Shloka 38
Jayadrathasya śoka-bhaya-vilāpaḥ — Droṇena āśvāsanaṃ ca
Jayadratha’s lament and Droṇa’s reassurance
प्रजा: सृष्टवा तदा ब्रह्मा आदिसगे पितामह: । असंद्वतं महातेजा दृष्टवा जगदिदं प्रभु:,आदिसृष्टिके समय महातेजस्वी एवं शक्तिशाली पितामह ब्रह्माने जब प्रजावर्गकी सृष्टि की थी, उस समय संहारकी कोई व्यवस्था नहीं की थी, अतः इस सम्पूर्ण जगत्को प्राणियोंसे परिपूर्ण एवं मृत्युरहित देख प्राणियोंके संहारके लिये चिन्तित हो उठे। राजन! पृथ्वीपते! बहुत सोचने-विचारनेपर भी ब्रह्माजीको प्राणियों-के संहारका कोई उपाय नहीं ज्ञात हो सका
prajāḥ sṛṣṭvā tadā brahmā ādisarge pitāmahaḥ | asaṃvṛtaṃ mahātejā dṛṣṭvā jagad idaṃ prabhuḥ |
قال ناردَة: في بدء الخلق، لما أوجد الجدّ الأكبر براهما الكائنات، أبصر هذا العالم غاصّاً بالأحياء من غير أن تكون قد وُضعت سنّةٌ للانحلال والفناء. فلما رأى الكون كذلك—ممتلئاً بالحياة ولم تمسّه يد الموت—داخل الربَّ العظيمَ التجلّي قلقٌ، وأخذ يتفكّر: كيف تُقام ضرورةُ الهلاك لتكون للخلق كوابح، فلا يغدو الخلق عبئاً منفلتاً على نفسه؟
नारद उवाच
Educational Q&A
Creation requires restraint and balance: alongside generation (sṛṣṭi) there must be a regulating principle—dissolution or mortality—so that the world remains ordered and sustainable rather than endlessly accumulating life without limit.
Nārada narrates that Brahmā, after creating beings at the dawn of creation, notices that the world has become filled with creatures without any mechanism for dissolution. Concerned about maintaining cosmic order, he reflects on how to institute a means of destruction or limitation.