Adhyaya 83: The Slaying of Mahishasura’s Armies and the Final Death of Mahishasura

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः । ऋषिरुवाच— निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥

وهكذا، في «شري ماركانديّا مهاپورانا»، ضمن «سافارني مانفنترا»، في «ديفي ماهاتميا»، تنتهي الفصول المسماة «إبادة جيش ماهيشاسورا» (الفصل 82). قال الرِّشي: لما رأى جيشه يُقتَل، خرج الأسورا العظيم—قائده تشيكشورا—غاضبًا ليقاتل أمبيكا.

Verse 2

स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥

وفي المعركة أمطر ذلك الأسورا الإلهة بوابلٍ من السهام، كالسحاب الماطر يسكب المطر على قمة جبل ميرو.

Verse 3

तस्य छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥

ثم إن الإلهة، كأنما تفعل ذلك لعبًا، قطعت وابل سهامه؛ وبسهامها أسقطت الخيول، وكذلك السائق الذي يقود الجياد.

Verse 4

चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् । विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः ॥

فقطعت في الحال قوسه، وكذلك رايته المرفوعة عاليًا؛ ثم بسهامٍ سريعة ثقبت أطرافه، ذلك الذي قُطع قوسه.

Verse 5

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥

وقد تكسّر قوسه، وتحطّمت مركبته، وقُتلت خيوله وقُتل سائقه، فانقضّ ذلك الأسورا مباشرةً على الإلهة، حاملاً سيفًا وترسًا.

Verse 6

सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥

فضرب ذلك السريع جدًّا رأس الأسد بسيفه الحادّ، ثم أصاب الإلهة أيضًا في ذراعها اليسرى.

Verse 7

तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः ॥

يا بهجة الملوك، إن سيفها لما بلغ ذراعه شقّه. ثم إنه، وقد احمرّت عيناه من الغضب، قبض على رمحٍ ثلاثيّ الشعب.

Verse 8

चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥

ثم إن ذلك الأسورا العظيم قذف به نحو بهادراكالي المتلألئة إشراقًا، كأن قرص الشمس يهوي من السماء.

Verse 9

दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुंचत । तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः ॥

فلما رأت الإلهة ذلك الرمح الثلاثيّ مندفعًا نحوها، أطلقت رمحها الثلاثيّ. فبه تحطّم ذلك الرمح إلى مئة قطعة—وسقط الأسورا العظيم صريعًا كذلك.

Verse 10

हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥

لما قُتِلَ ذلك البطل الجبّار، قائدُ جيشِ مهيشا، أقبلَ تشامارا—ساحقُ الآلهة—راكبًا فيلًا.

Verse 11

सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् ॥

وأطلق هو أيضًا رمحًا (شاكتي śakti) نحو الإلهة؛ غير أنّ أمبيكا أسقطته سريعًا بهُمْكاراها (huṃkāra)، فقذفته إلى الأرض وقد خبا لمعانه.

Verse 12

भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥

فلما رأى رمحه مكسورًا ساقطًا، امتلأ تشامارا غضبًا فقذف رمحًا ثلاثيَّ الشعب؛ فشقّته هي أيضًا بسهامها.

Verse 13

ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥

ثم وثب الأسد واتخذ موضعًا بين صدغي الفيل، وقاتله—تشامارا، العدوَّ المتعالي للآلهة—قتالَ التحامٍ بالأيدي.

Verse 14

युधायमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः ॥

وبينما كانا يتقاتلان، نزل الاثنان من ذلك الفيل إلى الأرض، وتصارعا بغيظٍ بالغٍ وبضرباتٍ هي أشدُّ ما يكون فظاعة.

Verse 15

ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम् ॥

ثم إن عدوَّ الظباء (الأسد) وثبَ سريعًا إلى السماء ثم انقضَّ هابطًا، فضرب بمخلبه وقطع رأسَ تشامارا عن جسده.

Verse 16

उदग्रश्च रणे देव्याः शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥

وقُتل أوداغرا في المعركة على يد جيوش الإلهة بالصخور والأشجار وما شابهها؛ وضُرب كارالا أيضًا حتى صُرع بالأسنان والقبضات وراحات الأيدي.

Verse 17

देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥

والإلهة، وقد استشاطت غضبًا، سحقت المتكبر بضربات صولجانها. وشقّت فاشكالا برمحٍ من نوع بهينديبالا، وأسقطت تامرا وأندهاكا بسهامها.

Verse 18

उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥

باراميشواري، الإلهة ذات العيون الثلاث، قتلت أُغراسيَة وأُغرافيِريا وماهاهانو برمحها الثلاثي (التريشولا).

Verse 19

बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् । कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत् ॥

وبالسيف قطعت رأس بيدالا عن جسده. وأرسلت دُردَهَرا ودُرمُخا كليهما إلى دار يَما بسهامها. وأما كالا أيضًا فقد صرعته كالاراتري بعصا الزمان.

Verse 20

अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् । असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे । गणैः सिंहॆन देव्याः च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः ॥

ضربت أغرادَرْشَنَة بضربات سيفٍ بالغة الشدة حتى أردته قتيلاً، وبالسيف نفسه قطعت أسيلومَا في مهرجان القتال ذاك—بينما كانت غَنات الإلهة وأسدُها يرفعون هتافات النصر ابتهاجاً.

Verse 21

एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान् ॥

ولمّا كانت جيوشه تُباد على هذا النحو، اتخذ مهيشاسورا هيئة الجاموس وشرع يُرهب أولئك الغَنات.

