Shloka 49
दिव्यान्यस्त्राणि सर्वेषां युधि निघ्नन्तमच्युतम् भारत! उस समय सत्यपराक्रमी सात्यकि द्रोण, कर्ण और कृपाचार्यके बीचमें होकर रथके मार्गोंपर विचर रहे थे। उन्हें उस अवस्थामें महात्मा श्रीकृष्ण और अर्जुनने देखा और 'साधु-साधु” कहकर सात्यकिकी भूरि-भूरि प्रशंसा की। वे युद्धमें अविचलभावसे डटे रहकर समस्त विरोधियोंके दिव्यास्त्रोंका निवारण कर रहे थे || ४७-४८ $ ।। अभिपत्य ततः सेनां विष्वक्सेनधनंजयौ,तदनन्तर श्रीकृष्ण और अर्जुन शत्रुसेनापर टूट पड़े। उस समय अर्जुनने श्रीकृष्णसे कहा--'केशव! देखिये, यह मधुवंशशिरोमणि सात्यकि आचार्यकी रक्षा करनेवाले मुख्य महारथियोंके बीचमें खेल रहा है
sañjaya uvāca |
divyāny astrāṇi sarveṣāṃ yudhi nighnantam acyutam |
bhārata! tadā satyaparākramaḥ sātyakiḥ droṇa-karṇa-kṛpācārya-madhye ratha-mārgān anu vicaran dṛśyate sma |
taṃ tathāvasthaṃ mahātmā śrīkṛṣṇo ’rjunaś ca dadṛśatuḥ, “sādhu sādhu” iti uktvā sātyakeḥ bhūri-bhūri praśaṃsāṃ cakratuḥ |
sa yuddhe ’vicala-bhāvena sthitvā sarva-virodhināṃ divyāstrāṇāṃ nivāraṇaṃ karoti sma |
abhipatya tataḥ senāṃ viṣvaksena-dhanañjayau |
(arjuna uvāca) “keśava! paśya, ayaṃ madhuvaṃśa-śiromaṇiḥ sātyakir ācārya-rakṣakānāṃ mukhya-mahārathīnāṃ madhye krīḍati iva” ||
قال سَنجايا: «يا بهاراتا، في ذلك الحين كان ساتْيَكي، الشجاع حقًّا، يجول في مسالك العربات في ساحة القتال، عابرًا بين درونا وكَرْنا وكِرْبا. وفي تلك الحال رآه ذو النفس العظيمة شري كريشنا وأرجونا، فهتفا: “أحسنت! أحسنت!” وأكثرا من الثناء عليه مرارًا. وكان ثابت الجأش في الوغى، يصدّ الأسلحة الإلهية التي يطلقها جميع الخصوم. ثم اندفع فيشفكسينا (كريشنا) ودهانَنْجَيا (أرجونا) على جيش العدو. وقال أرجونا لكريشنا: “يا كيشافا، انظر! إن ساتْيَكي، جوهرة سلالة مَدْهو، كأنه يلهو في قلب صفوة المَهارَثَة، أولئك الذين يقومون بحماية عربة الآتشاريّا.”»
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage elevates steadfastness (avicala-bhāva) and disciplined power: Sātyaki does not merely attack, he neutralizes opponents’ divine weapons, showing controlled courage and protective intent. It also models ethical recognition—Kṛṣṇa and Arjuna openly honor merit even amid chaos.
Sañjaya describes Sātyaki moving through the battlefield between major Kaurava champions (Droṇa, Karṇa, Kṛpa), successfully countering their forces and weapons. Seeing this, Kṛṣṇa and Arjuna praise him, then themselves rush the enemy army; Arjuna points out Sātyaki’s seemingly effortless prowess among the chief defenders of Droṇa.