and an inclusive view of merit—Sumantra imagines service as sanctifying for everyone involved.