Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Adhyaya 41Yogic Conduct and the Discipline Leading to Siddhi

शून्येष्वेवावकाशेषु गुहासु च वनेषु च ।

नित्ययुक्तः सदा योगी ध्यानं सम्यगुपक्रमेत् ॥

śūnyeṣv evāvakāśeṣu guhāsu ca vaneṣu ca / nityayuktaḥ sadā yogī dhyānaṁ samyag upakramet

في المواضع المنفردة المكشوفة، وفي الكهوف والغابات، ينبغي لليوغي—الدائم الانضباط والمتصل باليوغا على الدوام—أن يشرع في التأمل على الوجه الصحيح.

śūnyeṣuin empty (places)
śūnyeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootśūnya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन); adjectival use qualifying ‘avakāśeṣu’
evaindeed/only
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (निपात)
avakāśeṣuin open spaces
avakāśeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootavakāśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
guhāsuin caves
guhāsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootguhā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
vaneṣuin forests
vaneṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
nitya-yuktaḥconstantly engaged (in yoga)
nitya-yuktaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootnitya (प्रातिपदिक) + yukta (कृदन्त; √yuj युज्, क्त)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); past participle ‘yukta’ used adjectivally; compound sense: ‘always engaged/constantly disciplined’
sadāalways
sadā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक अव्यय)
yogīthe yogin
yogī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyogin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
dhyānammeditation
dhyānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
samyakproperly
samyak:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
FormAdverb (रीतिवाचक अव्यय)
upakrametshould begin/undertake
upakramet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootupa-√kram (क्रम्)
FormOptative/vidhiliṅ (विधिलिङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); Parasmaipada (परस्मैपद)
Dattātreya instructing (didactic yoga discourse)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

YogaMeditationRenunciationMind-discipline

FAQs

Meditation is strengthened by external simplicity: quiet, secluded settings reduce sensory provocation and support steadiness (nitya-yoga). The ethic implied is deliberate withdrawal from distraction to cultivate inner clarity.

This passage is not primarily pancalakṣaṇa material (sarga/pratisarga/vaṁśa/manvantara/vaṁśānucarita). It belongs to ancillary dharma-śikṣā: yogic conduct and soteriology, often embedded within Purāṇic instruction.

‘Empty places’ (śūnya) symbolize inner emptiness—cessation of vṛttis; caves/forests indicate turning from the ‘village’ of sense-life to the ‘wilderness’ of non-attachment where the Self is encountered without social mirrors.