Verse 22

कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान् ॥

فمنهم من ضربه بنطحٍ من خطمه، ومنهم من قذفه بركلات حوافره، ومنهم من دقّه بذيله، ومنهم من مزّقه بقرنيه.

Verse 23

वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च । निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले ॥

وأسقط آخرين بمجرد سرعته، وآخرين بزئيره وحركاته الدوّارة، وآخرين طرحهم أرضاً بريح زفيره.

Verse 24

निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका ॥

وبعد أن صرع جموع البرَمَثَة، اندفع ذلك الشيطان ليقتل أسد الإلهة العظمى؛ فاشتعل غضب أمبيكا.

Verse 25

सोऽपि कोपान्महावीऱ्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च ॥

وهو أيضًا، عظيمُ البأسِ شديدُ الغضب، خضَّ الأرضَ بحوافِره؛ وبقرنيه قذفَ الجبالَ الشامخةَ إلى العلاء، وزأرَ زئيرًا مدوّيًا.

Verse 26

वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥

وبحركاته الدوّارة السريعة تكسّرت الأرض؛ وأمّا المحيط، إذ ضُرب بذيله، فقد هاج وطفح فغمر كلَّ مكان.

Verse 27

धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥

وتكسّرت السحبُ من اهتزاز قرنيه فتفتّتت قطعًا؛ وبريحِ زفيره اندفعت، فسقطت مئاتُ الجبال من السماء.

Verse 28

इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत् ॥

فلما رأت تشانديكا (Caṇḍikā) ذلك الأسورا العظيم يندفع إليها، منتفخًا بالغضب، اتخذت هيئة السخط المقدّس لتقتله.

Verse 29

सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥

فألقت عليه حبلَها (الكمند) فقيّدت ذلك الأسورا العظيم. ومع أنه كان مقيّدًا في المعركة الكبرى، فقد ترك هيئة الجاموس التي كان عليها.

Verse 30

ततः सिंहोऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत ॥

ففي الحال صار أسدًا؛ وبينما كانت أمبيكا توشك أن تقطع رأسه، ظهر رجلٌ وفي يده سيفٌ.

Verse 31

तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः ॥

وفي تلك اللحظة قطعت الإلهة ذلك الرجل سريعًا بسهامها—مع سيفه وترسه؛ ثم صار فيلًا عظيمًا.

Verse 32

करेण च महासींहं तं चकर्ष जगर्‍ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥

وبخرطومه جرَّ الأسد العظيم وزأر؛ غير أنّ الإلهة، وهو يجرّه، قطعت خرطومه بسيفها.

Verse 33

ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

ثم إنّ ذلك الأسورا العظيم عاد فاتخذ جسد جاموسٍ من جديد؛ وهكذا ظلّ يزلزل العوالم الثلاثة بما فيها من متحرّك وساكن.

Verse 34

ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥

ثم إنّ أمَّ العالم، تشانديكا، وقد استبدّ بها الغضب، شربت الشراب الأصفى مرارًا وتكرارًا؛ وضحكت وعيناها محمرّتان.

Verse 35

ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाभ्यां चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान् ॥

ذلك الأسورا أيضًا زأرَ زئيرًا عاليًا، مخمورًا بقوّته وبسالته، وبقرنيه قذفَ الجبال نحو تشانديكا (Caṇḍikā).

Verse 36

सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥

وأمّا هي، فبعد أن سحقت تلك الجبال التي قذفها بوابلٍ من السهام، خاطبته—وكان كلامه صاخبًا من السكر وألفاظه مضطربة.

Verse 37

देव्युवाच गरज गरज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥

قالت الإلهة: «ازأرْ، ازأرْ لحظةً أيها الأحمق—حتى أشرب هذا العسل. فإذا قُتلتَ بيدي هنا بعينه، فإن الآلهة ستزأر قريبًا (ابتِهاجًا بالنصر).»

Verse 38

ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत् ॥

قال الرائي: فلما قالت ذلك، وثبتْ فاعتلتْ ذلك الأسورا العظيم، وضغطته بقدمها، ثم طعنته في عنقه برمحها.

Verse 39

ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्याः वीर्येण संवृतः ॥

ثم، مع أنه كان مضغوطًا بقدمها، بدأ يخرج من فمه هو نفسه؛ غير أنه لم يخرج إلا نصف خروج، إذ كُفَّ وقُيِّد بقدرة الإلهة.

Verse 40

अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्याः शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥

وبينما كان ذلك الأسورا العظيم لم يخرج إلا نصفَ خروجٍ وما يزال يقاتل، صرعته الإلهةُ فقطعت رأسه بسيفها العظيم.

Verse 41

एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः । त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्याः विनाशितः ॥

وهكذا أُهلكَ المسمّى «مهيشا» على يد الإلهة—مع جيشه وجموع حلفائه—بعد أن أضلَّ العوالمَ الثلاثة وخدعها.

Verse 42

त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते । जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः ॥

ثم لما سقط مهيشا، أعلن جميعُ الكائنات في العوالم الثلاثة: «النصر!»—ومنهم الآلهةُ والأسورا والبشر.

Verse 43

ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥

ثم إن جيشَ الديتيا بأسره، وهو يصرخ «وا أسفاه!»، قد تشتّت وهلك؛ ونالت جموعُ الآلهة فرحًا أسمى.

Verse 44

तुष्टुवुस्तां सुरा देवीṃ सह दिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥

وسبّح الآلهةُ تلك الإلهةَ مع الحكماء العظام الإلهيين؛ وأنشد سادةُ الغندهرفا، ورقصت جموعُ الأبساراس.