Previous Verse
Next Verse

Shloka 76

Adhyaya 75The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

रैवतान्तास्तु मनवः कथिता ये मया तव ।

स्वायम्भुवाश्रया ह्येते स्वारोचिषमृते मनुम् ॥

raivatāntās tu manavaḥ kathitā ye mayā tava | svāyambhuvāśrayā hy ete svārociṣam ṛte manum ||

وهكذا فقد وصفتُ لك المَنُوات حتى (وبما فيهم) رايفتا. وهؤلاء مرتبطون (منحدرون) من سْفايَمبهوڤا (Svāyambhuva)—إلا مانو سْفاروچِصَه (Svārociṣa).

रैवतान्ताःending with (i.e., up to) Raivata
रैवतान्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरैवत + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘रैवत’ पर्यन्ताः (up to Raivata) इति तत्पुरुष; विशेषण (adjective) मनवः
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle: contrast/emphasis)
मनवःManus
मनवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
कथिताःhave been told/declared
कथिताः:
Kriya-samānādhikaraṇa (क्रिया-समानााधिकरण/predicative)
TypeAdjective
Rootकथ् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective) मनवः
येwho/which
ये:
Karta (कर्ता/relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun) मनवः
मयाby me
मया:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; कर्तृकरण (agent in passive sense)
तवto you / of you
तव:
Sampradana (सम्प्रदान/recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सम्बोधनार्थ-सम्बन्ध (to you/for you)
स्वायम्भुवाश्रयाःdepending on/connected with Svāyambhuva
स्वायम्भुवाश्रयाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वायम्भुव + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: स्वायम्भुवस्य आश्रयाः; विशेषण (adjective) एते/मनवः
हिindeed, for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतु/निश्चय-अव्यय (particle: for/indeed)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्वारोचिषम्Svārociṣa (name)
स्वारोचिषम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्वारोचिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘मनुम्’ इत्यस्य विशेषण (as name of Manu)
ऋतेexcept, without
ऋते:
Apadana (अपादान/separation-exclusion)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formअव्यय (preposition-like indeclinable) = विना (without), द्वितीया-सम्बन्ध (governs accusative)
मनुम्Manu
मनुम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘ऋते’ योगे (object of ṛte)
Markandeya speaking
CosmologyChronologyManu successionLineage classification

FAQs

Purāṇic historiography classifies epochs by descent and affiliation; the ‘exception’ note shows an intent to preserve internal consistency in cosmic genealogy.

Manvantara: it functions as a colophon-like wrap-up of the narrated manvantara sequence and its genealogical linkage.

The ‘Svāyambhuva-āśraya’ idea points to a single primordial source-pattern from which multiple time-cycles unfold, with occasional ‘branch’ exceptions marking cosmic variability.