Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyaya 38Dattatreya on Non-Identification (Mamata) and the Path to Liberation

मार्जारभक्षिते दुःखं यादृशं गृहकुक्कुटे ।

न तादृङ्ममताशून्ये कलविङ्केऽथ मूषिके ॥

mārjārabhakṣite duḥkhaṃ yādṛśaṃ gṛhakukkuṭe |

na tādṛṅ mamatāśūnye kalaviṅke 'tha mūṣike ||

الحزن الذي يُحَسّ حين يأكل القطُّ ديكَ ربّ البيت لا يُحَسّ على النحو نفسه تجاه عصفورٍ أو فأرٍ، إذ لا يوجد نحوهما شعور «لي».

mārjāra-bhakṣitein/for (one) eaten by a cat
mārjāra-bhakṣite:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmārjāra + √bhakṣ (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (mārjāreṇa bhakṣite = eaten by a cat); कृदन्तः—क्त (PPP) ‘bhakṣita’
duḥkhamsorrow
duḥkham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘yādṛśam’ इत्यनेन सह—प्रथमा (the sorrow is such)
yādṛśamsuch as; of what kind
yādṛśam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyādṛś (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘duḥkham’ इत्यस्य विशेषण
gṛha-kukkuṭein the house-rooster
gṛha-kukkuṭe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootgṛha + kukkuṭa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (gṛhasya kukkuṭaḥ)
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
tādṛksuch (as that)
tādṛk:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottādṛś (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘duḥkham’ इत्यस्य अनुवृत्ति (such [sorrow])
mamatā-śūnyein one devoid of ‘mine-ness’
mamatā-śūnye:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootmamatā + śūnya (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (mamatayā śūnyaḥ = devoid of possessiveness)
kalaviṅkein a sparrow/chick-bird (kalaviṅka)
kalaviṅke:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkalaviṅka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
athaand; then
atha:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formसमुच्चय/अनन्तर-निपात (conjunction/then)
mūṣikein a mouse
mūṣike:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmūṣika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
Jaḍa to Dattātreya

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Attachment as the measure of griefEveryday analogyDetachment

FAQs

Grief is proportional to identification/ownership, not to the bare event. Training the mind away from possessiveness reduces suffering without denying compassion.

An instructional illustration (upamā) inside narrative; not directly pancalakṣaṇa data.

The example exposes a hidden ‘value-assignment’ created by egoic appropriation; liberation involves undoing this superimposition (adhyāsa).