Shloka 9
महीधरसम: स्थैय्यें तेजसाग्निसमो युवा । समुद्र इव गाम्भीरयें क्रोथे चाशीविषोपम:,शस्त्रविद्यामें परशुरामके समान, युद्धकलामें इन्द्रके समान, बल-पराक्रममें कृतवीर्यपुत्र अर्जुनके समान, बुद्धिमें बृहस्पतिके सदृश, स्थिरता एवं धैर्यमें पर्वतके तुल्य, तेजमें अग्निके समान, गम्भीरतामें समुद्रके सदूश और क्रोधमें विषधर सर्पके समान नवयुवक अअश्वत्थामा संसारका प्रधान रथी और सुदृढ़ धनुर्धर है। उसने श्रम और थकावटको जीत लिया है। वह संग्राममें वायुके समान वेगपूर्वक विचरनेवाला तथा क्रोधमें भरे हुए यमराजके समान भयंकर है
dhṛtarāṣṭra uvāca | mahīdharasamaḥ sthairye tejasāgnisamo yuvā | samudra iva gāmbhīrye krodhe cāśīviṣopamaḥ | śastravidyāyāṃ paraśurāmasamaḥ yuddhakalāyām indrasamaḥ bala-parākrame kṛtavīryaputrārjunasamaḥ buddhau bṛhaspatisadṛśaḥ | saṃsārasya pradhānaḥ rathī sudṛḍha-dhanurdharaḥ | sa śrama-thakāvataṃ jitavān | saṅgrāme vāyuvad vegena vicarati krodhāviṣṭo yamavad bhīṣaṇaḥ |
قال دِهْرِتَرَاشْتْرَا: «إنَّ أَشْوَتْثَامَا الفتى كالجبل ثباتًا، وكالنار لمعانًا، وكالمحيط عمقًا، وكالأفعى السامّة غضبًا. وفي علم السلاح هو كَبَرَشُورَامَا؛ وفي فنّ الحرب كإِنْدْرَا؛ وفي القوّة والبأس كأَرْجُونَا ابنِ كْرِتَفِيرْيَا؛ وفي الذكاء كبْرِهَسْبَتِي. وهو من أسبق فرسان العجلات في العالم، شديد القبض على القوس. لقد قهر الإعياء والكلال. وفي القتال يطوف بسرعة الريح، وإذا استبدّ به الغضب كان مُرْهِبًا كَيَمَا نفسه.»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extraordinary power—steadiness, brilliance, depth, speed—becomes ethically perilous when joined to uncontrolled anger. It implicitly warns that martial excellence (śastravidyā, yuddhakalā) must be governed by discernment (buddhi) and restraint, otherwise it turns death-dealing like a venomous serpent or Yama.
Dhṛtarāṣṭra describes Aśvatthāmā’s formidable qualities through a chain of similes and divine/heroic comparisons, presenting him as a foremost chariot-warrior who has overcome fatigue and moves with wind-like speed—setting the tone for the fearsome role Aśvatthāmā is about to play in the ongoing war.